Prima scriptura (z łac.: pierwsze pismo, ang.: Scripture is primary, Scripture first) – chrześcijańska doktryna prymatu Pisma, według której Pismo Święte jest pierwszym w hierarchii, głównym i miarodajnym źródłem Objawienia Bożego, względem pozabiblijnej części Tradycji Apostolskiej, pozostałego nauczania w Kościele, rozumowego poznania Boga i osobistego doświadczenia religijnego.
Prima scriptura w katolicyzmie Zasadę pierwszeństwa Pisma głosili od początku doktorzy Kościoła, jak: św. Ireneusz z Lyonu w II wieku w Adversus haereses, św. Augustyn z Hippony, św. Tomasz z Akwinu czy św. Jan od Krzyża. Samego wyrażenia natomiast użył bp Guido Terrena, generał karmelitów w XIV wieku przekonujący, m.in. w polemice z mistycyzmem joachimitów i racjonalistyczną epistemologią Wiliama Ockhama, że „Pismo jest podstawowym (łac. Scriptura est primarius) źródłem nauk Kościoła”Scott Hahn, Scripture Matters: Essays on Reading the Bible from the Heart of the Church, Emmaus Road Publishing, Steubenville (Ohio) 2003, s. 180..
Św. Tomasz z Akwinu, którego zgodnie z prawem kanonicznym „należy mieć za mistrza” przy uczeniu teologii w seminariach duchownychKodeks Prawa Kanonicznego, kanon 252 § 3., w XIII wieku wykładał kwestię prymatu Pisma ponad poznaniem rozumowym oraz nauczaniem i objawieniami doktorów Kościoła, przywołując także słowa św. Augustyna:
Zasadę prima scriptura w XVI wieku głosił i stosował św. Jan od Krzyża, nazwany „mistrzem życia duchowego”. Przez całe swe dorosłe życie nie rozstawał się z Biblią, czytając ją, studiując i modląc się nią codziennie, także w podróży i na spacerze. Jego dzieła oparte są głównie na Słowie Bożym i zawierają na kilkuset stronach ponad tysiąc pięćset cytatów z Pisma ŚwiętegoJosé Vincente Rodriguez, Jan od Krzyża, ten, który zawierzył Biblii, [w:] Bóg mówi pośród nocy, Kraków 1991, s. 292.. On sam też wyraźnie zadeklarował we wstępie swej pierwszej pracy kierowanie się zasadą prymatu Pisma, unikając zarazem uznania de facto siebie, pod jej pretekstem, za najwyższy autorytet w jego interpretacji:
W XX wieku określenie prima scriptura zaproponował Yves Congar, przekładając je jako: „prymat normatywny Pisma”, powołując się na ojców Kościoła oraz średniowiecznych teologów, zwłaszcza św. Tomasza z Akwinu i tomistów, jako najbardziej wiernych tej zasadzieYves Cardinal Cognar, Tradicion and Tradictions, Basilica Press, San Diego 1997, s. 175..
W polskim zbiorze dogmatów Kościoła katolickiego, „Breviarium Fidei”, który opracowali jezuici ks. Stanisław Głowa i ks. Ignacy Bieda, we wstępie do części III (w wydaniu II), poświęconej dokumentom na temat Biblii i Tradycji, przedstawili oni katolickie ujęcie zasady prima scriptura, podkreślając pierwszeństwo Pisma zarówno względem Tradycji, jak i Kościoła:
Prima scriptura w metodyzmie
Na gruncie protestanckim zasadę prima scriptura rozpowszechnił w XVIII wieku Jan Wesley. Jego naukę na temat źródeł wiary sprecyzował bezpośrednio od niego się wywodzący metodyzm jako Wesleyański Czworobok (ang. Wesleyan Quadrilateral), czyli cztery podstawy prawdziwej, żywej wiary: Pismo, tradycja, rozum i doświadczenie (ang. scripture, tradition, reason, experience). Wśród nich Pismo jest podstawowe (ang. Scripture is primary) jako główne źródło i standard doktryny chrześcijańskiejGlossary: Wesleyan Quadrilateral, the, The People of The United Metodist Church 2017..
Zjednoczony Kościół Metodystyczny oficjalnie tak obecnie definiuje naukę założyciela:
Prima scriptura a sola scriptura Zasada pierwsze Pismo bywa współcześnie proponowana jako alternatywa wobec reformacyjnej zasady tylko Pismo. Z tą drugą łączy ją uznanie Biblii za najwyższe, miarodajne i zbawcze źródło, zawierające wszystkie niezbędne prawdy wiary, ale unika jej problemów, jak brak autorytetu w objaśnianiu Słowa Bożego, niezrozumienie sensu chrześcijańskiej tradycji, czy współczesne, zawężające rozumienie sola scriptura, różne od tego, jakie mieli na myśli twórcy protestantyzmuDavid Larson, Not “Sola” But “Prima Scriptura”, Spectrum 2008..
Ewangelikalny apologeta C. Michael Patton w swoim opracowaniu „W obronie sola scriptura”, poddał ocenie rzeczywistą doktrynę chrześcijańskich wyznań oraz poszczególnych denominacji protestanckich w tej kwestii. Uwidocznił, iż choć z reguły wszyscy protestanci z wyjątkiem metodystów deklarują wierność doktrynie sola scriptura, to jednak hasło „tylko pismo” (ang. Scripture alone) jest wśród nich różnie rozumiane i w różnym stopniu akceptowane. W związku z tym poszczególne wyznania umieścił na skali, zaczynającej się od zasady sola ecclesia (z łac. tylko kościół) bądź „dwóch źródeł” (Pismo i Tradycja), a kończącej na zasadzie „nagiego pisma” (łac. solo scriptura lub dosłownie: nuda scriptura), pomiędzy nimi zaś kolejno: „pierwsze pismo”, „reguła wiary” (łac. regula fidei, ang. rule of faith) i sola scriptura.
Jako wspólną podstawę wszystkich chrześcijan określił, podobnie jak Kościół katolicki, Depozyt Wiary (łac. depositum fidei, ang. Deposit of Faith) „raz na zawsze przekazany Apostołom”. Różnice pojawiają się w rozumieniu tego, jak ów depozyt był następnie przekazywany Kościołowi i w Kościele, czyli jakie i kiedy zaszły relacje między Tradycją a Pismem (uzupełnianie, interpretacja, streszczenie, wykładanie, tożsamość itd).
Patton zwrócił uwagę, iż znaczna część protestantów faktycznie bliższa jest (w różnym stopniu) zasadzie regula fidei (i tym samym prima scriptura), niż sola scriptura, kolejno od strony pierwszej z nich: anglikanie, luteranie, prezbiterianie, metodyści, kalwiniści. Najbliżej sola scriptura, lecz w stronę przeciwną, sytuują się: baptyści i „wolne Kościoły”, zaś jeszcze bliżej solo scriptura: fundamentaliści, „radykalni reformatorzy” oraz restoracjoniści. Katolicyzm umieścił między „dwoma źródłami” a „pierwszeństwem Pisma"C. Michael Patton, „In Defense of Sola Scriptura”, C. Michael Patton Reclaiming the Mind Ministries 2009..
Niektórzy fundamentaliści protestanccy podobnie zwracają uwagę, iż większość wyznań i denominacji poreformacyjnych nie realizuje doktryny sola scriptura, ale faktycznie prima scriptura, skoro „dodają do Pisma” chrześcijańskie wyznania wiary, indywidualne oświecenie przez Ducha Świętego, współczesne proroctwa i interpretacje kościelne. Tak właśnie fundamentalistyczna witryna „The interactive Biblie” twierdzi, że „poprawnej zasady sola scriptura nie trzymają się: katolicy, prawosławni, charyzmatycy, zielonoświątkowcy, wszystkie kościoły reformacyjne, wszyscy kalwiniści, wesleyanie, arminianie i adwentyści”Steve Rudd, Definig Sola Scriptura correctly, The interactive Biblie..
Wobec tego jako bardziej adekwatne, zrozumiałe i budzące mniej kontrowersji, choć niejednakowo rozumiane przez katolików i protestantów, jawi się niektórym współczesnym teologom pojęcie prima scripturaK. Albert Little, Let’s Talk About Prima Scriptura, Patheos. Hosting the Conversation on Faith, 2015.Peter J. Leithart, Prima Srciptura, First Things 2014.N. Clayton Croy, Prima Scriptura: An Introduction to New Testament Interpretation, Baker Academic, Grand Rapids (Michigan) 2011..
Zobacz też Tradycja Apostolska Sola scriptura
Przypisy
Linki zewnętrzne Forum dyskusyjne: Sola Scriptura vs Prima Scriptura - What's The Difference? (ang.)
Kategoria:Biblia Kategoria:Teologia katolicka Kategoria:Teologia protestancka Kategoria:Zwroty łacińskie