Helena Maria Anna z Domańskich Wielgomasowa, znana również jako Larysa Domańska (ur. 22 lipca 1904 w Kutnie, zm. w Warszawie) – polska dziennikarka, poetka i aktorka teatralna, współpracowniczka prasy gadzinowej Generalnego Gubernatorstwa.
Życiorys Była córką Aleksandra Eugeniusza Domańskiego i Władysławy Anieli z Olszewskich, miała dwóch młodszych braci Aleksandra Ewarysta i Jerzego Napoleona. Wyszła za mąż za Wielgomasa, z którym miała dwóch synów bliźniaków: Wiesława i Zdzisława. Synowie Wielgomasowej walczyli w powstaniu warszawskim i 27 września 1944 zostali rozstrzelani przez Niemców po wyjściu z kanału na ulicy Dworkowej. Przed wybuchem II wojny światowej Helena Wielgomasowa współpracowała z zawierającym treści pornograficzne łódzkim tygodnikiem polityczno-satyrycznym „Wolna Myśl. Wolne Żarty” oraz „Dziennikiem Łódzkim”T. Mościcki, Teatry Warszawy 1944–1945. Kronika, Warszawa 2012, s. 41.T. Wolsza, Gadzinówki przed sądem Polski Ludowej (1946–1949), Warszawa 2014, s. 355.. Była również pracownicą Urzędu Telekomunikacyjnego w WarszawieT. Mościcki, Teatry Warszawy 1944–1945. Kronika, Warszawa 2012, s. 510..
W 1940 rozpoczęła współpracę z okupantem niemieckim jako dziennikarka w wydawanych w Generalnym Gubernatorstwie gadzinówkach: „Nowym Kurierze Warszawskim”, „7 Dni” i miesięczniku „Fala”. Przez kolejne cztery lata opublikowała łącznie 230 tekstów, głównie nowel, wierszy i opowiadań o charakterze erotycznymT. Wolsza, Gadzinówki przed sądem Polski Ludowej (1946–1949), Warszawa 2014, s. 373.. Swoją twórczość określała jako „serdeczną i szczerą”, przedstawiającą piękno natury i czerpiącą ze świata dziecięcej fantazji. Chociaż w prasie gadzinowej twórczość Wielgomasowej otrzymywała pozytywne recenzje, bazowała ona głównie na sztandarowych schematach i stereotypachK. Woźniakowski, 7 Dni (1940–1944). Quasi-kulturalny gadzinowy tygodnik warszawski, Kraków 1994, s. 154.. Badacze prasy powszechnie określają ją mianem grafomanki. Za swoją działalność została skazana przez Wojskowy Sąd Specjalny na karę infamiiT. Wolsza, Gadzinówki przed sądem Polski Ludowej (1946–1949), Warszawa 2014, ss. 374–375.. Oprócz pisania tekstów do niemieckiej prasy w języku polskim, Wielogomasowa zajmowała się również tworzeniem wystawianych w teatrach okupacyjnych bajek i baśni dla dzieci, w których sama grała drugoplanowe role. Wcieliła się między innymi w postać złej macochy w bajce Kopciuszek oraz Marii Magdaleny w widowisku religijnym swojego autorstwa Męka ChrystusowaT. Mościcki, Teatry Warszawy 1944–1945. Kronika, Warszawa 2012, ss. 89–90, 216–217..
W czasie powstania warszawskiego pracowała jako sanitariuszka w Sanitariacie Okręgu Warszawskiego Armii Krajowej „Bakcyl” w Szpitalu Maltańskim. Po zakończeniu powstania wyjechała z miasta z rannymi, a następnie udała się do Krakowa, gdzie zatrudniła się jako tłumaczka w Radzie Miejskiej i otrzymała od Niemców mieszkanie. W celu ukrycia prawdziwej tożsamości używała wówczas imienia Larysa i panieńskiego nazwiska Domańska. Wstąpiła w szeregi Polskiej Partii Robotniczej oraz Związku Uczestników Walki Zbrojnej o Wolność i Demokrację. Jako była sanitariuszka w czasie powstania warszawskiego zaczęła się również ubiegać o przyznanie Krzyża Partyzanckiego i Krzyża Grunwaldu, co ostatecznie zakończyło się niepowodzeniemT. Wolsza, Gadzinówki przed sądem Polski Ludowej (1946–1949), Warszawa 2014, s. 375.. Podejmowała również bezskuteczne próby dołączenia do redakcji „Dziennika Polskiego” i Związku Zawodowego Literatów PolskichJak to bywało na „fali” poezji…, [w:] „Dziennik Polski”, R. 1, nr 22, 25 lutego 1945, s. 3.. 19 marca 1945, na skutek donosu literata Juliusza Wirskiego, Wielgomasowa została aresztowana i osadzona w krakowskim więzieniu Montelupich. Po dwóch miesiącach przesłuchań została zwolniona, gdyż Prokuratura Specjalna Sądu Krajowego w Krakowie uznała, że nie ma dostatecznych dowodów na jej winęT. Mościcki, Teatry Warszawy 1944–1945. Kronika, Warszawa 2012, ss. 547, 602–603.. Po wyjściu na wolność uciekła na Dolny Śląsk, gdzie latem 1946 podjęła pracę w teatrze w Puszczykowie ZdrojuPoetka G.G. w roli pionierki teatru, [w:] „Rzeczpospolita”, R. 3, nr 214, 6 sierpnia 1946, s. 6..
4 maja 1948 ponownie została aresztowana, a 7 września skazana przez Sąd Okręgowy w Warszawie na sześć lat więzienia. Wielgomasowa odwołała się od wyroku do Sądu Najwyższego, lecz 29 kwietnia 1949 kasacja została oddalona. Do 1950 odsiadywała karę więzienia w Centralnym Więzieniu Warszawa II Gęsiówka, po czym została przeniesiona do zakładu karnego dla kobiet w Grudziądzu. 31 lipca 1952 na podstawie zwolnienia warunkowego wyszła na wolność i resztę życia spędziła w WarszawieT. Wolsza, Gadzinówki przed sądem Polski Ludowej (1946–1949), Warszawa 2014, ss. 375–376..
Przypisy
Bibliografia Jak to bywało na „fali” poezji…, [w:] „Dziennik Polski”, R. 1, nr 22, 25 lutego 1945, Spółdzielnia Czytelnik, Kraków 1945, s. 3. (Wojewódzka Biblioteka Publiczna w Krakowie) Poetka G.G. w roli pionierki teatru, [w:] „Rzeczpospolita”, R. 3, nr 214, 6 sierpnia 1946, Spółdzielnia Czytelnik, Warszawa 1946, s. 6. (Biblioteka Cyfrowa UMCS) Mościcki T., Teatry Warszawy 1944–1945. Kronika, Fundacja Historia i Kultura, Warszawa 2012. Wolsza T., Gadzinówki przed sądem Polski Ludowej (1946–1949), [w:] „Polska 1944/45–1989. Studia i materiały”, t. 12, Instytut Historii PAN, Warszawa 2014, ss. 349–381. Woźniakowski K., 7 Dni (1940–1944). Quasi-kulturalny gadzinowy tygodnik warszawski, [w:] „Zeszyty Prasoznawcze”, nr 1–2 (137–138), R. 37, Uniwersytet Jagielloński, Kraków 1994, ss. 146–167.
Kategoria:Dziennikarze II Rzeczypospolitej Kategoria:Politycy PPR Kategoria:Polscy poeci Kategoria:Polscy kolaboranci III Rzeszy Kategoria:Polskie aktorki teatralne Kategoria:Urodzeni w 1904 Kategoria:Więźniowie więzienia na Montelupich w Krakowie Kategoria:Zmarli w XX wieku Kategoria:Ludzie urodzeni w Kutnie