5 złotych polskich (1816–1818) – moneta pięciozłotowa Królestwa Kongresowego okresu autonomii, wprowadzona ukazem cara Aleksandra I z 1 grudnia 1815 r., bita w srebrze w latach 1816–1818, według systemu monetarnego opartego na grzywnie kolońskiej. Moneta nie posiada otoku. Wycofano ją z obiegu 1 maja 1847 r.
Moneta została wybita bez otoku, podobnie jak wszystkie początkowe emisje Królestwa Polskiego okresu autonomii.
Awers Na tej stronie umieszczono prawe popiersie cara Aleksandra I, dookoła otokowo napis:
Awers był bity: w 1816 r. stemplem głębokim (wypukły wizerunek króla), w 1817 r. zarówno stemplem głębokim jak i stemplem płytkim (płaski wizerunek króla), w 1818 r. jedynie stemplem płytkim.
Rewers Na tej stronie umieszczono średni herb Królestwa Kongresowego, tzn. orła rosyjsko-polskiego – dwugłowy orzeł z trzema koronami, dużą pośrodku i dwiema małymi na głowach orła, w prawej łapie trzyma miecz i berło, w lewej jabłko królewskie, na piersi, na tle gronostajowego płaszcza, tarcza herbowa z polskim orłem. Po obu stronach dużej korony rok bicia: 1816, 1817 albo 1818. Na dole, po obu stronach ogona orła, znajduje się znak intendenta mennicy w Warszawie – I.B. (Jakuba Benika), dookoła otokowo napis:
Orzeł z rewersu miał ogon: w 1816 r. jednorzędowy – krótszy, w 1817 r. zarówno jednorzędowy jak i dwurzędowy – dłuższy, w 1818 r. tylko dwurzędowy.
Opis Monetę bito w mennicy w Warszawie, w srebrze próby 868, na krążku o średnicy 32 mm, masie 15,54 grama, z rantem skośnie ząbkowanym, bez otoku. Według sprawozdań mennicy w latach 1816–1819 w obieg wypuszczono sztuk pięciozłotówek.
Stopień rzadkości poszczególnych roczników i typów monety przedstawiono w tabeli: RocznikTypStopień rzadkościSzacowana liczba egzemplarzyUwagiZdjęcieRwypukły awers, ogon orła jednorzędowyframeless|upright5 złotych polskich 1817wypukły awers, ogon orła jednorzędowyponad 400 000frameless|uprightwypukły awers, ogon orła dwurzędowyponad 400 000frameless|uprightpłaski awers, ogon orła dwurzędowyponad 400 000frameless|upright5 złotych polskich 1818R23001–15 000płaski awers, ogon orła dwurzędowyframeless|upright Moneta była bita w latach panowania Aleksandra I, więc w numizmatyce rosyjskiej zaliczana jest do kategorii monet tego cara.
Pięciozłotówka była bita na starych automatach menniczych, które rozpoczęły swoją pracę jeszcze w czasach Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Maszyny te nie pozwalały na emisję monet z wystającym powyżej rysunków awersu i rewersu obrzeżem (zwanym otokiem), mającym zmniejszać tempo ścierania się rysunków egzemplarzy uczestniczących w codziennym obrocie pieniężnym. W odpowiedzi na pismo Namiestnika Królestwa Polskiego z 9 kwietnia 1818 r. zawierające prośbę o wyrażenie zgody na:
bicie monet z napisem „z miedzi krajowej” oraz srebrnych 10-złotówek, które nie były wymienione w akcie prawnym z 1 grudnia 1815 r.,
król-cesarz Aleksander I wyraził zgodę, warunkując ją koniecznością bicia ich przez Mennicę Królewską w Warszawie „w formie cylindrycznej, z wykonaniem obrzeża monet prostopadłego do płaszczyzny krążka”. W celu wypełnienia wymagania narzuconego przez administrację petersburską koniecznym było sprowadzenie ze stolicy Cesarstwa Rosyjskiego parowych maszyn menniczych, które postanowiono zainstalować w nowo budowanym gmachu mennicy. Pojawienie się w 1819 r. różnych nominałów z otokiem wiązało się z uruchomieniem petersburskich automatów. W przypadku monet pięciozłotowych ich emisja z otokiem nastąpiła dopiero z datą roczną 1829, ze zmienionymi wzorami rysunków zarówno awersu jak i rewersu, gdyż po roku 1818 nastąpiła 11-letnia przerwa w emisji tego nominału srebrnego.
Zobacz też 5 złotych polskich (1829–1834) 5 złotych polskich 1831 ¾ rubla – 5 złotych (1833–1841) 1 złoty polski (1818–1819) 2 złote polskie (1816–1820) monety Królestwa Kongresowego tabela cennikowa Bolcewicza rosyjskie monety bite dla Polski (1815–1841)
Przypisy
Kategoria:Monety Królestwa Kongresowego (1816–1835) Kategoria:Srebrne monety Królestwa Kongresowego