Bazylika Znalezienia Krzyża Świętego i klasztor Franciszkanów (OFMConv.) w Kalwarii Pacławskiej (łac. Basilica Inventionis Sanctae Crucis et monasterium Minorum Conventualium Kalvariae Pacławska) – zespół klasztorny należący do Prowincji św. Antoniego z Padwy i bł. Jakuba Strzemię Zakonu Braci Mniejszych Konwentualnych w Krakowie. Zespół obejmuje bazylikę, klasztor, Dom Pielgrzyma, murowaną dzwonnicę, neogotycką kaplicę grobową Tyszkowskich z 1906 roku, kaplicę św. Anny przystosowaną do udzielania komunii św. w czasie uroczystości odpustowych, 41 kaplic dróżkowych oraz pozostałości fortyfikacji bastionowych i fundamenty dawnego klasztoru z XVII wieku. Główne uroczystości odpustowe ku czci Wniebowzięcia NMP trwają od 11 do 15 sierpnia i gromadzą rzesze pielgrzymów.

Historia Bazylika pod wezwaniem Znalezienia Krzyża Świętego została wzniesiona w latach 1770–1775 dzięki staraniom Szczepana Józefa Dwernickiego herbu Sas a konsekrowana 29 września 1776 r. Konsekracji dokonał biskup Jakub Walerian Tumanowicz ze Lwowa. Jest to budowla trójnawowa o układzie bazylikowym z transeptem, prezbiterium zamkniętym prostą ścianą i dwuwieżową fasadą. Wyposażenie wnętrza reprezentuje styl późnobarokowy, ambona reprezentuje styl rokokowy, ołtarze boczne powstały w XVIII wieku we lwowskim warsztacie Polejowskich, polichromia o cechach barokowych została wykonana około 1857 roku (odnowiono ją w latach 1972–1973 oraz 2019–2020). W świątyni znajduje się otoczony kultem obraz Matki Bożej Kalwaryjskiej, przeniesiony do Kalwarii Pacławskiej w 1679 roku ze zdobytego przez wojska tureckie Kamieńca Podolskiego. Koronacja obrazu odbyła się 15 sierpnia 1882, a dokonał jej bp Łukasz Solecki (srebrne pozłacane korony do obrazu ufundował Józef Tyszkowski). W tym okresie przez trzynaście lat funkcje administratora parafii i gwardiana klasztoru w Kalwarii Pacławskiej pełnił o. Benigny Chmura, który był inicjatorem koronacji.

Klasztor został wzniesiony w tym samym czasie co kościół. W 1 połowie XIX wieku zostało nadbudowane piętro, kolejne rozbudowy miały miejsce w 2 połowie XIX wieku i na początku XX wieku.

Dom Pielgrzyma powstał w latach 1906–1907, murowana dzwonnica pochodzi z 1878 r., kaplica grobowa Tyszkowskich powstała w latach 1896–1906, a pozostałości fortyfikacji bastionowych powstały pod koniec XVII wieku.

Do początku lat 30. XX wieku klasztor w Kalwarii (tak jak inne franciszkańskie konwenty na Podkarpaciu) podlegał prowincji we Lwowie, a następnie został podporządkowany prowincji w Krakowie.

W maju 1996 po raz pierwszy w Kalwarii Pacławskiej odbyła się kapituła krakowskiej prowincji.

Zespół klasztorny w Kalwarii Pacławskiej zyskał przydomek przemyskiej „Jasnej Góry”.

13 sierpnia 2020 ogłoszony bazyliką mniejszą.

Zakonnicy i gwardianowie konwentu Niekompletna lista gwardianów konwentu (klasztoru) franciszkanów w Kalwarii Pacławskiej: o. Franciszek Błeszyński (do ok. 1831) o. Remigiusz Ziegler (od ok. 1831 do ok. 1832) o. Ignacy Ogorzelski (od ok. 1832 do ok. 1834) o. Apoloniusz Koguc (od ok. 1834 do ok. 1838) o. Hieronim Głód (od ok. 1838 do ok. 1845) o. Karol Burdziński (od ok. 1845 do ok. 1858) o. Innocenty Nycz (od ok. 1858 do ok. 1867) o. Karol Burdziński (od ok. 1867 do ok. 1871) o. Edmund Pawlik (od ok. 1871 do ok. 1875) o. Innocenty Nycz (od ok. 1875 do ok. 1879) o. Tomasz Zakrzewski (od ok. 1879 do ok. 1880) o. Benigny Chmura (komisarz od ok. 1880, gwardian od ok. 1881 do 1892) o. Alfons Ptaszek (od 1892 do ok. 1899) o. Kasjan Serwin (od 1899 do ok. 1901) o. Władysław Fabiański (od ok. 1901 do ok. 1902) o. Ferdynand Świerczyński (od 1902 do ok. 1908) o. Karol Olbrycht (od ok. 1908 do ok. 1911) o. Alojzy Karwacki (od ok. 1911) o. Kazimierz Siemaszkiewicz (lata 20.) o. Hugo Czyż (lata 20./30.) o. Apolinary Uchman (lata 30.) o. Tadeusz Zając (od 1984) o. Jan Szpyt

Wewnątrz świątyni został pochowany czcigodny sługa Boży o. Wenanty Katarzyniec (1889–1921).

Przy wejściu do kościoła została ustanowiona tablica pamiątkowa z inskrypcją: „W tym klasztorze w 1928 r. przebywał św. Maksymilian Maria Kolbe”.

Od 1993 do 1998 spowiednikiem w kościele był o. Ludwik Szetela.

Przypisy

Ponownie wybrany w 1889.

O. Benigny Chmura był gwardianem w Kalwarii przez 13 lat.

Na kongregacji 8 stycznia 1894 wybrany ponownie gwardianem w Kalwarii.

Ponownie wybrany w 1895.

Kategoria:Architektura I Rzeczypospolitej (województwo ruskie) Kategoria:Architektura barokowa w województwie podkarpackim Kategoria:Bazyliki w Polsce Kategoria:Świątynie pod wezwaniem Znalezienia Krzyża Świętego Kategoria:Obiekty sakralne w gminie Fredropol Kategoria:Zabytkowe kościoły w powiecie przemyskim Kategoria:Kościoły w archidiecezji przemyskiej Kategoria:Sanktuaria maryjne archidiecezji przemyskiej Bazylika Kategoria:Kościoły i klasztory franciszkanów konwentualnych w Polsce Kategoria:Zabytkowe klasztory katolickie w województwie podkarpackim