thumb|Tor kolejowy o szerokości 1435 mm thumb|Tory metra na stacji Wawrzyszew Metra Warszawskiego thumb|Tor z trzecią szyną zębatą thumb|Tor z trzecią szyną zasilającą thumb|Splot torów różnej szerokości thumb|upright|Tor kolejowy o szerokości 750 mm Tor kolejowy – rodzaj kolejowej infrastruktury, stanowiący nawierzchnię dla pojazdów szynowych, składający się z dwóch równoległych stalowych szyn, podtrzymujących i prowadzących koła pociągu, ułożonych na podkładach, zainstalowanych w specjalnej płycie betonowej lub zamocowanych w inny sposób. Szyny znajdują się w określonej odległości od siebie zwanej rozstawem. Tory istnieją zwykle w postaci drogi kolejowej, drogi tramwajowej lub metra.

Tor ułożony jest na podtorzu, a miejsce po jego demontażu i likwidacji jest zwane starotorzem.

Szerokości torów Szerokość standardowa (normalnotorowa)

Szerokość toru to inaczej rozstaw szyn, obliczany w milimetrach. Od niego zależny jest rodzaj kolei, jej masa całkowita i idące za tym możliwości jej wykorzystywania.

Szerokość standardowa toru kolejowego, mierzona między główkami szyn, wynosi ( poniżej powierzchni tocznej główek szyn). Jest to rozmiar ustanowiony przez jednego z pionierów kolejnictwa – George’a Stephensona (podobno taki rozstaw kół miały rzymskie kwadrygi), a obowiązuje do dziś w większości państw, w tym także w Polsce. Szerokość ta równa jest 4 stopy 8 i pół cala w angielskim systemie miar.

W Finlandii używana jest szerokość (5 stóp), podobnie w Rosji oraz niektórych państwach powstałych po rozpadzie ZSRR jest stosowana szerokość . W Polsce znajduje się najdalej na zachód wysunięta linia kolejowa o tej szerokości toru (niemal ), łącząca Polskę z systemami kolejowymi Ukrainy i Rosji; linia ta została wybudowana w latach siedemdziesiątych XX wieku przy okazji budowy Huty Katowice. Nosiła pierwotnie nazwę Linii Hutniczo-Siarkowej, a obecnie funkcjonuje jako Linia Hutnicza Szerokotorowa.

Trzy inne państwa europejskie również używają torów szerszych od normalnych. W Irlandii używa się torów o szerokości (5 stóp i 3 cale). W Portugalii obowiązywała szerokość , w Hiszpanii – (obecnie w obydwu używa się zunifikowanej szerokości ).

Każdy tor o szerokości większej od nazywa się torem szerokim, a mniejszej – torem wąskim. Uwaga: w niektórych państwach, m.in. w Japonii i w RPA, szerokość (3 i pół stopy) uważa się za normalną.

Tory szerokie wymagają większych promieni łuków, a tory wąskie mniejszych. Stąd wąskie tory są wskazane w trudnych terenach, np. w terenie górzystym lub leśnym.

Szerokość nominalna toru to odległość między główkami szyny mierzona poniżej górnej powierzchni główki szyny na odcinkach prostych i w łukach o promieniu nie mniejszym od . Ponieważ na kolei nie stosuje się mechanizmu różnicowego, problem przebywania różnej drogi przez koła na łukach rozwiązano w ten sposób, że średnica kół zmniejsza się na zewnątrz – na łukach wewnętrzne koło opiera się na szynie częścią o mniejszej średnicy. Aby to umożliwić, szyny oddala się o (dane dla toru o szerokości ):

Promień [m] Poszerzenie [mm] R ≥ 250 0 200 ≤ R < 250 10 160 ≤ R < 180 20 R < 160 25

Czasami stosuje się w konstrukcji toru trzecią szynę o różnym przeznaczeniu. W Szwajcarii jest wiele linii z trzecią szyną zębatą, dzięki której pociągi mogą pokonywać strome wzniesienia. W San Francisco w zagłębieniu między szynami znajduje się lina, na której zaciskają się kleszcze tramwaju zwanego cablecar, który nie ma silnika.

Trzy lub cztery szyny, przeważnie na wspólnych podkładach, występują w splocie, ale w danej chwili ruch pociągu odbywa się tylko po dwóch szynach.

Wyjątkowo ruch odbywa się po większej liczbie szyn – np. działo kolejowe Dora po zmontowaniu poruszało się po dwóch równoległych torach (czterech szynach). Francuzi projektowali ciężki pociąg pancerny poruszający się po dwóch równoległych torach, ale zaniechali prac nad nim ze względów praktycznych.

thumb|333px|Różne sposoby mocowania szyn do podkładów

Połączenia i skrzyżowania torów Połączenia torów umożliwiają przejazd pojazdów z jednego toru na inny. Zalicza się do nich rozjazdy, obrotnice i przesuwnice.

Skrzyżowanie torów to przecięcie się w jednym poziomie dwóch torów bez możliwości przejazdu z jednego toru na drugi. Szczególnym przypadkiem skrzyżowania torów są sploty torów stosowane w miejscach, gdzie stykają się tory o różnych szerokościach.

Zobacz też

skrajnia kolejowa torodroma

Przypisy

Linki zewnętrzne Rozporządzenie Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 10 września 1998 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budowle kolejowe i ich usytuowanie www.lex.pl Szerokości torów kolejowych na świecie

Kategoria:Infrastruktura kolejowa