Grumman F-14 Tomcat – amerykański naddźwiękowy myśliwiec pokładowy o zmiennej geometrii skrzydeł opracowany i produkowany przez wytwórnię Grumman Corporation w Bethpage i Calverton na Long Island. Pierwotnie służył do obrony floty, wywalczania przewagi powietrznej i prowadzenia rozpoznania taktycznego, później – przez dodanie możliwości przenoszenia bomb – przystosowany został do uderzeń na cele naziemne.
F-14 wszedł do służby w United States Navy w 1972 roku, zastępując F-4 Phantomy II. W roku 1976 wyeksportowano siedemdziesiąt dziewięć maszyn do Iranu, który stał się jedynym poza Stanami Zjednoczonymi użytkownikiem Tomcatów. Oficjalne wycofanie maszyny ze służby w US Navy nastąpiło 22 września 2006 roku w Naval Air Station (bazie lotniczej) Oceana. Następcą Tomcata został wielozadaniowy F/A-18E/F Super Hornet. F-14 pozostały na wyposażeniu lotnictwa Iranu do czerwca 2025, kiedy zostały zniszczone podczas wojny izraelsko-irańskiej.
Historia F-14 Tomcat został zaprojektowany przez Grummana w odpowiedzi na zapotrzebowanie marynarki wojennej Stanów Zjednoczonych na samolot przewagi powietrznej i obrony floty, budowany w ramach programu VFX (Navy Fighter Experimental – eksperymentalny myśliwiec floty) po zakończeniu nieudanego projektu F-111B.
Zimna wojna rozwinęła nowe uzbrojenia, które stanowiły zagrożenie dla okrętowych grup bojowych. Strona radziecka dzięki skrzydlatym pociskom przeciwokrętowym uzyskała możliwość odpalania pocisku poza ogniem artylerii przeciwlotniczej. Aby temu przeciwdziałać amerykanie rozpoczęli pracę nad stworzeniem nowego uzbrojenia obronnego. Przejściowe rozwiązanie zakładało uzbrojenie samolotów F-4 Phantom II w pociski AIM-7 i wspieranie ich przez radiolokacyjne E-2 Hawkeye. W 1957 roku rozpoczęto prace nad nowym samolotem pokładowym osiągającym prędkość Ma=0,8. W 1959 roku w konkursie na myśliwiec wystartowało kilka firm, aby w lipcu 1960 roku przez Departament Obrony USA wybrany został projekt firmy Douglas Aircraft Corporation. Projekt oznaczono jako F6D Missileer opracowywany przez Eda Heinemanna, był rozwinięciem F-3D Skynight. Powiększono płatowiec i przymocowano mu pociski AAM-N-10 Eagle. W grudniu 1960 decyzją Thomasa S. Gates Juniora, który piastował funkcję sekretarza obrony projekt został zamknięty.
Program TFX W styczniu 1961 roku nowo wybrany sekretarz obrony Robert S. McNamara rozważał połączenie zapotrzebowań armii na nowy samoloty myśliwsko-bombowy. Protesty rodzajów sił zbrojnych przekreśliły te plany z powodu nie możliwości pogodzenia tak dużej ilości wytycznych. 19 lutego 1961 roku wydano decyzję o budowie wielozadaniowego samolotu bojowego. Wymaganiem jednak sił powietrznych był samolot bombowy, a marynarki myśliwiec. Wersja samolotu przeznaczona dla USAF miała mieć maksymalną masę startową 28 575 kg, promień działania 1480 km i maksymalnej prędkości Ma=2,5. Wersja dla marynarki miała mieć masę startową 22 680 kg, rozmiar dopasowany do możliwości operowania z lotniskowców i możliwy czas dyżuru w powietrzu na poziomie 3h w odległości 185 km od lotniskowca. W trakcie technicznych konsultacji o szczegóły doszło do sytuacji w której nowy samolot nie mógł spełnić wymagań dwóch rodzajów sił zbrojnych. Ostatecznie wynegocjowano masę startową na poziomie 24 950 kg i długości samolotu nie przekraczającą 25,3 metra. 29 września 1961 roku rozesłano założenia do producentów: Boeing, Douglas, General Dynamics, Grumman, Lockheed, McDonnell, North American, Northrop oraz Republic. Firma Northrop ogłosiła natychmiastowe wycofanie się z konkursu, a pozostałe nadesłały projekty do 1 grudnia 1961 roku. 19 stycznia 1962 roku Siły Powietrzne wybrały propozycję od Boeinga, natomiast marynarka wojenna zakwestionowała wybór jako nie spełniający wymagań obu stron. Konsultacje zaowocowały zawężeniem prac nad koncepcją Boeinga i General Dynamics w celu dopracowania projektów. W maju 1962 roku oba zostały odrzucone. Spór trwał do października 1962 roku kiedy zdecydowano się na projekt Boeinga. 24 listopada 1962 roku ostatecznie projekt został przyznany firmie General Dynamics, a kwestia wyboru nie została ujawniona. Podejrzewa się, że dyrektor wykonawczy GD Frank Pace, który był wcześniej sekretarzem US Army wykorzystał pozostałe znajomości, a dodatkowo podsekretarz Roswell Gilpatric był wcześniej pracownikiem GD.
21 grudnia 1962 roku firma otrzymała zamówienie na serię próbną w liczbie 18 sztuk dla lotnictwa i 5 dla marynarki do testów. Samoloty oznaczono F-111A oraz F-111B. Oblot nowego samolotu nastąpił 21 grudnia 1964 roku. Silniki które zastosowano to: TF-30P2 z dopalaczem oraz radary: nawigatorsko-bombardierski GE AN/APQ-113, nawigacyjny na niskie przeloty Texas Instruments AN/APQ-110 oraz nawigacyjno-celowniczy Litton AN/AJQ-20. Morska wersja dostała na wyposażenie: system kierowania ogniem Hughes AN/AWG-9. Pierwszy samolot F-111B zbudowano w fabryce Grummana w Bethpage na wyspie Long Island i oblatano 18 maja 1945 z lotniska w Calveton. Samolot przenosił sześć pocisków AIM-54A (4 podwieszane i 2 w komorze bombowej). Pierwsze niekierowane odpalenie odbyło się w kwietniu 1967 roku, kierowane odpalenie odbyło się w lipcu 1967, a pierwsze odpalenie dwóch pocisków nakierowanych w dwa różne cele w marcu 1969 roku. Pomyślne próby uzbrojenia przekonano się, że samolot nie jest zdolny do operowania z lotniskowców. Powodem był zbyt małe kąty natarcia przy lądowaniu oraz słabe możliwości myśliwskie w tym brak pocisków AIM-9 Sidewinder. 19 lipca 1968 roku zakończono produkcję prototypów, które po dwuletnich testach zezłomowano.
Następstwa programu TFX Początkowo planowano uzbrojenie po jednym dywizjonie myśliwskim na lotniskowiec, a ich zadaniami miała być obrona floty przed atakami przeciwnika. Drugi dywizjon otrzymywał zadanie myśliwskie i wsparcia. W celu realizacji zadań stworzono program VFAX (Naval Fighter-Attack Expermimental), który w jednym samolocie mógł łączyć zadania myśliwskie i szturmowe. Założono wykorzystanie pocisków AIM-7 Sparrow w celu rażenia obiektów powietrznych poza zasięgiem wzroku i prowadzić walki manewrowe używając pocisków AIM-9 Sidewinder wraz z atakowaniem celów naziemnych i nawodnych. Zakładana koncepcja była dyskutowana w Bureau of Naval Weapons. Analizy były prowadzone przez cywilów: Georg A. Spangenberga i Freda Gloecklera. Wyniki zakładały, że masa samolotu musiała być zmniejszona od 30 do 40% względem F-111B. Konsultantami stali się inżynierowie z firmy Grumman, która była głównym podwykonawcą dla General Dynamics. Kiedy zakończono program TFX, posiadano dzięki temu gotowe rozwiązanie dla potrzeb marynarki wyprzedzając konkurencję. Równoległym programem dla lotnictwa był FX (Fighter Experimental), z którego powstał F-15 Eagle.
Projekt 303 Grumman do lat 50 XX wieku był najważniejszym dostawcą dla lotnictwa morskiego. Produkowali samoloty: S-2 Tracker, C-1 Trader, E-1 Tracer, A-6 Intruder, E-2 Hawkeye. Planowana produkcja myśliwca pozwoliła by na rozwój firmy. W 1967 roku debatowano w zarządzie firmy czy koszt projektu jest opłacalny. Po zbliżającej się klęsce projektu F-111B prezes Lew Evans, zlecił opracowanie nowego samolotu i złożył projekt o nazwie Grumman Design 303-60. Głównym konstruktorem był Michael Pelehach. Samolot miał posiadać dwa silniki w gondolach połączone szerokim i płaskim kadłubem. Skrzydła z zastosowaną zmienną geometrią w na grzbiecie i pojedyncze usterzenie pionowe. W styczniu 1968 roku przyszło polecenie kontynuacji badań z zalecaniami użycia silników TF-30 oraz uzbrojenia AN/AWG-9/AIM-54A Phoenix. W ten sposób powstały wersje Design 303A i 303B. W wersji 303C testowano skrzydła zamocowano w dolnej części kadłuba, a w 303D w górnej. Projekt ostatecznie otrzymał rozchylone podwójne usterzenie pionowe. Wersja 303E miała przesunięte gondole silników do przodu. Wersja 303F posiadała stałe skośne skrzydło, a 303G okrojone wyposażenie nawigacyjno-bojowe.
21 czerwca 1968 roku wysłano prośbę do pięciu firm o propozycje budowy nowego myśliwca. Były to: General Dynamics, Grumman, Ling Temco Vought, McDonnell i North American. W wymaganiach znalazła się kabina dwuosobowa w tandemie, dwa silniki, systemy uzbrojenia z F-111B, rakiety AIM-7 i AIM-9 oraz działko M61A1 Vulcan kalibru 20 mm. Dwie godziny dyżuru w odległości od 185 do 370 km od lotniskowca. Udźwig uzbrojenia „powietrze-powietrze” o masie 6577 kg. Maksymalna prędkość Ma=2,2. Z dniem 1 października 1968 nastąpiło przekazanie propozycji. W czterech zastosowano skrzydło o zmiennej geometrii, a w jednym stałe. 15 grudnia 1968 roku decyzją władz było dopuszczenie do projektu firm Grumman i McDonnell, a 5 stycznia 1969 roku obie złożyły swoje propozycje lotnictwu marynarki. Ostateczny wybór padł na firmę Grumman 14 stycznia 1969 roku. W ramach serii testowej zamówiono 12 egzemplarzy samolotów oznaczonych jako F-14. Nazwa Tomcat została nadana przez admirała floty amerykańskiej Thomasa Connolly’ego. Admirał Connolly znacząco wspomógł rozwój projektu. Tomcat oznacza „kocura”, ale może też oznaczać skór od „Kot Tomasza” - ang. Tom’s cat, ponadto znakiem wywoławczym admirała podczas II wojny światowej było Tomcat, a dodatkowo było zgodne z tradycją nazywania samolotów marynarki Grummana „kocimi” nazwami
Cena Kontrakt zakładał stałą cenę produktu z doliczaną inflacją. Ilość sztuk potrzebnych oszacowano na 469 sztuk w założeniu produkcji 8 sztuk na miesiąc. Do tej pory umowy zakładały rozliczanie realnych kosztów wraz z zyskiem wykonawcy, jednak ministerstwo obrony chciało nieuzasadnienie uniknąć zawyżania kosztów. Firmy startujące w konkursie nie były informowane na jaką cenę oszacowała swoje projekty konkurencja. Doprowadziło to do zaniżenia cen w celu wygrania kontraktu. W przypadku podjęcia produkcji można było renegocjować cenę, ale konieczna była klauzula wzrostu ceny w przypadku zmniejszenia produkcji o połowę oraz spadku ceny przy zwiększeniu produkcji. Prezes Lew Evans założył w ciemno optymistyczną ofertę nie znając oferty konkurenta. Stala cena musiała wzrastać o 3% inflacji w skali roku. W latach 1973–1974 doszło do kryzysu paliwowego, a dolar przestał być wiązany przez parytet złota. Inflacja wzrosła dwucyfrowo, a firmy na umowach stałej ceny zaczęły tracić. Firma Grumman straciła również przez zbyt delikatne zmiany cen przy zmniejszeniu zamówienia.
Badania przedseryjnych samolotów