Antoni Sebastian Dembowski herbu Jelita (ur. 2 lutego 1682 w Zambrowie, zm. 17 września 1763 w Bętkowie pod Wolborzem) – polski duchowny katolicki, biskup płocki i kujawski, prezydent Trybunału Skarbowego Koronnego w 1742 rokuTrybunał Skarbu Koronnego z Duchem S. wszystkim na dobre wychodzący, kazaniem w Poniedziałek świąteczny podczas wotywy na zaczęciu tegoż J. O. Trybunału w kościele farnym Radomskim pokazany. JJ. WW. PP. utriusque subsellii senatus et equestris ordinis kommissarzom z powinną wielkich imion rekognicyą dedykowany przez X. Samuela od S. Floryana Sch. Piar. ordynaryusza Katedr. Krak. y Kommissarskiego kaznodzieję Roku 1742. W Warszawie w druk. JKM. y Rzpltey XX. Schol. Piarum fol., 10 ark.” WYSOCKI Samuel, Warszawa 1742, [b.n.s.], referendarz wielki koronny w latach 1730–1735, regent kancelarii koronnej do 1730 rokuUrzędnicy centralni i nadworni Polski XIV-XVIII wieku, Kórnik 1992, s. 165., chorąży płocki w 1725 roku, proboszcz sochaczewski w 1735 roku Szymon Konarski, Kanoniczki warszawskie, Paryż 1952, s. 113., starosta płocki, tymbarski, będziński w 1733 rokuKonfederacya generalna omnium ordinum Regni et Magni Ducatus Lithuaniae na konwokacyi generalney Warszawskiej uchwalona [...] 27 (słow. [...] kwietnia [...] 1733, s. 46., publicysta i komediopisarz, kawaler Orderu Orła Białego.
Życiorys Syn Floriana Dembowskiego, sędziego ziemskiego płockiego (szlachcica herbu Jelita) i Ewy z Ciechanowieckich. Brat Mikołaja Dembowskiego, biskupa kamienieckiego i Jana Dembowskiego, biskupa sufragana włocławskiego. Wykształcenie uzyskał u jezuitów w Pułtusku, Płocku i Warszawie. Po ukończeniu nauk dostał się do kancelarii ziemskiej w Czersku. Przez pewien czas (lata 1700–1705) przebywał na dworze kanclerza wielkiego koronnego, a zarazem biskupa warmińskiego Andrzeja Chryzostoma Załuskiego. We wrześniu roku 1705, za udział w tajnych układach z Rosją i Prusami, został aresztowany przez Sasów i uwięziony razem z kanclerzem w czasie pobytu w Dreźnie. Po uwolnieniu był sekretarzem podkanclerza Jana Szembeka. W czasie walk pomiędzy Augustem II a Stanisławem Leszczyńskim zdecydowany i wierny stronnik obozu saskiego. W roku 1713 wyjechał do Wiednia jako sekretarz poselstwa przy Krzysztofie Szembeku, biskupie inflanckim. Zwiedził m.in. Niemcy, Włochy, Francję i Holandię. W roku 1716 został sekretarzem królewskim i przeniósł się wraz z dworem królewskim do Saksonii. W roku 1725 ożenił się z Salomeą Zuzanną Rupniewską. Otrzymał szereg godności dworskich; w 1730 roku został referendarzem koronnym. Poseł na sejm 1729 roku z województwa płockiegoTeka Gabryela Junoszy Podoskiego, t. III, Poznań 1856, s. 300.. Był posłem z ziemi warszawskiej na sejm 1730 rokuTeka Gabryela Junoszy Podoskiego, t. IV, Poznań 1856, s. 16.. Poseł województwa płockiego na sejm konwokacyjny 1733 rokuKuryer Polski. 1733, nr 169,supplement, [b.n.s.].. Był członkiem konfederacji generalnej zawiązanej 27 kwietnia 1733 roku na tym sejmie. Po śmierci Augusta II popierał kandydaturę Augusta III. Po przeforsowaniu tej kandydatury pełnił przy królu obowiązki referendarskie. Był starostą tymbarskim, będzińskim i płockim.
Księdzem został dopiero w wieku 53 lat (1735), po śmierci żony Salomei. W 1735 roku podpisał uchwałę Rady Generalnej konfederacji warszawskiejUchwała Rady Generalnej Konfederacji, 1735, s. 21.. 6 maja 1737 został biskupem płockim, a potem biskupem kujawskim (18 grudnia 1752), lecz nie zrezygnował z pracy politycznej.
10 lipca 1737 roku podpisał we Wschowie konkordat ze Stolicą ApostolskąVetera monumenta Poloniae et Lithuaniae gentiumque finitimarum historiam illustrantia maximam partem nondum edita ex tabulariis Vaticanis, deprompta collecta ac serie chronologica disposita. T. 4, Ab Innocentio PP. XII usque ad Pium PP. VI 1697-1775.P.1-2, wydał Augustyn Theiner, Rzym 1864, s. 126..
W roku 1748 odznaczony Orderem Orła BiałegoKawalerowie i statuty Orderu Orła Białego 1705-2008, 2008, s. 177.. W działalności duszpasterskiej rozpowszechniał kult Męki Pańskiej. Występował przeciwko masonerii. W życiu publicznym wspierał politykę dynastii saskiej.
Jego synem był Stefan Florian Dembowski (1728–1802).
Twórczość Ważniejsze utwory List poufny, wyd. 1731-1734 (broszura przeciw S. Leszczyńskiemu) Refleksje przyjaciela nad Przestrogą braterską, wyd. 1731-1734 (broszura przeciw S. Leszczyńskiemu) Mowa... przy zaczęciu sądów relacyjnych, 1735, wyd. J. Daneykowicz Ostrowski „Swada polska i łacińska”, t. 1, Lublin 1745 Recta dioecesoes Plocensis visitandae ratio, Warszawa 1739 ok. 1740 Dembowski naszkicował 10-arkuszową książkę, którą następnie J.B. Steinhäuser rozszerzył w traktat pt. De l’état et du gouvernement politique de la République, 1744 (wyciąg z tego traktatu został wydany pt. Mémoires sur le gouvernement de la Pologne, Mannheim 1759; wznow.: Amsterdam 1770), przekł. niemiecki: Grundriss der heutigen Staatsverfassung von Polen. Unter der Aufsicht des Verfassers aus dem Französischen übersetzt und mit Zusätzen vermehret, Frankfurt am Main 1763 Mowa... na sejmie 1740, wyd. J. Daneykowicz Ostrowski „Swada polska i łacińska”, t. 1, Lublin 1745 Le Mal endémique des francs-maçons, wyd. 8 czerwca 1745 (broszura) Refleksja z sumariuszem trzech części dowodów o przyjściu Mesjasza w książce F.A. Kobielski „Światło na oświecenie narodu niewiernego, to jest kazania w synagogach żydowskich miane”, Lwów 1746 Punkt honoru, 1749 (satyra) Statuta episcopatus Cujaviensis, Warszawa, 1756 Komedie polskie, rękopis w Bibliotece Załuskich Wspomnienia, fragm. ogłoszony, Dziennik Warszawski 1854, nr 253-255
Przekłady Godzinki męki Pana naszego Jezusa Chrystusa z proroctw i z pisma Starego Testamentu złożone, a na wzór godzin kościelnych rozłożone, przetłumaczone po polsku, Gdańsk 1743 (w jęz. polskim i łacińskim)
Materiały Autobiografia, Biblioteka Krasińskich, rękopis 3967 Materiały rękopiśmienne, Biblioteka Czartoryskich, Teki Szembeka, 446-520; Arch. Drezdeńskie; Biblioteka Jagiellońska, rękopis nr 6287
Opracowania nt. Dembowskiego źródło: Jul. B. (J. Bartoszewicz): Dembowski (Antoni Sebastian). Encyklopedia powszechna Orgelbranda t. 6 (1861) X. S. Ch. (Chodyński): Dembowski Antoni Sebastian. Encyklopedia kościelna Nowodworskiego t. 4 (1874) W. S. (Smoleński): Dembowski Antoni Sebastian. Wielka encyklopedia powszechna ilustrowana t. 15/16 (1895) W. Konopczyński: Dembowski Antoni Sebastian. Polski słownik biograficzny t. 5 (1939/1946) W. Konopczyński: Nieznany autor znanej książki. Studia z dziejów kultury polskiej Warszawa 1949
Przypisy
Bibliografia Bibliografia Literatury Polskiej – Nowy Korbut, t. 2 Piśmiennictwo Staropolskie, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1964, s. 125–126
Linki zewnętrzne Dzieła (w tym rękopisy) Antoniego Sebastiana Dembowskiego w bibliotece Polona
Kategoria:Biskupi płoccy Kategoria:Biskupi włocławscy Kategoria:Chorążowie płoccy Kategoria:Członkowie konfederacji generalnej 1733 Antoni Sebastian Kategoria:Duchowni katoliccy – szlachta I Rzeczypospolitej Kategoria:Konfederaci warszawscy (1733) Kategoria:Ludzie urodzeni w Zambrowie Kategoria:Ludzie związani z Sochaczewem (I Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Orderem Orła Białego (I Rzeczpospolita) Kategoria:Pochowani w bazylice katedralnej Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny we Włocławku Kategoria:Polscy komediopisarze XVIII wieku Kategoria:Posłowie na sejm zwyczajny 1729 Kategoria:Posłowie na sejm zwyczajny 1730 Kategoria:Posłowie na sejm konwokacyjny 1733 Kategoria:Posłowie na Sejm I Rzeczypospolitej (województwo płockie) Kategoria:Posłowie na Sejm I Rzeczypospolitej (ziemia warszawska) Kategoria:Prezydenci Trybunału Skarbowego Koronnego Kategoria:Publicyści I Rzeczypospolitej Kategoria:Referendarze wielcy koronni Kategoria:Sekretarze Augusta II Mocnego Kategoria:Senatorowie duchowni I Rzeczypospolitej Kategoria:Senatorowie za panowania Augusta III Sasa Kategoria:Starostowie będzińscy Kategoria:Starostowie płoccy Kategoria:Starostowie tymbarscy Kategoria:Sygnatariusze konkordatu wschowskiego 1737 Kategoria:Urodzeni w 1682 Kategoria:Urzędnicy ziemscy I Rzeczypospolitej Kategoria:Zmarli w 1763