thumb|240px|Grób Marii Dembowskej na cmentarzu ewangelicko-reformowanym w Warszawie Maria Henryka Dembowska (ur. 15 listopada 1914 w Łodzi, zm. 26 czerwca 2008 w Warszawie) – polska bibliograf, bibliotekoznawca, specjalista z zakresu dokumentacji i informacji naukowej, naukoznawstwa; w latach 1966–1975 dyrektor Biblioteki Polskiej Akademii Nauk w Warszawie.

Praca zawodowa i naukowa W 1939 ukończyła studia na Uniwersytecie Warszawskim. W czasie II wojny światowej brała udział w tajnym nauczaniu, po powstaniu warszawskim uczestniczyła w akcji ratowania warszawskich zbiorów bibliotecznych. Po wojnie pracowała w Państwowym Instytucie Książki w Łodzi jako adiunkt (i kierownik Wydziału Dokumentacji); jednocześnie współpracowała z pierwszą Katedrą Bibliotekoznawstwa powołaną na Uniwersytecie Łódzkim pod kierownictwem prof. Jana Muszkowskiego i była jego asystentką- wolontariuszką. Od 1949 związała się z Biblioteką Narodową, gdzie w latach 1949–1957 kierowała Zakładem Bibliografii Retrospektywnej, organizując warsztat polskiej narodowej bibliografii (Bibliografia polska 1901–1939) oraz Pracownią Problemów Dokumentacji i Informacji Naukowej. W 1960 obroniła doktorat, w 1965 habilitowała się. W czasie pracy na stanowisku dyrektora Biblioteki PAN została profesorem nadzwyczajnym (1973).

W latach 1974–1981 i 1984–1986 była profesorem w Zakładzie Bibliotekoznawstwa i Informacji Naukowej Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Olsztynie. Wypromowała 43 magistrów i czterech doktorów.

Jako dyrektor Biblioteki Polskiej Akademii Nauk w Warszawie zainicjowała opracowanie Słownika polskich towarzystw naukowych oraz bibliografii naukoznawstwa.

Redagowała lub współredagowała:

„Biuletyn Instytutu Bibliograficznego” (w latach 1956–1964, wraz z Heleną Hleb-Koszańską i Henrykiem Sawoniakiem), „Biuletyn Informacyjny Biblioteki Narodowej” (1958–1962), „Przegląd Biblioteczny” (w latach 1969–1978).

Była inicjatorką utworzenia Nagrody Naukowej im. Adama Łysakowskiego, pierwszą przewodniczącą Komisji ds. tej nagrody i jej sponsorem. W Stowarzyszeniu Bibliotekarzy Polskich pełniła funkcję Sekretarza Generalnego Zarządu Głównego (1957–1960, 1960–1963), otrzymała w 1985 tytuł członka honorowego tej organizacji.

Zmarła w Warszawie, pochowana na cmentarzu ewangelicko-reformowanym (kwatera 4-3-8).

Publikacje Łącznie ogłosiła ponad 180 publikacjiMaria Dembowska. W kręgu bibliografii, bibliotekoznawstwa i informacji naukowej. Księga jubileuszowa w 70-lecie pracy zawodowej, pod red. J. Sadowskiej. Warszawa: Biblioteka Narodowa, 2007., m.in.:

Terminologia bibliograficzna. „Biuletyn Instytutu Bibliograficznego”, 1954, t. 4, nr 5.

Metoda Bibliografii polskiej Karola Estreichera (1954; wyd. 2 rozszerzone i uzupełnione 1970, wyd. 3 w 2001 r.); w 1960 na podstawie tej pracy uzyskała stopień naukowy doktora na Wydziale Humanistycznym Uniwersytetu Łódzkiego, inicjatorem przygotowania rozprawy był Adam Łysakowski, promotorem w przewodzie doktorskim – Helena Więckowska, recenzentem rozprawy – Aleksander Birkenmajer. Dokumentacja i informacja naukowa: zarys problematyki i kierunki rozwoju. Warszawa: SBP, 1965 (rozprawa habilitacyjna). Problemy bibliotek naukowych: z zagadnień informacji naukowej. Warszawa: Biblioteka PAN, 1971. Informacja naukowa w Polsce: rozwój, stan obecny i perspektywy. Warszawa Biblioteka PAN, 1973. Nauka o informacji naukowej (informatologia): organizacja i problematyka badań w Polsce. Warszawa: IINTE, 1991. Bibliotekarstwo polskie 1925–1951 w świetle korespondencji jego współtwórców. Wyboru z listów Adama Łysakowskiego, Mariana Łodyńskiego, Józefa Grycza i Heleny Hleb-Koszańskiej dokonała, wstępem, przypisami i indeksem opatrzyła Maria Dembowska. Warszawa: SBP, 1995 . Bibliologia, bibliografia, bibliotekoznawstwo, informacja naukowa: wybór prac. Warszawa : Biblioteka PAN, 1999 .

Ordery i odznaczenia Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski (1987) Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski (1976) Złoty Krzyż Zasługi (1968) Medal 10-lecia Polski Ludowej (19 stycznia 1955) – Uchwała Rady Państwa z dnia 19 stycznia 1955 r. nr 0/196 – na wniosek Ministra Kultury i Sztuki. Odznaka „Zasłużony Działacz Kultury” (1964)

Przypisy

Bibliografia

Barbara Sosińska-Kalata, Maria Dembowska 1914–2008. „Przegląd Biblioteczny” 2008 nr 4, s. 555–559; PL . Maria Dembowska. W kręgu bibliografii, bibliotekoznawstwa i informacji naukowej. Księga jubileuszowa w 70-lecie pracy zawodowej, pod red. J. Sadowskiej. Warszawa: Biblioteka Narodowa, 2007 . Słownik biograficzny profesorów Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie, Wydawnictwo UWM, Olsztyn 2004. Jadwiga Sadowska, Dembowska Maria Henryka. W: Słownik pracowników książki polskiej. Suplement III. Warszawa, Wydawnictwo SBP, 2010. . nekrolog

Kategoria:Absolwenci Uniwersytetu Warszawskiego Kategoria:Bibliotekarze Biblioteki Narodowej w Warszawie Kategoria:Ludzie urodzeni w Łodzi Kategoria:Ludzie związani z Wyższą Szkołą Pedagogiczną w Olsztynie Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Medalem 10-lecia Polski Ludowej Kategoria:Odznaczeni odznaką „Zasłużony Działacz Kultury” Kategoria:Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi (Polska Ludowa) Kategoria:Pochowani na cmentarzu ewangelicko-reformowanym w Warszawie Kategoria:Polscy bibliolodzy Kategoria:Urodzeni w 1914 Kategoria:Nauczyciele akademiccy Uniwersytetu Łódzkiego Kategoria:Zmarli w 2008