Wojna o niepodległość Grecji – wojna narodowowyzwoleńcza toczona w latach 1821–1832 przez Greków i także inne, zamieszkujące Grecję ludy, po raz pierwszy jednoczące się w nowożytny naródOpinia m.in. prof. Thanosa Veremisa, badacza historii nowożytnej państwowości, wyrażona w pracach Emeis oi Ellines oraz „1821 – Narodziny narodu i państwa” ; Θάνος Βερέμης, Γιάννης Κολιόπουλος – „1821 – Η ΓΕΝΝΗΣΗ ΕΝΟΣ ΕΘΝΟΥΣ-ΚΡΑΤΟΥΣ”, ., zwłaszcza z wybitnym udziałem grecko-albańskich chrześcijan Arwanitów, przeciw rodzimym muzułmanom i władzy Wysokiej Porty, z wolą zbudowania wspólnego, chrześcijańskiego, nowożytnego państwa greckiego.

Tło i przebieg powstania mały|Masakra ludności wyspy Chios w 1822. Obraz ten, przedstawiony w Paryżu, w 1824 wstrząsnął zachodnią opinią publiczną, która od tej chwili zaczęła domagać się od swych rządów interwencji dyplomatycznej czy wręcz militarnej po stronie Greków.

Wybuch powstania stał się możliwy, dzięki nieobecności większej części garnizonowych sił tureckich, absorbowanych wojną z Alim Paszą. Było to piętnaste z kolei powstanie antytureckie na ziemiach greckichOcena prof. Thanosa Veremisa., przeprowadzone o pokolenie po stłumieniu ze szczególnym okrucieństwem poprzedniego z powstań, toteż od razu przybrało charakter ludobójczej z obu stron wojny totalnejOpinia m.in. prof. Thanosa Veremisa, badacza historii nowożytnej państwowości, wyrażona w pracach Emeis oi Ellines i „1821 – Η ΓΕΝΝΗΣΗ ΕΝΟΣ ΕΘΝΟΥΣ-ΚΡΑΤΟΥΣ” (1821 – Narodziny narodu i państwa).Porównaj okoliczności eksterminacji greckiej ludności wysp Chios, Psara, w całym okręgu Nausa, czy mieście Mesolongion oraz losy muzułmańskiej ludności Peloponezu, poruszone w haśle Tripoli (Grecja).. Inspiratorem powstania była Filiki Eteria. Budowie zrębów państwowości posłużyła pożyczka, udzielona powstaniu przez rząd Wielkiej Brytanii, z inicjatywy i pod nadzorem jego wysłannika lorda ByronaThanos Veremis – „1821 – Η ΓΕΝΝΗΣΗ ΕΝΟΣ ΕΘΝΟΥΣ-ΚΡΑΤΟΥΣ” (1821 – Narodziny narodu i państwa).. Turecko-egipski, realizowany już plan pokonania powstania zakładał wymordowanie bądź sprzedaż w niewolę całej ludności chrześcijańskiej, z jednoczesnym zasiedleniem Peloponezu i przylegających doń ziem muzułmańskimi kolonistami z Egiptu.

Ostatecznie, dzięki poparciu Francji, Wielkiej Brytanii i Rosji Grecja uzyskała niepodległość w roku 1830. Każdy z krajów pomagających Grecji miał w tym swój cel. Anglia chciała mieć lepszy dostęp do swoich ziem w Afryce i lepszy dostęp do południowej części Europy. Ponadto interwencja brytyjska była okazją do osłabienia Egiptu, którego sułtan brał udział w wojnie przeciw Grecji od 1825 roku. Nadmierny wzrost potęgi Egiptu mógłby zagrozić brytyjskim posiadłościom w Indiach.

Rosji chodziło również o osłabienie Turcji, którą mocarstwa europejskie – Wielka Brytania i Francja – uważały za przeciwwagę dla Rosji na Bałkanach. Znaczącą rolę odegrały ruch filhelleński i nacisk europejskiej opinii publicznej na poszczególne rządy.

Chronologia wydarzeń militarnych 17 marca 1821 – wybuch walk w Mani 25 marca 1821 – najbardziej znana z przysiąg powstańczych, propaganda hasła „Wolność albo Śmierć” 27 maja 1821 – bitwa morska pod Eresos, koło wyspy Lesbos – posługując się małymi jednostkami, wypełnionymi materiałem zapalającym, Grecy atakują turecką flotyllę dużych okrętów wojennych. Po czym, pod dowódzwem kapitana , palą turecką fregatę, z 74 działami i załogą liczącą ponad 1.000 marynarzy. Następnie wielokrotnie jeszcze powtarzać będą ten rodzaj ataku. 1821 – bitwa w wąwozie termopilskim 1821 – bitwa pod Kaki Skala 8 maja 1821 – bitwa pod Gravią marzec i kwiecień 1822 – masakra na Chios – rzeź greckiej ludności wyspy przez oddziały osmańskie, w wyniku której zginęło ponad 20 tysięcy ludzi, a 50-60 tysięcy uprowadzono w niewolęLudwik Bazylow Historia Powszechna 1789–1918, s. 401.. W odpowiedzi, Grecy przeprowadzają atak na turecką flotę u wybrzeży wyspy, podczas której kapitan Konstandinos Kanaris spala okręt flagowy wroga, zabijając kapudana paszę Kara Alego, odpowiedzialnego za masakrę dokonaną kilka tygodni wcześniej. 1822 – bitwa pod Petą 1822 – bitwa na przełęczy Derwenakia 1822 – bitwa pod Patrą 1822 – bitwa pod Gerondą lipiec 1824 – masakra na Psarze – rzeź greckiej ludności wyspy przez oddziały osmańskie, w wyniku której 17 tysięcy ludzi zginęło lub uprowadzono w niewolę. 1824 – bitwa morska pod Samos, pokonanie znacznie liczniejszej floty tureckiej 1825 – bitwa pod Moniaki 1825 – bitwa morska koło przylądka Papa 1825–1826 – oblężenie miasta i tzw. wyjście z Mesolongion 1826 – bitwa w cieśninie Św. Ireny 1827 – bitwa pod Arachową 1827 – bitwa pod Distomo 1827 – bitwa pod Falironem 1827 – bitwa pod Zemins 1827 – bitwa pod wsią Turkoni 1827 – bitwa pod Atenami 1827 – bitwa pod Navarino 1828 – bitwa pod Trikieri 1828 – bitwa pod Lombatino 12 września 1829 – bitwa pod Petrą, ostatnia w greckiej wojnie o niepodległość i pierwsza, gdy oddziały osmańskie, wcześniej postrzegane jako doborowe, poddały się Grekom w trakcie bitwyStały przegląd historyczny „Σαν σήμερα” – O dacie jak dziś, zwyczajowo cytowany przez w codziennej greckiej prasie..

Hasło, bandery i proporce Elefteria i Tanatos! – Wolność albo Śmierć!, stało się najbardziej popularnym hasłem tego zrywu, obecną dewizą państwową Grecji i CypruPorównaj: Ian Grocholski – Floreat Europa in diversitate..., s. 45, wyd. Edilivre Editions, Paris 2007, ..

Udział Polaków Na tablicy, miejscu bitwy pod Petą (4 lipca 1822) jako polegli wymienieni są czterej oficerowie „Πολωνοί”, koło Arty, w zachodniej części Grecji. Zdjęcie nr 1 przedstawia tablicę pamiątkową z nazwiskami filhellenów, poległych tu w bitwie z wojskami tureckimi. Cztery z nazwisk opisane są jako „Polacy” i mimo greckiego zapisu, zachowują brzmienie zbliżone do polskiego: „Mirzewski, Kulsielewski, Milodowski, Dawronowski”. Ponieważ tablica ta przytacza niewiele nazwisk, a zdaniem prof. Thanosa Veremisa w tej bitwie poległo aż 400 filhellenów, zapewno chodzi o oficerów. tej bitwy, przywołujący dane z konferencji o filhellenach, odbytej w gminie w roku 2007, jako „poległych Polaków” podaje personalia: „Miziewski, Aleksander Kusianowski”.. Polaków upamiętnia jedna z tablic grobowychWywiad z archeologiem, Prof. Ewdoksią Papuci-Władyką – w heroonie w Mesolongi znajduje się grób Polaków, dowodzonych przez oficera Mirdzewskiego. Dwujęzyczny napis głosi „1826. Za Grecję i Polskę”. przy pomniku filhellenów, w Ogrodzie Bohaterów w legendarnym dla walk niepodległościowych mieście Missolungi i groby polskich żołnierzy – filhellenów w Nafplio.

Zobacz też Historia Grecji Filiki Eteria Flaga Grecji Lord Byron

Przypisy