W tym rozdziale przedstawimy podstawowe prawa mechaniki kwantowej będące podwalinami tejże teorii.
Zasada Huygensa
Zasada Huygensa mówi, iż punkt (żółte kropki), do którego dotarła rozchodząca się fala, jest znów źródłem nowych fal. Poszczególne fale ulegają superpozycji, oznacza to, że ich odchylenia od stanu normalnego dodają się jak liczby zespolone, jako w bazie dyskretnej i ciągłej :
Albo w bazie dyskretno-ciągłej :
Ogólnie superpozycję dowolnej liczby fal zakładając, że określa funkcję falową znalezienia cząstki w fali prawdopodobieństwa, wiedząc, że bazę funkcji wszystkich , które są wykorzystane w , można znormalizować, bo one tworzą przestrzeń liniową tych wersorów bazowych, a więc można zapisać w funkcjach bazy:
Lub w postaci ciągłej, tzn. gdy parametr charakteryzujący poszczególne fale jest wielkością ciągłą:
Lub mówiąc inaczej w (suma) i (całka) normalizujemy funkcje falowe (tutaj nazwiemy je bazowymi) do siebie ortogonalne (w mechanice kwantowej są tylko takie), wtedy przy funkcjach falowych pojawiają się współczynniki w sumie (baza dyskretna) i całce (baza ciągła), takie, by końcowa uzyskana funkcja była równoważna z tą początkową. Stąd zgodnie z zasadą Huygensa końcowe równanie w bazie dyskretnej i w bazie ciągłej, a także w bazie dyskretno-ciągłej, spełniają mechanikę kwantową, w której te wnioski są przyjęte jako postulat o funkcjach falowych. Jeśli założymy, iż wielkość jest skalarem, a jest wektorem wodzącym w przestrzeni trójwymiarowej, to , wówczas ostatnie równanie będzie miało postać następującą:
Gdy funkcja falowa jest sumą części dyskretnej opisanej wzorem i ciągłej , wtedy końcowe równanie na całkowitą funkcje falową, wiedząc, że funkcja falowa dyskretna i ciągła są do siebie ortogonalne:
Jeśli założymy, iż wielkość jest skalarem, a jest wektorem wodzącym w przestrzeni trójwymiarowej, to , wówczas ostatnie równanie będzie miało postać następującą:
Łatwo zauważyć, że tożsamość wynika bezpośrednio z .
Dualizm korpuskularno-falowy Dualizm korpuskularno-falowy jest cechą obiektów fizycznych, np. fotonów czy elektronów, polegającą na tym, iż w pewnych sytuacjach wykazują one cechy cząstek (korpuskuł), a w innych sytuacjach cechy fal. Mechanika kwantowa, przewiduje, iż cząstka nie musi zachowywać się tylko i wyłącznie jak fala czy cząstka, lecz może jednocześnie spełniać cechy stanu pośredniego. Wówczas nie należy stosować ani teorii Huygensa (teoria fal), ani mechaniki klasycznej (teoria Newtona lub Einsteina w zależności od prędkości cząstki klasycznej), lecz w tym celu należy posłużyć się mechaniką kwantową (klasyczną lub relatywistyczną, w zależności od wartości prędkości, jaką taka cząstka posiada).
Energia kwantu energii w zależności od częstotliwości kołowej lub częstości fali Wiadomo, że fotony są cząstkami o charakterze korpuskularnym. Według teorii Plancka energię takiego fotonu zapisujemy jako funkcję jej częstości zdefiniowanej jako odwrotność jej okresu drgań. Jeśli fotony przyjmiemy jako fale, to energia cząstki wiążąca jej charakter korpuskularny z jej charakterem falowym jest przedstawiana według zależności skwantowanej:
Jeśli zdefiniujemy częstotliwość kołową fali fotonów jako stosunek liczby 2π przez okres drgań omawianej fali, to jego energię w zależności od jej częstotliwości kołowej drgań o stałej proporcjonalności równej stałej kreślonej Plancka jest zdefiniowana jako , ta energia korpuskułów będących fotonami jest równa:
Zatem na podstawie energią fotonu z jej częstotliwością kołową jest przedstawiana wedle sposobu:
Należy pamiętać, że wzory (wiążących energię korpuskułu z jej częstością przy stałej proporcjonalności stałej Plancka) i (wiążących energię korpuskuły z jej częstotliwością kołową przy stałej proporcjonalności stałej kreślonej Plancka) są ze sobą równoważne, tylko ten pierwszy wyraża się poprzez częstość fali fotonów, a drugi przez częstotliwość kołową fali fotonów.
Efekt fotoelektryczny
W efekcie fotoelektrycznym fotony o energii (bo ) trafiają na ekran o pracy wyjścia W, i wybijają z niego elektrony o prędkościach v. Część energii takiego fotonu o tej średniej energii jest marnowana na pracę wyjścia elektronu z metalu, a pozostałość na energię kinetyczną wybitego obiektu, zatem korzystając z zasady zachowania energii i z wyrażenia na klasyczną energię kinetyczną elektronu, to z zasady zachowania energii mamy wzór:
Energię kinetyczną rozpatrujemy według mechaniki klasycznej a nie relatywistycznej, bo energia średnia takiego fotonu nie jest o wiele większa od energii spoczynkowej rozważanego elektronu.
Fale de Broglie'a Energia fotonu w zależności od jej częstości fali fotonów jest tak jak we wzorze . Według wzoru energia fotonu jest zależna liniowo od jego częstości fali fotonów, jeśli potraktować fotony jako fale mający pewną długość fali pędzących z prędkością fazową c, a więc mających pewną częstość. Według szczególnej teorii względności jego energia całkowita względem jej masy relatywistycznej (foton nie ma masy spoczynkowej, jego masa spoczynkowa jest równa zero) można przedstawić jako cząstki pędzące z prędkością grupową c napisaną według:
Wzory i przedstawiają tą samą energię fotonu, raz jako fale pędzące z prędkością fazową równą c, a za drugim razem jako cząstki pędzące z prędkością grupową c, więc możemy je przyrównać do siebie, dostajemy:
Wiemy, z definicji częstości dla fotonów pędzących z prędkością światła (prędkość fazowa), co można ją przedstawić od długości fali światła pędzących z prędkością światła:
Podstawiając wzór przedstawiający częstość fali fotonów w zależności od długości fali tegoż obiektu do , to dostajemy równoważne równanie:
Skracając obustronnie równanie przez stałą prędkości światła w próżni c, to ono przyjmuje postać wiążącą długość fali fotonów w zależności o jej masy relatywistycznej:
Ponieważ pęd fotonu jest wyrażony według wzoru występującą w szczególnej teorii względności dla cząstek bezmasowych, to wzór na pęd fotonu możemy wykorzystać do wzoru podstawiając za tą wielkość, by otrzymać pęd fotonu w zależności od długości fali fotonów pędzących z prędkością światła, zatem:
Z równania de Broglie'a możemy wyznaczyć długość fali fotonów, która jest przedstawiana w zależności od pędu fotonów, wtedy:
Powyższe równanie jest słuszne tylko dla fotonu (dla cząstek nie mającej masy spoczynkowej i ładunku), ale można je uogólnić dla dowolnej cząstki o masie spoczynkowej różnej od zera dla cząstek mających ładunek , czyli zachodzi: , wtedy oznaczenia dla równania dla dowolnej cząstki: - to jest pęd uogólniony relatywistyczny lub nierelatywistyczny cząstki, - stała Plancka, - długość fal materii de Broglie dla dowolnej cząstki, jeśli potraktować cząstki masowe lub fotony jako fale o pewnej długości fali i prędkości fazowej. Zapiszmy pęd uogólniony cząstki w zależności od jej liczby falowej znając jej definicję oraz stałą kreśloną Plancka:
Zatem pęd uogólniony cząstki jest napisany w zależności od wartości liczby falowej:
Ale wiadomo, że wektory (pęd uogólniony cząstki) i (wektor liczby falowej) są współliniowe i mają te same zwroty), to równanie wektorowo możemy zapisać w postaci:
Oczywiste jest, że wzór skalarny wynika ze wzoru wektorowego . Napiszmy wzór na energię mechaniczną cząstki znanego z mechaniki klasycznej przy pomocy wzoru . Energia kinetyczna z definicji jest ona wyrażona przy pomocy pędu klasycznego danej cząstki . Jeśli wektor pędu uogólnionego wyrazimy przy pomocy wzoru wektorowego, czyli równania , to jego energia mechaniczna w zależności od liczby falowej przy istnieniu potencjału magnetycznego, jeśli potraktować cząstki jako fale materii o pewnej długości , zapisujemy dla teorii Newtona w postaci:
A dla teorii Einsteina:
Widzimy, że wzór na energię mechaniczną jest zależny od masy ciała, liczby falowej jeśli traktować cząstki jako fale de Broglie'a, ładunku cząstki oraz potencjału elektrycznego i magnetycznego.
Ciało doskonale czarne według Plancka Foton jest bozonem więc w dowolnym stanie może znajdować się fotonów, a więc energia tych fotonów w tym stanie jest skwantowana tzn. jest zależna od całkowitego współczynnika i częstości fotonów, jeśli potraktować je jako fale, przedstawia się jako powstająca po pomnożeniu przez energii pojedynczego fotonu i oznaczamy ją przez : Energia fotonów w dowolnym stanie, tzn. jest wielokrotnością energii podstawowej według postulatu Plancka, ta energia fotonu jest zależna liniowo od częstości fali fotonów. Prawdopodobieństwo, że cząstki (fotony) mają energię jest określona przez wzór Boltzmanna w zależności od temperatury w jakim układ się on znajduje:
We wzorze energia danego poziomu E jest napisana przez równanie . Średnia energia fotonu opisana jako średnia energia fotonu w układzie wyrażona przy pomocy prawdopodobieństwa danego stanu o numerze n określonej przez wzór jest pisana:
gdzie: , bo Obierzmy wielkość, która zależy od temperatury układu i energii podstawowej stanu podstawowego (n=1) zależąca tylko od częstości fali fotonów w jakim może znajdować się bezmasowy foton:
Średnia energia fononu w układzie napisana jest według , co po podstawieniu do niego , który jest zależny od temperatury układu i jego stanu podstawowego E, a to z kolei jest zależny od częstości fotonu znajdujących się w naszym rozważanym układzie:
Wiadomo z analizy matematycznej, że zachodzi tożsamość wynikająca z własności szeregu potęgowego, bo eksponens e tworzy pewnego rodzaju szereg potęgowy o ilorazie e:
Tożsamość możemy wykorzystać do policzenia mianownika wyrażenia . Zróżniczkujemy obustronnie równanie względem x, otrzymujemy:
Tożsamość możemy użyć do policzenia licznika równania . Po podstawieniu tożsamości i do wzoru oraz wykorzystując podstawienie dostajemy wzór na średnią energię fotonu o danej częstości w układzie:
A zatem średnia energia całkowita fotonu w układzie jest zależna od jej częstości i temperatury układu fotonów, jest wyrażona według wzoru :
Zakładamy, że mamy sześcian o boku L, którego wartość odchyleń amplitud fali fotonów na brzegach sześcianu jest jednakowa i równa zero:
Ponieważ wektor liczb falowych nieujemnych jest wektorem równoległym do wektora , także jest to kwadrat długości fali fotonów, te wspomniane wektory również mają ten sam zwrot, zatem mając wyrażenie podnosimy je do kwadratu, to z definicji iloczynu skalarnego dla wektorów mających ten sam kierunek i zwrot:
Promień naszej kuli jest wyrażony według , w której są pewne wartości n, która jest zależna od jakieś długości fali jaką foton może posiadać:
Ale musi zachodzić n≥0, aby ten warunek był spełniony musimy rozważyć sfery o grubości dR, jeszcze trzeba uwzględnić to, że foton ma spin 1, który występuje w dwóch stanach, zatem liczba stanów, których może znajdować się foton o częstości podstawowej ν w danej objętości V, jest zapisana wedle schematu:
Energia fotonów wypromieniowana na jednostkę czasu, objętości i jego częstości, o średniej energii , zależy od częstości, zatem moc wypromieniowania z układu fotonu o danej częstości fotonów jest równa:
Jeśli przyjmować będziemy fizykę klasyczną, to średnia energia fotonu dla jednego kierunku jest zapisana jako energia zależna tylko od temperatury układu kwantowego liczona z rozkładu Boltzmanna:
Wzór , który jest wzorem na średnią energię fotonu podstawiamy do , co wtedy:
Wzór nazywamy wzorem Rayleigha-Jeansa. Z tego wzoru wynika nieskończoną wartość r dla ν bardzo dużego, co nazywamy katastrofą ultrafioletową. Gdy przyjmować będziemy według Plancka, tzn. podstawiając za średnią energię wzór zależny nie tylko od temperatury układu, ale też od częstości fotonów wypromieniowaną z układu, to moc wypromieniowana z układu jest wyrażona:
Gdy uwzględnimy "h" bardzo małe, czyli matematycznie mówiąc h→0, to wzór przechodzi w równanie:
Czyli po tych zabiegach dochodzimy znów do wzoru Rayleigha-Jeansa wyprowadzonej w pozycji .