= Spójniki logiczne = Koniunkcja

Zajmijmy się takim prostym, logicznym zdaniem: „Byłem w księgarni i kupiłem książkę”. Oznaczmy to zdanie jako r. Zdanie to można podzielić na dwa zdania proste: „Byłem w księgarni”, które oznaczymy przez „Kupiłem książkę”, które oznaczymy przez Te obydwa zdania proste łączą się spójnikiem i, które w matematyce oznaczamy przez . Zdania połączone spójnikiem i nazywamy koniunkcją. Możemy przyjąć, że zdanie jest prawdziwe jedynie wtedy, kiedy rzeczywiście byliśmy w księgarni () i kupiliśmy książkę (). Natomiast, jeśli któreś ze zdań i byłoby fałszywe (czyli nie byliśmy w księgarni lub nie kupiliśmy książki), oznaczałoby to, że skłamaliśmy, czyli wartość logiczna zdania wynosiłaby . W zależności od wartości logicznych i możemy stworzyć tabelkę prawdziwości zdania (czyli zdania ), która jest pokazana niżej. Wynika z niej, że koniunkcja jest prawdziwa jedynie wtedy, kiedy obydwa zdania i są prawdziwe.

W przypadku zdania „Księżyc krąży wokół Ziemi i pies ma osiem łap” pierwsza część zdania jest prawdziwa, a druga fałszywa. Zatem całe zdanie będzie fałszywe.

Alternatywa

Oznaczmy przez zdanie: „Dziś rano posprzątam w pokoju lub pooglądam telewizję”. Zdanie możemy podzielić na dwa zdania proste: zdanie : „Dziś rano posprzątam w pokoju” i zdanie : „Dziś rano pooglądam telewizję” połączone spójnikiem lub. Jak było pokazane wcześniej w tabelce, spójnik lub oznaczamy przez . Nasze zdanie będzie zarówno prawdziwe wtedy, kiedy zdanie będzie prawdziwe (posprzątamy w pokoju) lub zdanie będzie prawdziwe (pooglądamy telewizję). Ponadto nie skłamiemy, jeśli posprzątaliśmy i pooglądaliśmy telewizję (obydwa zdania i są prawdziwe). Tabelka przedstawiająca wartości logiczne alternatywy, w zależności od prawdziwości zdania i będzie wyglądać tak:

W poprzednim podrozdziale powiedzieliśmy, że zdanie złożone „Księżyc krąży wokół Ziemi lub pies ma osiem łap” jest prawdziwe. Widzimy, że zdanie „Księżyc krąży wokół Ziemi” jest prawdziwe, a zdanie „pies ma osiem łap” jest fałszywe, dlatego wartość logiczna zdania wynosi , czyli . Zatem to zdanie będzie rzeczywiście prawdziwe.

Negacja

Zdanie „Nieprawda, że byłem dzisiaj w kinie” oznaczmy jako zdanie . Zdanie to jest zaprzeczeniem (negacją) zdania „Byłem dzisiaj w kinie”, które oznaczymy przez . Negację zdania przedstawiamy jako (w zapisie odręcznym: ∼p). Jeśli zdanie jest prawdziwe (byliśmy w kinie), to zdanie jest fałszywe, bo skłamaliśmy, że nie byliśmy w kinie. Natomiast jeśli zdanie jest nieprawdziwe, oznacza to, że zdanie jest prawdziwe. Wnioski te można to przedstawić w poniższej tabelce.

Implikacja

Oznaczmy jako zdanie „Jeżeli będziesz grzeczny, to dostaniesz czekoladę”. Zdanie to jest implikacją. Zdanie to składa się z dwóch zdań prostych: zdania : „Będziesz grzeczny” zdania : „Dostaniesz czekoladę” Implikację zdań oznaczamy za pomocą spójnika , a w tym przypadku przez . Pozostaje zastanowić się, kiedy zdanie będzie prawdą, a kiedy kłamstwem. Załóżmy, że zdanie to wypowiedziała mama do swojego syna. Jeśli syn był grzeczny i dostał czekoladę, mama nie skłamała. Jeśli syn był niegrzeczny i nie dostał czekolady, mama także nie skłamała. Jeśli syn był grzeczny, a nie dostał czekolady, oznacza to, że został okłamany. Okazuje się także, że gdyby syn był niegrzeczny i także dostał czekoladę, mama by nie skłamała. Dlaczego? Ponieważ, mama nie stwierdziła, co go spotka, jeśli będzie niegrzeczny. Powiedziała jedynie, co go spotka jeśli będzie grzeczny. Dlatego też o zdaniu mówimy, że jest warunkiem wystarczającym do tego, by zaszło , a o , że jest warunkiem koniecznym do tego, by zaszło . Tabelka wartości logicznych będzie wyglądać tak:

Powróćmy znowu do przykładu przedstawionego w poprzednim podrozdziale. Otóż było tam zdanie „jeśli pies ma osiem łap, to Księżyc krąży wokół Ziemi”. To zdanie złożone możemy podzielić na dwa proste zdania: : „pies ma osiem łap”, : „Księżyc krąży wokół Ziemi”. Wiemy, że pierwsze jest fałszywe, a zdanie jest prawdziwe. Zatem wartość logiczna zdania wynosi . Otrzymana wartość logiczna tego zdania wynosi . Jest to podobna sytuacja do tej, w której syn był niegrzeczny, a dostał czekoladę.

Wartość logiczną zdania można najprościej zapisać jako .

Równoważność

Gdyby poprzednie zdanie mama wypowiedziała tak: „Dostaniesz czekoladę jedynie wtedy, jeśli będziesz grzeczny” lub „Dostaniesz czekoladę wtedy i tylko wtedy, gdy będziesz grzeczny”, to okazałoby się, że gdyby synek był niegrzeczny, a mama i tak by mu dała czekoladę, to mama by skłamała. Spójnik logiczny „wtedy i tylko wtedy, gdy...” oznaczamy przez . Tabela równoważności będzie wyglądać tak:

Powróćmy teraz do zdania „Księżyc krąży wokół Ziemi wtedy i tylko wtedy, gdy pies ma osiem łap”. Na pierwszy rzut oka nam coś w nim nie pasuje. Podzielmy to zdanie na dwa podzdania i : : „Księżyc krąży wokół Ziemi” : „pies ma osiem łap” Wartość logiczna zdania wynosi , a wynosi . Ponieważ obie wartości logiczne zdań podrzędnych nie są sobie równe, więc zdanie to jest fałszywe, jego wartość logiczna wynosi . Jednak gdyby to zdanie brzmiało „Ziemia krąży wokół Księżyca wtedy i tylko wtedy, gdy pies ma osiem łap”, wówczas byłoby prawdziwe, ponieważ wartości logiczne obu zdań podrzędnych byłyby sobie równe i wynosiłyby .

Czy można tworzyć zdania, które będą zawsze prawdziwe? Oczywiście. W następnym podrozdziale dowiemy się, jak to robić, a także jak sprawdzić, czy dane zdanie jest rzeczywiście prawdziwe.