Niezależnie od tego, czy cel Twojej wyprawy jest półtora tysiąca czy dwa tysiące pięćset metrów nad poziomem morza, musisz być świadomy niebezpieczeństw panujących w Tatrach. Góry kuszą uczuciem prawdziwej wolności, lecz należy pamiętać, że sprawi nam ona radość jedynie wtedy, gdy odpowiednio zaplanujemy wycieczkę i będziemy szanować podstawowe zasady panujące na szlakach. Przed wyjściem Zanim wyjdziesz w góry upewnij się, że jesteś odpowiednio przygotowany. Logistyka jest kluczowym zagadnieniem. To od niej zależy Twoje bezpieczeństwo, a ponadto przyjemność i satysfakcja po osiągnięciu obranego celu.
Pogoda Pogody w górach nigdy nie można być absolutnie pewnym. Słońce i bezchmurne niebo rano nie oznacza, że w południe nie rozpęta się burza. Zmiany mogą mieć miejsce w każdej chwili i niemalże w dowolnej skali. Nagłe obniżenie się chmur, skracające widoczność do kilkunastu metrów, czy też niespodziewane zerwanie się wichury, która jest w stanie oderwać rosłego mężczyznę od grani, są absolutnie naturalne. A Ty musisz być gotowy na każdą ewentualność.
Zanim wejdziesz na szlak, sprawdź prognozę synoptyków, najlepiej u kilku wiarygodnych źródeł. Warto zapoznać się także z wywieszanymi codziennie w schroniskach raportami TOPR-u na temat stanu szlaków i komunikatami pogodowymi. Umożliwi Ci to przygotowanie się na przepowiadane zmiany pogody i zabranie ze sobą odpowiedniego ubrania. Pamiętaj, że lepiej założyć, że będzie chłodniej i nieść o jeden polar więcej, niż potem maszerować, trzęsąc się z zimna. Nie popadaj jednak w przesadę - na przełomie lipca i sierpnia opady śniegu zdarzają się niezmiernie rzadko.
Wyposażenie Na przygotowanie ekwipunku warto poświęcić dużo czasu. Należy się zastanowić co będzie mogło się przydać, a co będzie dla nas zbędnym obciążeniem. Mniejsza masa plecaka ułatwi nam pokonanie długiego dystansu, jednakże nie możemy go odciążać na siłę.
Plecak Plecak umożliwia nam noszenie naszego ekwipunku w komfortowy sposób, jest więc kluczowym elementem wyposażenia turysty. Wielkość plecaka powinna być dostosowana do długości naszej trasy i warunków pogodowych - wszystkie rzeczy, łącznie z objętościowym swetrem czy kurtką, powinny się do niego bez problemu zmieścić, ale pamiętajmy też że im większy plecak, tym większa jest jego waga. Generalnie możemy podzielić plecaki na małe, kilkunastolitrowe, stosowne na kilkugodzinne lub całodzienne wycieczki, oraz duże, kilkudziesięciolitrowe, w które spakować możemy wyposażenie turystyczne na dłuższe wyprawy.
Gdy wybieramy się na krótką, jednodniową wycieczkę wystarczy nam plecak wielkości szkolnego. Nie musi być to drogi sprzęt renomowanej firmy, nie może jednak rozpaść się w czasie marszu, warto też by był wygodny i równomiernie rozkładał obciążenie na barkach i plecach. Bardzo wygodne mogą okazać się doszyte z boku siatkowe kieszenie na butelki - dzięki nim nie musimy zdejmować plecaka, by odświeżyć się łykiem wody podczas forsownego podejścia. Zapinany pas biodrowy da nam pewność, że nasze wyposażenie nie zsunie się w przepaść przy wspinaczce z użyciem rąk. Ponadto zapewni lepsze rozmieszczenie ciężaru na obręczy barkowej i biodrowej. W górach niespodziewane opady nie należą do rzadkości, więc nieprzemakalność materiału, z którego zbudowany jest plecak, pozwoli uniknąć nam zmoczenia ubrań, map i tym podobnych części ekwipunku.
Plecak, który ma posłużyć nam podczas dłuższej wyprawy, powinien spełniać bardziej rygorystyczne wymagania. Będziemy przenosić w nim wyposażenie o dużej masie, więc materiały, z których został on wykonany, muszą być mocne - warto zainwestować w droższy, ale solidniej wykonany sprzęt, który będzie służył nam przez lata. Z nieufnością należy zaś podchodzić do plecaków pochodzących z supermarketów. Szczególną uwagę należy zwrócić na sposób przyszycia szelek do pleców - to w tym miejscu działają największe siły i najczęściej następują uszkodzenia. Newralgicznym punktem są także suwaki.
Warto zadbać też o własny komfort. Zapewnią nam go dobrze dopasowane pasy piersiowy i biodrowy (na tym drugim powinna spoczywać co najmniej połowa masy plecaka) oraz regulowana długość szelek. Większość plecaków ma też możliwość regulacji miejsca zaczepienia szelek do plecaka w zależności od wzrostu posiadacza - zdecydowanie podnosi to komfort użytkowania. W plecaku trzymamy wszystkie nasze ubrania, więc aby być pewnym iż nie zamokną one nawet podczas intensywnego opadu warto wyposażyć się w specjalne nieprzemakalne okrycie (zakłada się je na plecak od tyłu i ściska na plecach gumką) - ten niewielki wydatek pozwoli nam uniknąć uciążliwego suszenia ubrań w schronisku. Wielkość plecaka dobrać trzeba do indywidualnych potrzeb - dostępne modele mają pojemność od 40 do nawet 90 litrów. Praktyczne mogą okazać się doczepiane kieszenie boczne i podnoszone kominy - pozwolą w razie potrzeby zwiększyć pojemność plecaka. Warto zwrócić uwagę na to, czy plecak umożliwia komfortowy dostęp do różnych części komory głównej (zwłaszcza dna) bez wyjmowania całej zawartości i czy ma niewielką, łatwo dostępną lecz niewidoczną na pierwszy rzut oka kieszeń na portfel i dokumenty.
Mapy Dobra mapa to nieodłączny element wyposażenia wybierającego się w góry turysty. To ona pozwala nam najpierw zaplanować trasę wycieczki, a następnie trzymać się wybranych szlaków i określać położenie w którym się znajdujemy. Posiadając mapę możemy, w razie potrzeby, zmienić planowaną trasę wycieczki na krótszą, sprawdzić gdzie znajduje się najbliższe miejsce pozwalające na przeczekanie złej pogody, dowiedzieć się gdzie w pobliżu szukać pomocy. Podstawowa znajomość topografii Tatr pozwoli uniknąć wielu niebezpiecznych sytuacji, miejsc podwyższonego zagrożenia oraz pozwoli podać swoje położenie w razie wypadku. Jednym słowem posiadanie mapy jest do wyruszenia w góry niezbędne.
Kupując mapę należy zwrócić uwagę na następujące cechy: skalę - powinna być wystarczająco dokładna dla dokładnego zorientowania się w terenie a zarazem obejmować cały interesujący nas obszar. Do wycieczki w Tatry odpowiednia jest mapa w skali 1:30 000 - 1:20 000. aktualność - należy pamiętać iż szlaki w Tatrach wciąż się zmieniają trwałość - mapa powinna służyć nam co najmniej sezon. Pamiętajmy że w górach narażona będzie na wilgoć, wiatr, tarcie, czasem opady deszczu. Ciągłe rozkładanie i składanie również pozostawia swoje znaki. Dlatego warto zainwestować w wydanie ma dobrym papierze. Godne polecenia są w szczególności łatwe w obsłudze i trwałe są mapy laminowane. wiarygodność - najlepiej by doświadczony turysta polecił nam firmę której mapy są godne zaufania. czytelność - wyraźnie zaznaczone powinny być nie tylko szlaki turystyczne i czasy przejścia, ale i: ukształtowanie powierzchni (w górach ma to fundamentalne znaczenie), potoki i źródła wody, tereny lasu, hal i kosówki, formy terenu i ich nazwy, drogi, przystanki autobusowe, schroniska i inne budynki, tereny ścisłego rezerwatu. Przydatne są również oznaczenia miejsc szczególnie narażonych na zejście lawin, jaskiń, miejsc ciekawych historycznie i widokowo, miejsc zamknięcia szlaków w zimie, oznaczenia trudności szlaków i miejsc szczególnie trudnych/wyeksponowanych.
Mimo iż mapa dostarczy nam wiele cennych informacji, w wyborze odpowiedniej dla naszych umiejętności i kondycji trasy wędrówki nie zastąpi nam dobrze napisanego przewodnika, gdzie znajdziemy wiele cennych i ciekawych szczegółowych informacji.
Podręczna apteczka Jednym z bardzo ważnych elementów, jakie powinien mieć przy sobie turysta, jest apteczka. Oczywiście nie chodzi tutaj o komplet lekarstw jakie musimy zażyć, ale o zestaw opatrunkowy, który w górach będzie bardzo pomocny.
Pakując apteczkę do plecaka powinniśmy zwrócić szczególną uwagę na to, w jaki sposób zapakowane są medykamenty. Mówiąc krótko - musi być zapakowana nieprzemakalnie. Dobrym rozwiązaniem są woreczki z zamknięciem strunowym. Można je kupić we wszelkich rozmiarach i są tanie. Proponowane niżej wyposażenie - to wersja minimalna. Zapewni nam komplet niezbędny, a waga plecaka pozostanie właściwie bez zmian.
Środek odkażający. Dobrym rozwiązaniem zamiast butelki wody utlenionej, jest gazik nasączony spirytusem (np. Leko). Oczywiście nie odkażamy przy jego pomocy głębszych ran, tylko otarcia i skaleczenia, o które podczas marszu nietrudno. Plastry o różnych wielkościach. Nie musimy od razu zabierać całego opakowania - wystarczy jednorazowo kilka plastrów w najpopularniejszych rozmiarach. Można ich użyć zarówno na skaleczenia, jak i do ochrony otarć stóp. Bandaż elastyczny - może być wąski. Będzie służył do "podsztywnienia" bolącego stawu łokciowego, kolanowego czy kostki. Oczywiście w wypadku skręceń czy poważniejszych urazów - potrzebna będzie raczej pomoc TOPR. Bandaż zwykły. Całkiem niezłym rozwiązaniem może być też tzw. "opatrunek osobisty" (lub opatrunek "typu wojskowego") - gdzie w nieprzemakalnym opakowaniu znajduje się bandaż i kawałek gazy. Pozwoli on zaopatrzyć nieco poważniejsze obrażenia przed przybyciem odpowiednich służb. Rękawiczki lateksowe - należy o nich pamiętać, kiedy opatrujemy otwarte urazy u innej osoby.
Do wyposażenia nie wchodzącego bezpośrednio w skład apteczki należy dodać krem z filtrem UV kiedy idziemy na wycieczkę latem. Podczas marszu bardzo łatwo o poparzenia słoneczne.
Buty i skarpetki Podczas długich wędrówek po Tatrach, zarówno Polskich jak i Słowackich, docenisz z pewnością dobre buty. Przede wszystkim - nie wolno iść na długą wycieczkę w butach nowych, dopiero co kupionych. Takie buty pomimo tego, za pierwszym razem mogą być wygodne - po czterech godzinach marszu mogą zacząć obcierać. Kiedy jest się na szlaku - może okazać się, że nie niezależnie od tego, czy zdecydujemy się zawrócić czy iść dalej - pozostaje i tak kilka godzin marszu, który może zostawić nasze stopy w opłakanym stanie. (Na marginesie warto dodać, że istotne dla naszego komfortu marszu mogą też być... paznokcie u stóp. Nierówno obcięte i zbyt długie mogą powodować skaleczenia, kiedy palce zachodzą na siebie ściśnięte w bucie.)
Obecnie panuje "moda" na buty tzw. trekkingowe - lekkie z dobrą podeszwą, ale nie usztywniającą kostki. Polecamy jednak zaopatrzyć się w buty usztywniające kostkę (z krótką cholewką - kończąca się tuż nad kostką). Zapobiega to licznym urazom, o które łatwo na kamienistych ścieżkach. Istotna jest także podeszwa. Powinien być to tzw. "traktor" - lub inna podeszwa głęboko bieżnikowana. Co się zaś tyczy materiału podeszwy - najbardziej renomowana gumę produkuje firma Vibram.
Jeśli chodzi o materiały samego buta - jest ich tyle, że trudno byłoby je wymienić. Warto na pewno zainwestować w buty z wierzchnia warstwą typu GoreTex, która zapewni nam nieprzemakalność, a jednocześnie sprawi, że but będzie oddychał. Na pewno warto zainwestować trochę więcej w buty marszowe (w przypadku dorosłego - któremu już nie rośnie noga) - posłużą na pewno dłużej niż jeden sezon nawet intensywnie używane.
Powyższe uwagi tyczą się wyboru butów do turystyki letniej. Dla chcących zimą wybrać się w Tatry wybór jest bardziej skomplikowany. Dla chodzących zimą dolinami - polecane są buty analogiczne jak letnie - tylko ocieplane. Dla tych, którzy chcą uprawiać bardziej zaawansowaną turystykę zimową - wybór butów warunkowany jest wyborem raków (lub odwrotnie - wybór raków warunkowany jest posiadanymi butami). O tym jednak ten przewodnik nie traktuje.