Kwasy – związki chemiczne, które w roztworach wodnych dysocjują na kation wodoru i anion reszty kwasowej.

Wzór ogólny kwasów: HnR

H – wodór R – reszta kwasowa n – jest równe liczbie atomów wodoru połączonych z resztą kwasową.

Właściwości kwasów Barwią lakmus na czerwono. Substancje o budowie kowalencyjnej. Podczas rozpuszczania w wodzie ulegają dysocjacji jonowej na kationy H+ i aniony reszty kwasowej R-. Wodne roztwory kwasów przewodzą prąd elektryczny. Reagują z zasadami.

Podział kwasów Ze względu na obecność atomów tlenu kwasy tlenowe kwasy beztlenowe Ze względu na stopień dysocjacji Kwasy mocne to takie, które są całkowicie albo prawie całkowicie zdysocjowane w wodnym roztworze. Do kwasów mocnych zaliczamy: HCl, HBr, HI, HNO3, H2SO4, HClO4, HMnO4. Kwasy słabe ulegają dysocjacji w znacznie mniejszym stopniu: tylko niewielki ułamek cząsteczek rozpada się na jony, a reszta pozostaje w roztworze pod postacią cząsteczek niezdysocjowanych. Do kwasów słabych zaliczamy: HF, HNO2, H2SO3, H2CO3.

Definicja kwasu Kwas klasyczny Kwas wg klasycznej definicji Arrheniusa to każdy związek, który wprowadzony do roztworu wodnego zwiększa stężenie jonów oksoniowych H3O+. Automatycznie zasadą jest każdy związek, który zwiększa stężenie jonów wodorotlenkowych OH−. Definicja ta ma głównie zastosowanie do roztworów wodnych.

Kwas Brønsteda-Lowry’ego Według teorii kwasów i zasad Brønsteda-Lowry’ego, kwas to każdy związek chemiczny, który w warunkach danej reakcji jest donorem (czyli inaczej dostarczycielem) jonu wodorowego H+.

Z drugiej strony zasada to każdy związek, który może być akceptorem (czyli inaczej przyjmującym) jonu wodorowego. W reakcji kwasu i zasady Brønsteda-Lowry’ego powstaje nowy kwas i nowa zasada; np. w reakcji:

HA + B → A- + HB+

Związek HA jest kwasem, a związek B zasadą. Jon A- jest nową zasadą, a HB+ nowym kwasem.

Przykład reakcji: NH3 + H2O → NH4+ + OH-

Kwas Lewisa Inną, bardziej ogólną definicję kwasu podał Gilbert Newton Lewis: kwas to związek, który jest akceptorem (przyjmującym) w warunkach danej reakcji parę elektronową (więc zasada jest donorem pary elektronowej).

Definicja nie obejmuje klasycznych kwasów (tj. kwasów protonowych np. HCl), które wg teorii Brønsteda-Lowry'ego są kwasami, w myśl definicji Lewisa kwasami nie są. Stanowią one zaś addukty kwasowo-zasadowe.

Definicja Lewisa obejmuje jednak związki chemiczne, które zachowują się jak kwasy, bo mają silny deficyt elektronów, mimo że w ogóle nie posiadają w swojej strukturze atomu wodoru (np. chlorek glinu(III) AlCl3).

Tradycyjnie takie związki są nazywane kwasami Lewisa.

W przypadku zasad, definicje Lewisa i Brønsteda-Lowry’ego praktycznie się pokrywają, tzn. nie istnieją takie związki, które by były zasadami wg definicji Lewisa, a nie były nimi wg definicji Brønsteda-Lowry’ego.

Jeszcze bardziej ogólnym od kwasów i zasad Lewisa podziałem związków chemicznych pod kątem nadmiaru lub deficytu elektronów są pojęcia elektrofila i nukleofila.

Dysocjacja kwasów Kwasy dysocjucją na kation wodoru i anion reszty kwasowej.

HNO3 ←H2O→ H+ + NO3-

HCl ←H2O→ H+ + Cl-

Dysocjacja kwasów przebiega stopniowo: H3PO4 ←H2O→ H+ + H2PO4- H2PO4- ←H2O→ H+ + HPO42- HPO42- ←H2O→ H+ + PO43-

Można jednak zapisać to sumarycznie: H3PO4 ←H2O→ 3H+ + PO43-