Prąd elektryczny i jego cechy

Co to znaczy, że strumień ładunków jest uporządkowany? Gdy prąd nie płynie, dokładnie tyle samo elektronów w przewodniku porusza się w lewo, ile w prawo. Jest to ruch chaotyczny mimo tej równowagi między ilością poruszających się elektronów. Kiedy prąd płynie, więcej elektronów (jak wiemy elektrony to cząsteczki ujemne) porusza się w stronę dodatniego potencjału źródła prądu, niż w stronę ujemnego (zgodnie z zasadą mówiącą, że przeciwne ładunki się przyciągają). Na schematach jednak umownie, ze względów historycznych (wykonano kiedyś takie założenia, które jednak okazały się błędne), dalej przedstawia się przepływ prądu w kierunku + -> -. W przewodniku nie poruszają się jednak wszystkie elektrony - poruszają się tylko te, które nie są trwale związane z atomami przewodnika.

Klasyfikacja przewodnikówRodzaj przewodnikaCo przewodzi?przewodnikielektronypółprzewodnikielektrony i dziurycieczejonygazyjony (dlatego gazy przewodzą jedynie przy dużym napięciu, wymaganym do ich zjonizowania).

W zadaniach fizycznych rozważane są jednak zwykle przypadki, w których biorą udział normalne przewodniki.

Aby prąd mógł płynąć musi pojawić się pole elektryczne wytworzone przez źródło prądu (np. baterię), obwód musi być zamknięty i muszą istnieć swobodne elektrony lub jony, dzięki którym przepływ prądu będzie możliwy.

Obwód to nic innego jak układ składający się ze źródła energii, przewodników i jej odbiorników (czyli urządzeń, do których prąd docierając powoduje wykonanie przez te urządzenia pewnej pracy, np. świecenie żarówki, ale o tym później).

Natężenie prądu

... informuje nas o tym jak wielki ładunek elektryczny przepływa przez przewodnik (a ściślej jego przekrój poprzeczny) w danym czasie.

- ładunek [C] - czas (ang. time) [s]

Jednostką natężenia jest amper [A]. Jest to jednostka podstawowa układu SI.

Natężenie prądu mierzy się amperomierzem. Amperomierz musi mieć znikomy opór (żeby nie zakłócić pracy układu - mocno zmniejszyć jego napięcia i natężenia). Amperomierz należy przyłączyć do układu szeregowo (tak, że prąd przez niego przepływa): ----(A)----

| [ ] <- odbiornik

--[+] [-]-- źródło prądu

Efekty przepływu prądu

Przepływ prądu elektrycznego zawsze powoduje powstawanie pola magnetycznego wokół przewodnika. Ponadto, efekty przepływu prądu mogą być różne, w zależności od użytych odbiorników. Odbiornik to urządzenie, które wykonuje jakąś pracę dzięki dostarczeniu do niego prądu.

Efekty przepływu prąduEfektPrzykładyświetlnyświecenie żarówek, diod, świetlówekcieplnynagrzewanie się grzałkimagnetycznyelektromagneschemicznyzachodzenie reakcji chemicznych, zazwyczaj w roztworze - ładowanie się akumulatora

Napięcie w obwodzie elektrycznym

Przepływ prądu jest spowodowany różnicą potencjałów między końcami przewodu (mówimy wtedy, że do przewodnika przyłożone jest napięcie).

Napięcie jest cechą źródła (napięcia) i równe jest pracy, którą musi wykonać źródło napięcia aby przesunąć przez obwód jednostkowy ładunek.

- napięcie - praca [J] - ładunek [C]

Napięcie w obwodzie mierzy się woltomierzem przyłączonym do obwodu równolegle, w przeciwieństwie do amperomierza. Opór woltomierza jest bardzo duży, aby prąd przez niego płynący był pomijalnie mały (tzn. aby prąd płynący przez odbiornik się nie zmienił po podłączeniu woltomierza).

-(V)-

---o---o---

--[+] [-]--

Opór elektryczny

Opór elektryczny to zaburzenie przepływu prądu w przewodniku (również celowe). Zaburzenia te wywoływane są przez zderzanie się elektronów z drgającymi jonami sieci krystalicznej przewodnika.

Pamiętajmy, że im dłuższy przewodnik, tym większy jest jego opór, odwrotnie natomiast z wielkością pola poprzecznego przekroju przewodnika. Najważniejszy jest jednak opór właściwy przewodnika, czyli opór, który stawia prądowi materiał, z którego wykonany jest przewodnik:

- Ohm - opór (ang. resistance) - opór właściwy (Rho) [] - długość przewodnika [m] - pole poprzecznego przekroju przewodnika ( dla przewodnika o kołowym przekroju poprzecznym)

Opór przewodnika zależy także od jego temperatury. Czym większa temperatura tym większe drgania jonów dodatnich w przewodniku, a co za tym idzie - większe zaburzenia swobodnego przepływu elektronów.

Zależność oporu od temperatury określa związek:

- opór w danej temperaturze

- opór w temperaturze

- współczynnik termiczny oporu

- odchylenie temperatury od podstawowej (np. od -- j/w)

Prawo Ohma

W rzeczywistości jednak przewodnik cały czas musiał by być w identycznej temperaturze (sic!), aby to prawo było całkowicie dla niego prawdziwe.

To prawo odnosi się do przewodników metalicznych!

Prawo Ohma dla odcinka obwodu

Powyższe prawo przedstawia wzór:

- opór odcinka obwodu - spadek napięcia na odcinku obwodu - spadek natężenia na odcinku obwodu

Prawo Ohma dla całego obwodu

- natężenie prądu - siła elektromotoryczna źródła prądu (napięcie, jakie dostarcza bateria) - opór zewnętrzny (opór elementów obwodu) - opór wewnętrzny (opór własny źródła prądu)

Charakterystyka prądowo-napięciowa

Przewodnik drugi ma większy opór, ponieważ dla takiego samego napięcia płynie przez niego prąd o mniejszym natężeniu.

Wersja PNG: I(U)

Prawa Kirchhoffa

Pierwsze prawo Kirchhoffa

\ I1 \ \______ / I3 / / I2

Pierwsze prawo Kirchhoffa wynika z zasady zachowania ładunku. Mamy:

Drugie prawo Kirchhoffa

Praca i moc prądu elektrycznego

Praca

Przepływ prądu elektrycznego jest związany z pewną pracą. Praca ta wykonywana jest przez powstające pole elektryczne - pole to wywołuje przepływ elektronów. Wiemy już, jakie efekty daje praca prądu z pierwszej części tego rozdziału. Pracę wykonaną przez prąd obliczamy korzystając z następującego wzoru:

- praca (ang. work) - napięcie [V] - natężenie [A] - czas, dla którego praca jest mierzona [s]

Bardzo często pracę przedstawia się jednak w kilowatogodzinach.

Moc

Moc prądu elektrycznego to praca, jaką wykonuje prąd w określonym czasie:

- moc (ang. power) [W] - praca [J] - czas [s]

Prawdziwy jest także wzór:

Sprawność to stosunek pracy uzyskanej do włożonej (czyli jak efektywna jest praca):

Łączenie odbiorników prądu elektrycznego Obwód szeregowy

Obwód równoległy

Powyższe wzory łatwo jest uzasadnić - w przypadku podłączenia szeregowego przez wszystkie odbiorniki płynie taki sam prąd, a napięcie na każdym odbiorniku zależy od jego oporu. W przypadku połączenia równoległego napięcie jest identyczne, zaś prądy - zależne od oporów.