Przekształcenia ciągłe W tym rozdziale wprowadzamy definicje funkcji ciągłej, otwartej, domkniętej, homeomorfizmu; podajemy podstawowe własności takich przekształceń. Korzystając z pojęcia ciągłości konstruujemy produkt przestrzeni topologicznych oraz przestrzeń ilorazową.
Funkcje ciągłe Definicja Niech: , będą przestrzeniami topologicznymi.
Funkcję nazywamy funkcją ciągłą, o ile .
Innymi słowy funkcja jest ciągła, jeśli przeciwobrazy zbiorów otwartych poprzez tę funkcję są zbiorami otwartymi.
Zauważmy, że ta sama funkcja , w zależności od topologii na zbiorach i może być lub nie być ciągła. O ile na zbiorach są z góry ustalone pewne wybrane topologie, mówienie o ciągłości funkcji nie prowadzi do nieporozumień. Kiedy jednak na przykład rozważamy dwie różne topologie na zbiorze , zapis przestaje być jednoznaczny. W związku z tym zamiast mówić o funkcjach ciągłych działających między zbiorami, będziemy mówili raczej o odwzorowaniach ciągłych działających między przestrzeniami topologicznymi. Tam gdzie to konieczne będziemy pisali: zamiast .
Własności Niech będą przestrzeniami topologicznymi. Jak wykazaliśmy w rozdziale 1. (podrozdział "funkcje ciągłe", własność 3.), w przypadku gdy są przestrzeniami metrycznymi, powyższa definicja jest pewne orównoważna definicji wyrażonej w języku ε-δ (a zatem i definicji ciągowej) ciągłości. Jeśli i są funkcjami ciągłymi, to funkcja jest ciągła. Dowód: Weźmy dowolny zbiór . Musimy pokazać, że . Zauważmy, że . Z ciągłości mamy . Zatem, z ciągłości , . Definicję ciągłości można równoważnie sformułować na wiele sposobów. W szczególności, równoważne są następujące warunki: jest ciągła, , Dla pewnej podbazy otwartej w : , Dla pewnej bazy otwartej w : , Dla pewnych systemów otoczeń , odpowiednio w i : . Dowód: [1.][2.] [1.][3.] Oczywiste, bo . [3.][4.] Elementy bazy są skończonymi przekrojami elementów podbazy . Zatem ich przeciwobrazy są skończonymi przekrojami przeciwobrazów elementów , więc z 3. są otwarte. [4.][5.] Weźmy dowolne i . Zauważmy, że ponieważ jest bazą w , to dla pewnej rodziny . Zatem . Ponadto , zatem . jest bazą otoczeń , zatem istnieje takie, że . Ponadto . [5.][1.] Weźmy dowolne. Dla dowolnego istnieje (z otwartości i definicji systemu otoczeń) takie, że . Z 5. istnieje zatem otoczenie otwarte punktu takie, że . Stąd , więc jest punktem wewnętrznyn . Z dowolności otrzymujemy, że jest zbiorem otwartym.
W zadaniach do tego rozdziału Czytelnik odnajdzie inne charakteryzacje ciągłości.
Przykłady Jeśli są przestrzeniami topologicznymi i ustalimy pewien element , to funkcja stała zadana: jest ciągła. Istotnie, , ale . Ćwiczenie: Przestrzeń topologiczna jest dyskretna wtedy i tylko wtedy, gdy dla każdej przestrzeni topologicznej i każdej funkcji funkcja jest ciągła. Ćwiczenie: Przestrzeń topologiczna jest antydyskretna wtedy i tylko wtedy, gdy dla każdej przestrzeni topologicznej i każdej funkcji funkcja jest ciągła. Jeśli jest przestrzenią topologiczną, i na ustalimy topologię podprzestrzeni, to naturalne włożenie (tzn. funkcja zadana dla każdego ) jest ciągłe. Przeciwobrazem dowolnego zbioru otwartego jest jego przekrój ze zbiorem , a zatem zbiór otwarty w .
Funkcje otwarte i domknięte Definicje Niech: , będą przestrzeniami topologicznymi.
Funkcję nazywamy otwartą, o ile .
Funkcję nazywamy domkniętą, o ile .
Zatem funkcje otwarte są to te odwzorowania, które przeprowadzają zbiory otwarte na zbiory otwarte. Podobnie, odwzorowania domknięte to te, które przeprowadzają zbiory domknięte na zbiory domknięte.
Zauważmy, że w powyższej definicji nie zakładamy, że jest odwzorowaniem ciągłym. Część jednak autorów żąda od odwzorowania otwartego (domkniętego) by było ciągłe.
Własności Niech będą przestrzeniami topologicznymi. Jeśli , są przekształceniami otwartymi (domkniętymi), to jest przekształceniem otwartym (domkniętym). Jeśli jest bijekcją, to funkcja jest otwarta wtedy i tylko wtedy, gdy jest domknięta. Jeśli jest ciągłą bijekcją wtedy i tylko wtedy, gdy funkcja odwrotna do jest otwartą (domkniętą) bijekcją. Funkcja jest otwarta wtedy i tylko wtedy, gdy istnieje baza przestrzeni taka, że . Ćwiczenie: Przeprowadzić dowody powyższych faktów.
Przykłady Jeśli jest dowolną przestrzenią topologiczną, zaś jest przestrzenią dyskretną, to każda funkcja jest otwarta i jest domknięta. Oczywiście funkcja ta na ogół nie jest ciągła. Naturalne włożenie odcinka domkniętego w przestrzeń jest odwzorowaniem ciągłym, domkniętym, ale nie otwartym.
Homeomorfizmy Definicje Niech będą przestrzeniami topologicznymi.
Homeomorfizmem z przestrzeni do przestrzeni nazywamy każdą funkcję ciągłą , odwracalną i taką, że funkcja odwrotna do jest ciągła.
Zauważmy, że jeśli jest homeomorfizmem, to jest również homeomorfizmem.
Przestrzenie nazywamy homeomorficznymi, o ile istnieje homeomorfizm z do (lub równoważnie, co wynika z powyższej uwagi, homeomorfizm z do ). Fakt, że przestrzenie są homeomorficzne, oznaczamy symbolem .
Własnością topologiczną nazywamy każdą taką własność przestrzeni topologicznych, że dana przestrzeń posiada ją wtedy i tylko wtedy, gdy posiada ją każda przestrzeń z nią homeomorficzna. Topologia jako nauka zajmuje się badaniem własności topologicznych przestrzeni. Z topologicznego punktu widzenia przestrzenie homeomorficzne są nierozróżnialne.
Włożeniem nazywamy funkcję ciągłą będącą homeomorfizmem na obraz (tzn. traktowana jako funkcja , gdzie na ustalona jest topologia podprzestrzeni względem , jest homeomorfizmem).
Własności Niech będą przestrzeniami topologicznymi. Jeśli i są homeomorfizmami, to jest homeomorfizmem. Dowód: Funkcja jest ciągłą bijekcją jako złożenie ciągłych bijekcji. Ponadto, . Ponieważ są funkcjami ciągłymi, jest ciągła jako ich złożenie. Ciągła bijekcja jest homeomorfizmem wtedy i tylko wtedy, gdy jest funkcją otwartą (funkcją domkniętą). Dowód: Dowód przeprowadzimy dla wersji twierdzenia mówiącej o funkcji otwartej. Dowód drugiej wersji jest analogiczny. Wprowadźmy oznaczenie: . [] Weźmy dowolny zbiór . Ponieważ jest bijekcją oraz jest ciągłe, to . [] Musimy pokazać, że jest ciągłe. Weźmy . Mamy: z otwartości . Jeśli jest ciągłą injekcją i jest otwarta lub jest domknięta, to jest włożeniem. Dowód: Dowód przeprowadzimy dla odwzorowania otwartego. Oczywiście jest bijekcją na obraz. Ponieważ dla każdego z otwartości mamy oraz , to . Wobec tego jest otwartą bijekcją. Z ostatniego twierdzenia otrzymujemy, że jest homeomorfizmem. Ćwiczenie: Wykazać, że otwartość (domkniętość) ciągłej injekcji jest warunkiem dostatecznym, ale nie koniecznym na to, żeby injekcja ta była włożeniem.
Przykłady Istnieją ciągłe bijekcje, które nie są homeomorfizmami. Rozważmy funkcję identycznościową , gdzie oznacza topologię dyskretną na . Jest ona oczywiście ciągłą bijekcją. Jednak nie jest ciągła, gdyż np. , ale . Homeomorficzne są dowolne dwa odcinki otwarte z topologiami standardowymi. Dowód: Nietrudno sprawdzić (ćwiczenie), że jest homeomorfizmem przekształcenie zadane dla każdego . Homeomorficzne są odcinek otwarty z topologią standardową i . Dowód: Odcinek jest homeomorficzny z odcinkiem . Funkcja tangens jest homeomorfizmem. Z faktu, że złożenie homeomorfizmów jest homeomorfizmem, otrzymujemy tezę. Ćwiczenie: Przestrzenie dyskretne (antydyskretne) są homoeomorficzne dokładnie wtedy, gdy . Ćwiczenie: Wykazać, że bycie przestrzenią: dyskretną (antydyskretną, skończoną, nieskończoną) jest własnością topologiczną.
Wprowadzanie topologii przez funkcje ciągłe Minimalna topologia na dziedzinie Niech będzie przestrzenią topologiczną, zbiorem, zaś funkcją.
Wprowadzimy na zbiorze pewną topologię , przy której funkcja będzie ciągła. Oczywiście, znalezienie jakiejkolwiek topologii na o tej własności nie jest trudne - wystarczy przyjąć . Nas jednak będzie interesowała najmniejsza topologia o tej własności. Zachodzi następujące twierdzenie:
jest najmniejszą topologią na przy której jest funkcją ciągłą. Dowód: Wykażemy najpierw, że jest topologią na . Zauważmy, że . Dalej, przypuśćmy że rodzina (gdzie ). Wówczas, z własności przeciwobrazu i definicji topologii na : . Z podobnych przyczyn dla (gdzie mamy: . Zatem jest topologią na . Jest jasne, że jest ciągła. Zauważmy teraz, że jeśli jest topologią na taką, że jest ciągła, to z definicji ciągłości , zatem .
Rozważmy teraz ogólniejszą wersję powyższego problemu.
Niech będzie rodziną przestrzeni topologicznych, zbiorem, zaś rodziną funkcji.
Wówczas jest podbazą najmniejszej topologii na takiej, że dla każdego funkcja jest ciągła. Dowód: Wykażemy najpierw, że jest podbazą pewnej topologii na . Oznaczmy przez rodzinę skończonych przekrojów elementów rodziny . Musimy pokazać, że spełnia aksjomaty bazy. Zauważmy, że dla dowolnego , zatem . Zatem . Weźmy teraz dowolne dwa elementy . Z definicji istnieją takie, że i . Stąd . Zatem jest bazą pewnej topologii na . Wystarczy teraz zauważyć, że jeśli jest topologią na taką, że dla każdego funkcja jest ciągła, to . Stąd , gdyż jest najmniejszą topologią na zawierającą .
Ćwiczenie: Wykazać, że przy oznaczeniach powyższego twierdzenia zbiór , gdzie jest podbazą przestrzeni dla każdego , jest podbazą topologii .
Maksymalna topologia na przeciwdziedzinie Rozważymy teraz sytuację w pewnym sensie odwrotną do opisanej w poprzednim podrozdziale. Będziemy bowiem przy ustalonej topologii na dziedzinie funkcji wprowadzali topologię na jej przeciwdziedzinie tak, aby dana funkcja była ciągła. Chcemy ponadto, aby wprowadzona topologia była największa z możliwych.
Niech będzie przestrzenią topologiczną, zbiorem, zaś funkcją.
Wówczas jest największą topologią na taką, że jest funkcją ciągłą. Dowód: Łatwo sprawdzamy, korzystając z własności przeciwobrazu, że jest topologią na Oczywiście jest ciągła. Nietrudno też wykazać, że jest największą topologią o żądanej własności. Jeśli bowiem i , to . Ćwiczenie: Uzupełnić szczegóły dowodu. Ćwiczenie: Wykazać, że jeśli jest rodziną przestrzeni topologicznych, zbiorem, zaś rodziną funkcji, to istnieje maksymalna topologia na przy której każda z funkcji jest ciągła. Suma rozłączna przestrzeni topologicznych Korzystając z ostatniego ćwiczenia zdefiniujemy koprodukt (lub inaczej: sumę rozłączną) rodziny przestrzeni topologicznych . Dla uproszczenia załóżmy, że przestrzenie należące do tej rodziny są parami rozłączne (w przeciwnym wypadku możemy dokonać urozłącznienia, dla każdego biorąc zamiast przestrzeni jej homeomorficzną kopię, której elementy są parami ). Koproduktem rodziny nazywamy wówczas przestrzeń z najbogatszą topologią taką, że włożenia , są ciągłe dla wszystkich . Przestrzeń tą oznaczamy symbolem .
Ćwiczenie: Wykazać, że zbiór jest otwarty wtedy i tylko wtedy, gdy dla każdego zbiór jest otwarty w .
Topologia Tichonowa Definicja W tym podrozdziale wprowadzimy pojęcie produktu rodziny przestrzeni topologicznych. Przypomnijmy najpierw pewne pojęcia teoriomnogościowe:
Produktem kartezjańskim rodziny zbiorów nazywamy zbiór .
Przy powyższych oznaczeniach rzutem na -tą współrzędną (gdzie ) nazywamy funkcję zadaną dla każdego .
Przejdziemy teraz do właściwej definicji, korzystającej z twierdzenia o istnieniu minimalnej topologii na dziedzinie rodziny funkcji.
Produktem rodziny przestrzeni topologicznych nazywamy przestrzeń topologiczną , gdzie jest produktem kartezjańskim rodziny zbiorów , zaś jest minimalną topologią na , przy której dla każdego rzutowanie jest funkcją ciągłą.
Powyżej zdefiniowaną topologię nazywamy topologią Tichonowa lub topologią produktową.
Własności Przyjmijmy oznaczenia z powyższej definicji.
Uwaga: W poniższych rozważaniach, w celu ich uproszczenia, utożsamiamy funkcję ze zbiorem par uporządkowanych (to znaczy "zapominamy" o dziedzinie i przeciwdziedzinie).
[Komentarz wędrowca: