Cukry proste
Cząsteczki cukrów prostych
Cukry proste można podzielić na różne grupy wg różnych kryteriów:
wg ilości atomów węgla w cząsteczce: tetrozy, pentozy, heksozy, itd.
I tak: pentozy to cukry proste zawierające w swoich cząsteczkach pięć atomów węgla, heksozy - sześć itd.
wg obecności grupy funkcyjnej: aldozy (grupa aldehydowa), ketozy (grupa ketonowa).
I tak: aldozy to cukry proste zawierające w swoich cząsteczkach grupę aldehydową, a ketozy - funkcyjną.
Rozpoznać rodzaj grupy obecnej w cząsteczce cukru prostego w sposób prostszy, niż sam cukier możemy patrząc na to, gdzie położona jest grupa: \ C = O / Jeżeli grupa ta znajduje się na końcu łańcucha - grupa jest aldehydowa, a zatem związek należy do aldoz. Jeżeli leży w środku łańcucha - grupa jest grupą ketonową - związek jest ketozą.
Najpowszechniejsze cukry proste Cukry dzielimy na: -proste: (patrząc na położenie grupy karbonylowej) a)aldozy b)ketozy -disacharydy -oligosacharydy -polisacharydy
Do najpowszechniejszych cukrów prostych należą trzy cukry: (+)-ryboza, (+)-glukoza, (-)-fruktoza.
Znak + lub - w nawiasie oznacza w którą stronę skręcane jest światło spolaryzowane. Nie ma na to znanej określonej reguły i trzeba to po prostu zapamiętać. Plus (+) oznacza prawoskrętność, natomiast minus (-) - lewoskrętność.
Zacznijmy od przedstawienia wszystkich trzech wzorów: H O H \ // | H O C H-C-OH \ // | | C H-C-OH C=O
H-C-OH HO-C-H HO-C-H
H-C-OH H-C-OH H-C-OH
H-C-OH H-C-OH H-C-OH
H-C-OH H-C-OH H-C-OH
H H H
ryboza glukoza fruktoza Jak widać, różnice we wzorach strukturalnych rybozy i glukozy są dwie: cząsteczka glukozy ma o jedną grupę H-C-OH więcej, cząsteczka glukozy ma przy trzecim atomie od góry grupę -OH po lewej stronie.
Ważnym jest fakt, że atom węgla dla grupy -OH łączy się bezpośrednio z -O (C-OH, HO-C).
Zależnie od ułożenia w cząsteczce grupy -OH zmienia się nazwa związku. Jeżeli grupa -OH znajduje się po lewej stronie, cząsteczka jest oznaczana jako L-, np. L-ryboza, a jeżeli grupa ta znajduje się po prawej stronie - do nazwy cząsteczki dodajemy D-, np. D-glukoza. Nazewnictwo to ma swój początek przy nazywaniu dwóch enancjomerów aldehydu glicerynowego.