Zajmować się będziemy falami prowadzonymi w falowodach i liniach transmisyjnych i wykażemy, że te fale nie są w ogólności falami poprzecznymi tak ja w zwykłych falach elektromagnetycznych, które rozchodzą się w nieskończonych rozmiarach w przeciwieństwie do fal w falowodach lub liniach transmisyjnych, które ograniczone są do wnętrza rury.
Opis ogólny fal prowadzonych w falowodach Falowód jest to pewna rura, w których we wnętrzu rozchodzą się fale prowadzone. Zakładamy, że brzeg rury jest doskonałym przewodnikiem, tzn. jego przewodność elektryczna jest nieskończenie wielka. Na brzegach tej rury natężenie pola elektrycznego i magnetycznego jest równa zero, tzn. zachodzą warunki:
We wnętrzu rury nie ma prądów swobodnych , a także nie ma ładunków i dlatego gęstość ładunku i prądu objętościowych jest równa zero. Równania Maxwella dla falowodów na podstawie równań , , oraz wyglądają:
Rozwiązania pół elektrycznych i magnetycznych fali prowadzonej Jeśli wybierzemy sobie taki układ współrzędnych, w których zachodzi, że oś zetowa przechodzi przez oś symetrii tej rury, wtedy rozwiązania równań Maxwella dla fal prowadzonych we wnętrzu rury są dla pola elektrycznego i magnetycznego:
Amplitudy dla pola elektrycznego i magnetycznego fali prowadzonej występujące we wzorach i możemy napisać:
Poszczególne składowe amplitudy fali prowadzonej zależą od współrzędnej iskowej i igrekowej, i nie zależą od współrzędnej zetowej.
Każda ze składowych i jest funkcją współrzędnych x i y, co wynika z symetrii rury dla fal prowadzonych.
Równania różniczkowe rządzące falami prowadzonymi w falowodzie Wykorzystując trzecie równanie elektrodynamiki Maxwella , to policzmy jego lewą stronę, korzystając przy tym z formalnego oznaczenia iloczynu wektorowego w postaci ściśle określonego wyznacznika:
A z prawej strony tego samego prawa elektrodynamiki Maxwella, korzystając z przedstawienia fali prowadzonej dla pola magnetycznego wedle równania , znając również przedstawienie tejże fali amplitudy pola magnetycznego we współrzędnych kartezjańskich zdefiniowanych wedle sposobu , można wyznaczyć:
Porównując prawą i lewą stronę równań, tzn. dla lewej strony trzeciego prawa elektrodynamiki z jej prawą jego stroną wedle , otrzymujemy układ równań:
Wykorzystując trzecie równanie elektrodynamiki Maxwella , to policzmy jego lewą stronę, korzystając przy tym z formalnego oznaczenia iloczynu wektorowego w postaci ściśle określonego wyznacznika, w celu wyznaczeniu tej strony naszego równania, zatem do dzieła, policzmy ten wyznacznik:
A prawa strona tego samego prawa elektrodynamiki Maxwella można wyznaczyć, korzystając z przedstawienia fali prowadzonej dla pola elektrycznego wedle równania , znając również przedstawienie tejże fali amplitudy pola elektrycznego we współrzędnych kartezjańskich zdefiniowanych wedle sposobu .
Następnym krokiem jest przyrównanie obu stron w czwartym równaniu Maxwella, tzn. i , wtedy to przyrównanie prowadzi do równania wektorowego, które jest równoważne trzem równaniom skalarnym, które zapisujemy wedle sposobu:
Współrzędne iksowe i igrekowe pola elekrycznego fali prowadzonej w falowodzie Z korzystajmy z równania drugiego układu równań i z równania pierwszego układu równań , które te równania równań z oczywistych powodów powinny zachodzić jednocześnie. Z tak otrzymanego układu równań, w pierwszym z nich pomnóżmy przez k a drugie z nich przez , wtedy dostajemy następny równoważny układ równań:
Tak otrzymany końcowy układ równań , co w nim dodajemy do siebie równania, w ten sposób dostajemy równanie wynikowe, z którego będziemy chcieli wyznaczyć współrzędną iksową amplitudy pola elektrycznego fali prowadzonej, zatem dodanie tych wspomnianych równań prowadzi:
Z końcowego równania możemy wyznaczyć współrzędną iksową amplitudy pola elektrycznego:
Z drugiej jednak strony weźmy pierwsze równanie układu równań i drugie równanie układu równań . Pierwsze równanie tego układu równań mnożymy przez liczbę falową k, a drugie przez częstotliwość kołową ω, w ten sposób dostajemy następny układ równań.
Dodajmy dwa równania końcowego układu równań do siebie, by potem w przyszłości wyznaczyć współrzędną igrekową amplitudy pola magnetycznego, która panuje w falowodzie, w ten sposób otrzymujemy równanie wynikowe, które dalej będziemy przekształcać:
Z końcowego równania możemy wyznaczyć współrzędną iksową amplitudy pola elektrycznego w zalezności od współrzędnej zetowej natężenia pola elektrycznego i indukcji pola magnetycznego:
Współrzędne iksowe i igrekowe pola magnetycznego fali prowadzonej w falowodzie Mamy sobie te sam układ początkowy, co w punkcie , tylko będziemy wyznaczać z niego współrzędną iksową amplitudy pola magnetycznego. W tym celu pierwsze z tych równań pomnóżmy obustronnie przez , a drugie przez liczbę falową k, zatem w ten sposób dostajemy następny układ równań, co te czynności możemy zapisać:
Tak otrzymany końcowy układ równań odejmujemy do siebie, tzn. drugie od pierwszego, w ten sposób dostajemy równanie wynikowe z którego będziemy chcieli w przyszłości wyznaczyć współrzędną iksową amplitudy pola magnetycznego fali prowadzonej, zatem odejmowanie tych wspomnianych równań prowadzi do:
Z końcowego równania możemy wyznaczyć współrzędną iksową amplitudy indukcji pola magnetycznego w zalezności od współrzędnych zetowych natęzenia pola magnetycznego i indukcji pola magnetycznego:
Posłużmy się znów układem równań i pierwsze z nich pomnóżmy przez odwrotność kwadratu wartości światła c, czyli c, a drugie z nich przez liczbę falową k, w ten sposób dostajemy następny równoważny do poprzedniego układ równań:
Odejmijmy od siebie dwa równania końcowego układu równań , tzn. pierwsze od drugiego, by potem w przyszłości wyznaczyć współrzędną igrekową amplitudy pola magnetycznego, która panuje w falowodzie, w ten sposób otrzymujemy równanie wynikowe, które dalej będziemy przekształcać:
Z końcowego równania możemy wyznaczyć współrzędną igrekową amplitudy pola elektrycznego występująca w rozwiązaniu jako fale prowadzone układu równań , zatem tą współrzędną można napisać:
Znając współrzędne i , które z kolei zależą od współrzędej kartezjańskiej x i y, wtedy możemy wyznaczyć pozostałe współrzędne pola elektrycznego i magnetycznego fali prowadzonej.
Współrzędne zetowe pola elektrycznego i magnetycznego fali prowadzonej w falowodzie Z korzystajmy z pierwszego prawa , oraz z drugiego prawa Maxwella , które są słuszne dla fali prowadzonej, wtedy amplitudy tych fal z definiowanych w punkcie i podstawiamy do tych równań, wtedy dostając końcowe równania różniczkowe, których postać podamy poniżej:
Równania możemy zapisać po podzieleniu ich przez eksponens z liczby i(kz-ω t), wtedy dostajemy układ równań w postaci:
Do układu równań podstawiamy już obliczone wartości na , na oraz na i ostatecznie na , wtedy dostaniemy układ równań, z których będziemy mogli wyznaczyć współrzędne zetowe amplitud fali prowadzonej pola elektrycznego i magnetycznego, dostajemy:
Bezpośrednio z układzie dwóch równań dokonujemy redukcji pewnych wyrazów związanych z pochodnymi mieszanymi, i współrzędne zetowe amplitud pola elektrycznego i magnetycznego włączamy za nawias, w ten sposób dostajemy do poprzedniego przekształcony, ale równoważny układ równań:
Z powyższego układu równań możemy wyznaczyć i jako funkcje x,y, już mając te funkcje, to można wyznaczyć pozostałe współrzędne pola elektrycznego i magnetycznego fali prowadzonej.
Jeśli współrzędna zetowa amplitudy pola elektrycznego jest równa zero, czyli , to mamy do czynienia z poprzecznymi falami elektrycznymi (TE), a jeśli amplituda pola magnetycznego jest równa zero, czyli , to mamy do czynienia z poprzecznymi falami magnetycznymi (TM), a jeśli zarówno oba te współrzędne zetowe pól elektrycznych i magnetycznych są równe zero, czyli i , to mówimy o falach poprzecznych elektromagnetycznych (TEM), to w takim przypadku mamy na pewno:
Rozchodzenie się fal elektromagnetycznych w falowodzie Fale elektromagnetyczne nie mogą rozchodzić się w pustej falowodzie, udowodnijmy to. Wiadomo jednak, że fale elektromagnetyczne są falami poprzecznymi, więc ich składowa zetowa obu pól są rówe zero. Z pierwszego i trzeciego prawa Maxwella mamy wtedy równania w takim przypadku:
Dla pola elektromagnetycznego mamy zerową dywergencję i rotację, zatem pole elektromagnetyczne pola elektrycznego można przedstawić jako gradient pewnej funkcji zwanej potencjałem, która zależy od współrzędnej x i y. Co mamy podobnie w elektrostatyce. Potencjał na powierzchni rury (falowodu) musi mięć różnice potencjałów, ale z drugiej strony pole na powierzchni rury jest zerowe, zatem potencjał nie zmienia się z punku do punktu na naszej rurze. Dochodzimy więc do wniosku, że pole elektryczne we wnętrzu rury jest zerowe. Podobnie dowodzimy dla pola magnetycznego.
Propagacja fal prowadzonych w falowodzie prostokątnym Falowodem prostokątnym nazywamy falowód o wysokości a i szerokości b.
Wyznaczmy współrzędną zetową pola magnetycznego fali prowadzonej pole według równania, które wyprowadziliśmy w punkcie jako drugie końcowe równanie, i w nim dokonajmy za tą współrzędną amplitudy odpowiednie podstawienia:
Zatem otrzymujemy rówanie różniczkowe, które jest zależne od funkcji f(x) i g(y) względem współrzędnych iksowych i igrekowych.
Równanie możemy podzielić obustronnie przez funkcję, która jest iloczynem funkcji zależnej od współrzędnej iksowej f(x) i fukcji zależnej od współrzędnej igrekowej g(y), zatem dostajemy równanie wynikowe:
Z wiadomości o równaniach różniczkowych z pełną premedytacją możemy zapisać, tożsamość zależną od k, k, wedle wyglądu:
Patrząc na równanie różniczkowe i równanie do niego odpowiednie , wtedy dostajemy układ dwóch równań różniczkowych, z których każda zależy od innej współrzędnej przestrzennej.
Stąd z równań i możemy wyznaczyć ich rozwiązania w postaci funkcji f(x) i g(x):
Gdy mamy rozwiązanie , to dla x=0, to wtedy mamy f(0)=A kcos(k 0)=A k_x=0, zatem otrzymujemy, że A=0, wtedy ta nasza wspomniana funkcja przechodzi w równanie:
Ale już dla x=a powinno być f(a)=0, a więc wtedy funkcja przy tym warunku brzegowym jest spełniona, gdy stała k jest zależna od liczby falowej n wedle:
Ostatecznie funkcja f(x) zdefiniowana wzorem przy definicji stałej k można napisać wedle sposobu:
Podobnie otrzymujemy dla fukcji g(x) , w której parametr D jest równy zero i jeszcze raz w której parametr k jest zależny od dyskretnej zmiennej m, to go zapisujemy:
Zatem nasza funkcja , przy znajomości funkcji f(x) i g(y) i stałej k , a także stałej k , piszemy wedle:
Z równania , znając stałe k i k , możemy wyznaczyć k, możemy podstawić do nich za te stałe, wtedy otrzymujemy kwadrat stałej k, z którego wyznaczymy samo k, zatem do dzieła:
Oznaczmy wielkość występująca w końcowym wzorze wedle schematu:
i nazywamy go częstością kołową obcięcia. Zgodnie umową przyjmujemy, że a≥ b, to najniższą częstość obcięcia zatem jest równa wzorowi:
Częstości mniejsze od ω w falowodzie prostokątnym nie mogą się rozchodzić.
Liczba falowa fali prowadzonej jest równa na podstawie jej definicji , wtedy wzór możemy zapisać wedle:
Jeśli mamy ω≥ω, to mamy do czynienia z zwykłą falą nietłumioną, a jeśli ω<ω, to wtedy z falą prowadzoną tłumioną. Gdy jest spełniony ten pierwszy warunek, to wtedy prędkość fazowa fali prowadzonej jest wyrażona wzorem:
I zawsze jest ona większa od prędkości światła c.
Prawdziwą prędkością rozchodzenia się energii fali elektromagnetycznej jest to jej prędkość grupowa liczoną jak poniżej:
Gdy spełniona jest zależność ω<ω wtedy prędkość grupowa jest rzeczywista mniejsza niż prędkość światła, co jest zgodnie ze szczególną teorią względności. Fale prowadzone jako fala płaska rozchodząca się pod kątem Tym razem nie będziemy rozpatrywali fali prowadzonej według równań Maxwella, ale załóżmy, że jednak mamy falę elektromagnetyczną płaską, która rozchodzi się pod pewnym kątem.