Prokarionty- organizmy bezjądrowe

1. Pierwsze organizmy

pojawiły się na Ziemi około 3,5 miliarda lat temu w postaci pojedynczych komórek o prostej budowie prokariotyczne – gr. pro – przed i karyon – jądro przypominały współczesne archeany i przypuszcza się, że to z nich powstały wszystkie grupy organizmów bezjądrowych a także eukarioty organizmy bezjądrowe

2. Choroby bakteryjne

a) bakterie chorobotwórcze wykorzystują wiele sposobów atakowania i wywoływania chorób w organizmie człowieka wytwarzają otoczki komórkowe chroniące je przed fagocytozą produkują enzymy, np. koagulazy powodujące krzepnięcie krwi i hemolizyny wywołujące rozpad krwinek czerwonych u gospodarza wytwarzają swoiste jady – toksyny, które zatruwają organizm człowieka b) charakterystyka niektórych chorób bakteryjnych CHOROBA, SPOSÓB ZAKAŻENIA, OBJAWY, PROFILAKTYKA Błonica (dyfteryt) SZ: Maczugowiec błonicy (droga kropelkowa) O: Osłabienie, bóle gardła, gorączka, zaczerwienienie gardła i migdałków, obrzęk podżuchwowy węzłów chłonnych, P: Unikanie kontaktów z chorymi, obowiązkowe szczepienia ochronne Dur plamisty (tyfus plamisty) SP: Riketsje – pałeczki(przez wesz odzieżową lub głowową) O: Wysoka gorączka, dreszcze, utrata przytomności, drobna plamista wysypka na ciele, halucynacje P: Zwalczanie wszawicy, izolacja chorych, szczepienia ochronne Gruźlica SP: Prątki gruźlicy (prątki Kocha, mycobacterium tuberculosis) O: Choroba groźna, przewlekła. Atakuje różne narządy, najczęściej płuca. Choroba społeczna w Polsce Kiła (syfilis) SP: Krętek blady Treponema pallidium(droga płciowa, z matki na dziecko przed lub podczas porodu) O: Owrzodzenia na narządach płciowych, czerwona wysypka na ciele, bóle głowy, kości, stawów. Po wielu latach utajenia zapalenia stawów, uszkodzenie serca i układu nerwowego. Wcześnie wykryta całkowicie uleczalna, nieleczona kończy się śmiercią. P: Higiena osobista, unikanie przypadkowych kontaktów seksualnych Płonica (szkarlatyna) SP: Paciorkowiec ropny (droga powietrzna) O: Zapalenie gardła, gorączka (39-40C), wymioty, bóle brzucha i głowy, biegunka, szkarłatna wysypka P: Izolacja chorych, dezynfekcja mieszkania po wyzdrowieniu chorego Rzeżączka SP: Dwoinki rzeżączki, Gonokok (Neisseria gonorrhoeae)(droga płciowa, wspólne używanie np. pościeli, ręczników) O:'Mężczyźni: ropny wyciek z cewki moczowej, pieczenie i ból przy oddawaniu moczu, w stanie przewlekłym zapalenie gruczołu krokowegoKobiety: upławy, zaburzenie cyklu miesięcznego, bezpłodność, zapalenie stawów P: Higiena osobista, unikanie przypadkowych kontaktów seksualnychSalmonellozy SP: Salmonella O: W większości przypadków są to zatrucia pokarmowe, które w zależności od gatunku salmonelli mają cięższy lub lżejszy przebieg. Najcięższą salmonellozą jest dur brzuszny wywoływany przez S.thypi. Tężec SP: Laseczka tężca(zanieczyszczona ziemia w kontakcie ze zranioną skórą) O: Mrowienie w okolicach rany, niepokój, bóle głowy, szczękościsk, utrudnione połykanie, bolesne skurcze i bóle mięśniP: Szczepienia ochronne, przy zranieniu podanie surowicy przeciwtężcowejZapalenie płuc SP:Różne bakterie (np. diplococcus pneumoniae) O: Bóle gardła, głowy, kaszel, gorączka, osłabienieZgorzel (gangrena) SP: Laseczka zgorzeli gazowej(zanieczyszczona ziemia w kontakcie ze zranioną skórą) O: Martwica tkanek P: przy zranieniu podanie surowicy przeciwtężcowej

3. Znaczenie

w odległych epokach geologicznych prokarioty brały udział w tworzeniu złóż ropy naftowej, siarki, pokadów rud żelaza czy naturalnych złóż saletry amonowej biorą udział w krążeniu materii w ekosystemach a także w obiegu pierwiastków w całej biosferze (np. azotu, węgla, wodoru, tlenu) szczepy bakterii współcześnie wykorzystywane są na skalę przemysłow do produkcji alkoholi, kwasów organicznych (np. octowego), antybiotyków, hormonów, enzymów, witamin i aminokwasów powodują kiszenie się kapusty, ogórków i oliwek powodują zsiadanie się mleka sinice ze względu na zdolność przyswajania wolnego azotu wykorzystuje się jako naturalny nawóz biogaz powstający podczas beztlenowej fermentacji obornika jest stosowany do ogrzewania pomieszczeń i napędzania pojazdów proces tlenowego i beztlenowego utleniania ścieków przez mikroorganizmy jest podstawą funkcjonowania biologicznych oczyszczalni ścieków bakterie transgeniczne (zmienione genetycznie) – potrafią produkować ludzką insulinę, hormon wzrostu, czynniki krzepliwości krwi itp.

4. Komórka Procaryota Budowa1. Błona komórkowa zewnętrzna- wytwarzana dodatkowo na zewnątrz ściany komórkowej przez bakterie o cienkiej ścianie2. Błona komórkowa białkowo-lipidowa otacza cytoplazmę ulega w niektórych miejscach pofałdowaniu, tworząc wypuklenia na obszarze cytoplazmy o różnych kształtachMEZOSOMY – niewielkie, koncentryczne, biorą udział w oddychaniu komórkowym i są miejscem przyczepu genoforuTYLAKOIDY/CHROMATOFORY – duże, blaszkowate twory wypełnione barwnikami3. Ściana komórkowa na zewnątrz błony zbudowana z misternej sieci włókien utworzonych z mureiny (polimeru białkowo-cukrowego), grubość ścian bywa różnaA. Otoczki śluzowe dość często spotykane w zależności od gatunku mają różną grubość spełniają funkcje ochronne chronią przed wyschnięciem lub wchłonięciem przez inne organizmy w wypadku bakterii chorobotwórczych chronią przed rozłożeniem przez białe krwinki gospodarzaB. Pile1. Rzęski składają się ze spiralnie skręconych włókien flageliny (białko zbliżone do miozyny występujące we włóknach mięśniowych) osadzone są w zewnętrznych powłokach komórki za pomocą haczyka i kilku białkowych pierścieni, tworzących swoisty silnik wprawiający rzęskę w ruch obrotowy2. Fimbrie występują zazwyczaj u bakterii o cienkiej ścianie komórkowej mają postać delikatnych, białkowych rurek sterczących z cytoplazmy, tak, że niektóre komórki przypominają przez to sterczące jeże ułatwiają bakteriom przytwierdzanie się do podłoża pile płciowe służą do łączenia komórek bakteryjnych w trakcie procesu płciowego (koniugacji)4. CytoplazmaA. Plazmidy mniejsze od genoforu, koliste nici DNA zawierają cząść informacji genetycznej bakterii, warunkującą np. odporność na antybiotykiB. Rybosomy struktury biorące udział w syntezie białek mniejsze niż u eukariota C. Ziarna materiału zapasowego materiałem zapasowym jest zazwyczaj glikogen, wolutyna lub skrobia sinicowa (u sinic)D. Nukleoid obszar cytoplazmy nie odgraniczony żadną błoną nie tworzy jądra komórkowego1. Genofor pozwijana, kolista nić DNA zawarta w nukleoidzie zapisana jest tu informacja genetyczna komórki A. Endospory struktury przetrwalnikowe tworzone przez laseczki i niektóre maczugowce są swego rodzaju kapsułami ratunkowymi powstają wewnątrz komórki przez obudowanie genoforu (wraz z pewną ilością cytoplazmy, błoną komórkową i rybosomami) wielowarstwową ścianką złożoną z białek i cukrowców wysycanych tłuszczami odporne na wysoką i niską temperaturę, wiele czynników chemicznych, wysychanie, promienie UV, niekorzystne pH itd. w stanie anabiozy (życia utajonego) mogą przebywać wiele lat, a w momencie poprawy warunków odtworzyć całą komórkę spelniającą wszystkie funkcje życiowe

Cechy komórki kilkakrotnie mniejsze od komórek innych organizmów (zazwyczaj od 0,5 do 10µm) niektóre ruchliwe bakterie (krętki) dochodzą do 500µm długości, czyli prawie 0,5mm mogą przybierają różne kształty

5. Odżywianie bakterii 1. Heterotrofy pierwotnie komórki prokariotyczne formowały się w środowisku o dużej zawartości związków organicznych i dlatego były heterotroficzne korzystały ze związków organicznych wchłaniając je bezpośrednio przez błonę i ścianę komórkową zbyt duże związki były rozkładane (trawione) przez enzymy wydzielane na zewnątrz taki sposób odżywiania do dziś zachowała większość bakterii lądowych i wodnych związki, z których korzystają pochodzą z rozkładu martwych organizmów roślinnych, zwierzęcych i innychA. Protrofy wystarczy im do życia kilka (czasami jeden) związków organicznychB. Auksotrofy muszą mieć dostęp do jakiegoś bardziej złożonego związku (nap. witaminy czy aminokwasu)2. Autotrofy powstały, gdy w środowiskach zaczęło brakować wolnych związków organicznych same wytwarzają (syntezują) złożone związki organiczne z prostych związków nieorganicznychA. Procesy chemosyntezy pierwotnie energia potrzebna do tych syntez pochodziła z egzoenergetycznych reakcji chemicznych, czyli procesów chemosyntezy dzisiaj ten typ odżywiania występuje u bakterii nitryfikacyjnych: Nitrosomonas – utlenia amoniak NH3 do soli kwasu azotowego(III) Nitrobacter – utlenia sole kwasu azotowego(III) do soli kwasu azotowego(V) występuje także w komórkach bakterii siarkowych, żelazowych i innychB. Procesy fotosyntezy niektóre bakterie wykorzystywały do syntezy związków organicznych energię świetlną w procesie fotosyntezy podstawowym związkiem umożliwiającym zmianę energii świetlnej na chemiczną był zapewne bakteriochlorofil – związek występujący u niektórych współczesnych bakterii fotoautotroficznych (np. u bakterii purpurowych około 2,8 miliarda lat temu u sinic (cyjanobakterii) pojawił się chlorofil a proces fotosyntezy przy wykorzystaniu tego chlorofilu jest wydajniejszy źródłem wodoru niezbędnego do syntezy cukrów stała się woda, a produkt uboczny (tlen cząsteczkowy) uwalniał się do otoczenia ten tlen produkowany przez sinice doprowadził około 2 miliardów lat temu do przebudowy składu chemicznego całej ziemskiej atmosfery CO2 + H2O ----(CHLOROFIL/ EN. ŚWIETLNA-----> glukoza + O2 6. Oddychanie bakterii 1. Beztlenowe FermentacjaAnaeroby pierwotniejszy sposób uzyskania energii (w czasach powstania pierwszych prokariotów w atmosferze i wodzie nie było wolnego tlenu cząsteczkowego) oddychanie zachodzi w cytoplazmie i polega na rozkładzie (utlenianiu) cukrów wydziela się wówczas energia końcowe produkty: Lactobacillus – kwas mlekowy (bakterie powodują zsiadanie się mleka) Sarcina – etanol może to być także kwas octowy i inne związki proces mało wydajnyglukoza ----> etanol + CO2 + ENERGIA2. TlenoweAeroby z chwilą pojawienia się w atmosferze wolnego tlenu cząsteczkowego niektóre bakterie zaczęły go używać do całkowitego utleniania cukrowców do dwutlenku węgla i wody uzyskuje się tu kilkakrotnie więcej energii niż podczas fermentacji końcowe (tlenowe) etapy oddychania zachodzą na błonie komórkowej biorą w nim być może udział mezosomyglukoza + O2 -----> CO2 + H2O + ENERGIA 7. Królestwo bezjądrowe/ procaryota

Podkrólestwo: ARCHEANY/ARCHEBAKTERIE ARCHAEA specyficzna budowa chemiczna błony komórkowej nie mają mureny w ścianie komórkowej mają odmienne właściwości kwasu RNA wykazują podobieństwo do eukariota w strukturze materiału genetycznego DNA i budowie rybosomów zamieszkują środowiska wyjątkowo nieprzyjazne dla innych organizmów (solanki, gorące i kwaśne źródła, ścieki) żyjąc w warunkach ekstremalnych zdają się być bezpośrednimi potomkami pierwszych organizmów (wyjściowych zarówno dla prokariota i eukariota)

Podkrólestwo: EUBAKTERIE/BAKTERIE WŁAŚCIWE EUBACTERIA 1. Krętki Spirochaetae śrubowato skręcone mają bardzo cienką ścianę komórkową (G-) dzięki temu mogą poruszać się ruchem wijącym i skracać długość komórki cudzożywne – saprofityczne (odżywiające się martwą materią organiczną) lub pasożytnicze 2. Promieniowce Actinomycetes komórki mają grube ściany (G+), tworzące rozgałęzione kolonie przypominające strzępki grzybów żyją zazwyczaj w glebie zdarzają się wśród nich groźne pasożyty 3. Proteobakterie Proteobacteria najpospolitsze formy prokariotów (G-) i (G+) w większości heterotroficzne spotykane także chemotrofy i autotrofy wykorzystujące bakteriochlorofil mają zazwyczaj sztywną, mureinową ścianę komórkową niektóre zaopatrzone są w wici są to wszystkie ziarniaki, pałeczki, laseczki, przecinkowce, śrubowce 4. Sinice/Cyjanobakterie Cyanobacteria jednokomórkowe lub kolonijne organizmy wodne (spotykane też na powierzchni gleby lub śniegu) samożywne – przeprowadzają fotosyntezę za pomocą chlorofilu zlokalizowanego w blaszkowych tylakoidach