Gazem van der Waalsa nazywamy gaz, którego poszczególne cząsteczki oddziaływują ze sobą, zwane oddziaływaniem van der Waalsa mających pewną objętość w przeciwnie do gazu doskonałego, którego cząsteczki mają zerową objętość i nie oddziaływują ze sobą. Stąd wynika, że gaz van der Waalsa ma energię kinetyczną i potencjalną, a gaz doskonały ma tylko energię kinetyczną.

Równanie gazu van der Waalsa Równanie gazu van der Waalsa, które jest zależne od oddziaływania między cząsteczkami tego gazu i jego objętości własnej zajmowanej przez jego jeden mol gazu, przedstawiamy w postaci równania stanu:

gdy i , to wtedy równanie przechodzi w równanie gazu doskonałego lub gdy objętość zajmowaną przez gaz van der Waalsa jest bardzo duża, czyli gdy nasz gaz jest bardzo rozrzedzony, to nasze równanie w przybliżeniu staje się równaniem stanu gazu doskonałego. Wykorzystując definicję objętości molowej, czyli: , równanie piszemy:

Według równania stanu gazu van der Waalsa dla jednego mola gazu, po podzieleniu wspomnianego wzoru przez liczność gazu "n", otrzymujemy:

Zachowanie się gazu van der Waalsa

Izotermą gazu rzeczywistego nazywamy zależność objętości molowej gazu od ciśnienia. Izotermą gazu rzeczywistego w T=T nazywamy izotermą krytyczną. W tym punkcję punkty 1 i 2 zlewają się w jeden punkt K. Parametry stanu w punkcie to: V,p,T nazywamy parametrami krytycznymi. W punkcie K styczna do izotermy w tym punkcje jest równoległa do osi OV. Dowolną izotermą leżącą poniżej punktu krytycznego (T<T) jest krzywą ciągłego przejścia substancji ze stanu gazowego do stanu ciekłego. Składa się ona z trzech odcinków e,2,g,f,1 c. Na odcinku e-2 substancja znajduję się w stanie gazowym. Odcinek 2-1 odpowiada przechodzeniu substancji ze stany gazowego do ciekłego. Punkty 2 i 1 poziomej izotermy odpowiadają początkowi i końcowi kondensacji w procesie izotermicznego sprężania gazu rzeczywistego. Punkt 2 odpowiada stanowi wrzącej cieczy, a dalej przed punktem 2 odpowiada suchej pary nasyconej. Mieszaninę wrzącej i suchej pary nasyconej jaka istnieje w dowolnym punkcje M na odcinku 1-2 nazywamy parą wilgotną. W termodynamice fazą nazywamy zbiór wszystkich części układu mający jednakowy skład chemiczny i znajdujący się w jednakowym stanie. Wilgotna faza jest układem dwufazowym. Na rysunku widzimy, że zbiór faz gazu doskonałego, na którym krzywe K-1 i 2-K powstają przez połączenie punktów 1 i 2 dla różnych temperatur. Krzywe 1-K i 2-K schodzą się w punkcie K. Krzywa wrzenia 1-K oddziela jednakowy obszar A cieczy od obszaru dwuskładnikowego. Krzywa 1-K jest krzywą początku przejścia fazowego C rodzaju ze stany ciekłego w stan gazowy B. Krzywa graniczna 2-K oddziela obszar dwufazowy C od jednofazowego obszaru B stanu gazowego. Na rysunku opisujący pierwszy wykres równania van der Waalsa, na których krzywe odcinki 1-f odpowiada cieczy przegrzanej, który można otrzymać przez opóźnienie wrzenia w punkcie 1. Odcinek g-2 odpowiada parze przechłodzonej, który powstaje poprzez przechłodzenie cieczy obszaru C. Jeśli wprowadzimy centra kondensacji do pary przesyconej, to wtedy nastąpi szybka kondensacja pary nasyconej.Odcinek g-f nie odpowiada żadnemu stanowi w rzeczywistym gazie. Aby równanie bardziej opisywała gaz rzeczywisty, to trzeba krzywe 1-g i f-2 należy zastąpić odcinkiem, którym pole nad tym odcinkiem jest takie same jak pod odcinkiem, czyli trzeba zastosować regułę Maxwella.

Parametry krytyczne Aby otrzymać parametry krytyczna: , należy zastosować warunki na punkt przegięcia izotermy van der Waalsa na punkt K, czyli pierwsza i druga pochodna cząstkowa ciśnienia wywieranego na ścianki naczynia względem objętości zajmowanej przez gaz dla punktu krytycznego jest równa zero:

A zależność p=p(V,T) przedstawia się dla jednego mola substancji gazu van der Waalsa, z którego możemy wyznaczyć ciśnienie krytyczne w zależności od pozostałych parametrów krytycznych:

gdzie a-stała charakteryzująca oddziaływanie między atomami gazu rzeczywistego. b-objętość jednego mola atomów. Warunek pierwszy na warunki krytyczne w gazie van der Waalsa, tj. pierwsza pochodna ciśnienia względem objętości w warunkach krytycznych jest równa zero i przedstawia się:

Bierzemy drugą pochodną wyrażenia ciśnienia krytycznego względem objętości w warunkach krytycznych, czyli pierwszą pochodną prawej strony wyrażenia i przyrównując ją do zera:

Dzielimy przez siebie obie strony wynikowego końcowego równania przez równanie , zatem:

Następnie policzmy temperaturę krytyczna T z równania podstawiając do niego wzór na objętość krytyczną , wtedy:

A teraz policzmy p przy pomocy równania (wzór na objętość krytyczną) i (wzór na temperaturę krytyczną), oczywiście jest:

A więc ostatecznie z równania dostajemy wzór na ciśnienie krytyczne panujące w warunkach krytycznych:

Parametry krytyczne dla równania van der Waalsa Warunki krytyczne to są warunki, w których nie ma różnicy między fazą ciekłą i gazową. Oto wzory na parametry krytyczne objętości, ciśnienia i temperatury opisujące ten właśnie stan wspomniany powyżej:

Zredukowane równanie stanu gazu van der Waalsa Zdefiniujmy parametry zredukowane dla zmiennych (p,V,T), względem ich parametrów krytycznych:

Napiszmy równanie van der Waalsa, korzystając z (temperatura zredukowana), (objętość zredukowana), (ciśnienie zredukowane), a także z definicji parametrów krytycznych: (objętość krytyczna), (ciśnienie krytyczne), (temperatura krytyczna), wtedy nasze równanie stanu gazu van der Waasla po dokonaniu nim dalszych podstawień i przekształceń, przedstawia się:

Teraz mnożymy obustronnie końcowe równanie przez wyrażenie będące pewną stałą charakteryzujący gaz van der Waalsa , wtedy dochodzimy do wniosku, że równanie zredukowane van der Waasla jest:

Otrzymane równanie nie zależy od właściwości fizycznych badanego gazu rzeczywistego i jest to tzw. równanie van der Waalsa zredukowane.

Infitezymalna zmiana energii wewnętrznej a równania gazu van der Waalsa W celu policzeniu tej zmiany w tym celu przedstawmy równanie po wyznaczeniu z niego ciśnienia:

Wtedy pochodna energii wewnętrznej gazu względem objętości zajmowanej przez gaz van der Waalsa pod stałą temperaturą po końcowych przekształceniach jest odwrotnie proporcjonalna do kwadratu objętości zajmowanej przez gaz i proporcjonalna do kwadratu liczności materii tegoż gazu przy stałej proporcjonalności równej "a", która zależy od oddziaływania między cząsteczkami, natomiast ona nie zależy od objętości własnej cząsteczek.

Znając , wtedy równanie można zapisać przy tych warunkach:

Widzimy, gdy a=0, to równanie przechodzi w równanie , czyli takie same jak dla gazu doskonałego, nawet gdy b≥0. Widzimy, że nie jest prawdą w ogólnym przypadku równanie .

Wirialne równanie stanu gazu Van der Waalsa Równane Van der Waalsa wyraża się wzorem . Ciśnienie w równaniu van der Wallsa możemy wyznaczyć według , wtedy iloczyn pV dla gazu van der Waalsa jest według :

Z analizy matematycznej wiadomo, że lewą stronę poniższego równania rozwijamy w szereg Taylora:

Napiszmy równanie wirialne opisujące gaz Van der Waalsa według ogólnego wzoru rozwijając w szereg Taylora pierwszy składnik równania stanu , tak jak wyrażenie :

Po grupowaniu wyrazów podobnych w równaniu , w którym w pierwszym składniku w iloczynie występuje nieskończony szereg potęgowy:

gdzie stałe występujące w równaniu wirialnym gazu są:

Oczywiście w równości występują dalsze wyrazy w szeregu w tym omawianym równania, tzn. oprócz stałych zależnych od temperatury A(T), B(T), C(T).

Związek między ciepłem właściwym pod stałym ciśnieniem a stałą objętością Wyznaczmy różnice ciepeł właściwych, tzn. ciepła pod stałą objętością i pod stałym ciśnieniem, które będzie można wykorzystać do równania :

Będziemy korzystać z równania van der Waalsa opisanego równaniem , zatem wtedy możemy policzyć wyrażenie związane z pochodną cząstkową temperatury względem objętości pod stałym ciśnieniem:

Następnym krokiem jest z tego samego równania stanu gazu co wcześniej policzyć wyrażenie związane z pochodną cząstkową ciśnienia względem temperatury pod stałą objętością:

Ostatnim krokiem jest policzenie , korzystając z pochodnej temperatury względem objętości pod stałym ciśnieniem podzielonej przez wyrażenie nR i też pochodnej ciśnienia względem temperatury pod stałą objętością , wtedy dochodzimy, że różnica ciepeł właściwych pod stałym ciśnieniem i objętością jest równa pewnemu wyrażeniu, które dla dużych objętości tego gazu jest równa w przybliżeniu wielkości nR:

Widzimy gdy nie ma oddziaływania między atomami (a=0), to wtedy równanie przechodzi również w równanie , które jest słuszne dla gazu doskonałego. Widzimy, że w ogólnym przypadku, różnica ciepeł właściwych jest zależna od temperatury i objętości gazu van der Waalsa.

Widzimy, że także dla temperatury bardzo wysokiej gazu van der Waalsa wyrażenie jest takie same jak dla gazu doskonałego.