Definicje Definicja administracji publicznej Pod pojęciem administracji rozumiemy zarząd sprawami własnymi lub cudzymi, zarządzanie, gospodarowanie, kierowanie, ale także rządzenie i rozkazywanie [J.S. Langrod].

Jerzy Stefan Langrod (1903-1990)Prof. prawa i administracji, współautor znanego przedwojennego podręcznika do prawa administracyjnego, po II w. św. wykładowca na uczelniach francuskich. Napisał m.in. Instytucje prawa administracyjnego (wyd. 1948). Jerzy Stefan Langrod w Wikipedii...

Słowo administracja wywodzi się z łacińskich terminów: ministrare = służyć administrare = obsługiwać, zarządzać, kierować gubernare = rządzić.

Natomiast administracja publiczna, to zarząd wykonywany przez państwo i podmioty, którym państwo zleciło jego wykonywanie (np. organy samorządu terytorialnego) prowadzony na rzecz interesu publicznego, na podstawie obowiązujących przepisów.

administracja publiczna / | \ / | \ / | \ system biurokratyczny obszerny zakres spraw społecznych generalne normy prawne

O administracji publicznej można mówić w różnych aspektach, m. in.: negatywnym - wówczas obejmuje ona wszystko to, co nie jest ani ustawodawstwem, ani sądownictwem, pozytywnym - dotyczy działalności organizatorskiej państwa, podmiotowym - odnosi się do działalności organów, instytucji państwowych itp.

Administrację można traktować jako organizację złożoną z czynnika osobowego, rzeczowego i prawnego; jak również jako aparat państwowy, na który składają się organy administracji publicznej. Administracja publiczna to również działalność państwa w sferze reglamentacyjno-porządkowej, zaspokajania zbiorowych potrzeb obywateli, aktywizowania ludności do współdziałania w realizacji zadań państwa, jak również regulowania gospodarki. Administracja publiczna działa na podstawie obowiązujących przepisów prawnych, co odróżnia ją od innych instytucji społecznych. Jest uprzywilejowana spośród innych tworów społecznych, ponieważ korzysta z imperium - władztwa administracyjnego; prawa jednostronnego kształtowania praw i obowiązków obywateli, gdyż prawo jej na to zezwala lub wręcz nakazuje. Nie może też uchylać się od nałożonych na nią ustawowo zadań. [J. Szreniawski] Definicja administracji publicznej w znaczeniu negatywnym jest prosta, ale za szeroka. Dlatego też rozpowszechniona została definicja administracji publicznej w znaczeniu podmiotowo-przedmiotowym, autorstwa Huberta Izdebskiego i Michała Kuleszy.

Michał Kulesza (1948-2013)Prof. Uniwersytetu Warszawskiego, teoretyk administracji, ekspert w zakresie samorządu terytorialnego; uczestnik obrad Okrągłego Stołu, współtwórca reformy samorządowej w latach 90-tych. Autor podręcznika Administracja publiczna. Zagadnienia ogólne (z Hubertem Izdebskim).Michał Kulesza w Wikipedii...

Obecnie - pod wpływem literatury anglosaskiej - upowszechnia się pojęcie governance, które z reguły tłumaczy się jako "rządzenie" lub współrządzenie, jeśli ma się na myśli dopuszczanie do rządzenia państwem organizacji społecznych i przedsiębiorców. Dodatkowego wymiaru nabiera pojęcie good governance, jednak nie ma powodu, dla którego nie możnaby w naszym języku mówić o "dobrym rządzeniu", tj. takim, które jest legalne, sprawne, skuteczne, zaspokaja potrzeby obywateli, uwzględnia ich udział w zarządzaniu państwem oraz jest zgodne z interesem publicznym.

Ważnymi pojęciami godnymi zapamiętania są terminy: centralizacji, decentralizacji, koncentracji, dekoncentracji.

Co prawda można spotkać pojęcie dewolucji (devolution) na oznaczenie szerokiej decentralizacji obejmującej przekazanie samodzielności zarówno w zakresie władzy wykonawczej, jak i ustawodawczej; ale nie musi być ono koniecznie wprowadzane do polskiej terminologii. Termin "decentralizacja" jest sam w sobie na tyle elastyczny, że starcza na określenie różnych sytuacji faktycznych.

Wypada pamiętać, iż: władza publiczna - odpowiada władzy sprawowanej na terenie Państwa zadania publiczne - to zadania podejmowane przez organy administracji publicznej lub raczej takie, które powinny przez wzgląd na interes publiczny być podejmowane przez organy administracji publicznej środki publiczne - środki finansowe przeznaczone na realizację zadań publicznych służba cywilna - aparat urzędniczy administracji rządowej interes publiczny - powinien pokrywać się z dobrem ogółu obywateli sektor publiczny - to taki obszar rynku, w którym udział mienia publicznego (rządu i samorządu) przekracza 50 %.

Administracja publiczna dzieli się na administrację rządową i samorządową. administracja rządowa - w uproszczeniu jest to ta część administracji publicznej, która bezpośrednio podlega rządowi (Radzie Ministrów)

Należy pamiętać, iż po 1989 roku unika się stosowania terminu "administracji państwowej". Termin ten pasuje bowiem do ustrojów, w których nie ma wyodrębnionego samorządu (np. socjalistycznych), akcentujących jedność (monizm) administracji publicznej.

W historii administracji znana jest również pozytywna definicja administracji wymyślona przez teoretyków nazizmu. Ich zdaniem administracja publiczna polegała na kształtowaniu życia wspólnoty narodowej przez specjalnie do tego powołany aparat, według planu ustalonego przez Führera (tj. polityczne kierownictwo). Mówiąc w uproszczeniu, "administracja jako organizacja jest po prostu strukturą urzędów działającą w konkretnej wspólnocie" [T. Maunz].

Funkcje administracji publicznej

W nauce prawa administracyjnego wyróżnia się różne funkcje administracji publicznej. Pod pojęciem "funkcji" rozumiemy "czynność, działanie, zadanie, obowiązek" administracji publicznej.Por. Słownik wyrazów obcych PWN, Warszawa 1980, s. 237. Dlatego też mówiąc o "funkcjach administracji publicznej" kładziemy nacisk na czynnościowy aspekt administracji publicznej, jako organizacji.Por. http://pl.wikibooks.org/wiki/Nauka_administracji/Administracja_publiczna_jako_system Niekiedy mianem funkcji zwie się także "płaszczyzny" działania administracji publicznej. O niuansach językowych warto pamiętać, gdyż w teorii prawa pojawiają się poglądy kwestionujące sensowność używania sformułowania "funkcja prawa" i podobnie można odnosić je do omawianych "funkcji administracji".Zob. I. Bogucka, Funkcje prawa. Analiza pojęcia, Kraków 2000.

Zwykle wymienia się następujące funkcje administracji publicznej: regulującą i reglamentacyjną - polegającą na regulowaniu i reglamentowaniu życia obywateli, świadczącą - zaspokajanie potrzeb społecznych, np. utrzymywanie szpitali, domów kultury itp., organizatorską - obejmującą działania twórcze, samodzielne i kreatywne, np. przygotowywanie projektów unijnych przez gminy, wykonawczą - wykonywanie przepisów uchwalonych przez parlament, czy wydanych przez Radę Ministrów. Administracja skupia więc na sobie uwagę nie tylko parlamentu, lecz także - a przede wszystkim - naczelnych organów administracji rządowej, kontrolno-nadzorczą - np. nadzór nad stowarzyszeniami. Przykładem będzie zawieszenie zarządu Stowarzyszenia "Animals" w Lublinie na wniosek Urzędu Miasta Lublin, w październiku 2009 r. prognostyczno-planistyczną - np. prognozowanie wzrostu zanieczyszczenia środowiska.

Interesująco funkcje administracji publicznej omówił Dominik Sypniewski na przykładzie budownictwa. Odniósł się do funkcji prawotwórczej, reglamentacyjnej oraz kontrolno-nadzorczej. Jak stwierdził, "funkcja prawotwórcza polega na możliwości oddziaływania przez organy administracji publicznej na proces budowlany przez tworzenie odpowiednich przepisów techniczno-budowlanych" [Sypniewski, s. 44]. Funkcja reglamentacyjna objawia się w ograniczaniu praw obywatela do zabudowania nieruchomości, wykonywania zawodów związanych z budownictwem oraz wprowadzania do obrotu wyrobów budowlanych. Kontrola i nadzór trwają w trakcie całego procesu budowlanego od wydania pozwolenia na budowę do odbioru budynku.

Na kanwie świadczącej funkcji administracji publicznej mówi się o istnieniu administracji świadczącej, tj. świadczenia usług służących zaspokajaniu potrzeb obywateli. Jerzy Posłuszny zwracał jednak uwagę, iż administracja publiczna staje przed ciągle nowymi wyzwaniami. Generuje to nowe sytuacje, w których politycy, urzędnicy, tak samo jak i zwykli obywatele, muszą się odnajdywać. Zdaniem J. Posłusznego, "powstają i powstawać będą nieznane jeszcze niedawno zadania", a "każda nowa zdobycz umysłu ludzkiego stwarza nowe potrzeby społeczne"J. Posłuszny, Istota i cechy administracji świadczącej, [w:] "Administracja. Teoria-Dydaktyka-Praktyka" 2005, nr 1, s. 59..

W państwie liberalnym - wedle założeń doktrynalnych - administracja powinna ograniczać swoje działania. Jest to jednak postulat utopijny, gdyż jak ukazuje praktyka XXI wieku w państwach uznających siebie za liberalne nastąpił znaczący wzrost biurokracji. Demokracja nie wyklucza szerokiej działalności państwa. Ważne m. in. jest to, aby organy administracji nie łamały zasad demokratycznego państwa prawnego, nie naruszały swobód obywatelskich i nie dyskryminowały własnych obywateli. Jednak obserwując gromadzenie w Polsce bubli prawnych, to łatwo zauważyć, że mamy do czynienia z nadmiernie rozbudowaną funkcją reglamentacyjną, ze szkodą dla obywateli. Co gorsza jest to proces, w trakcie którego pod płaszczykiem przepisów "dereglamentujących" wprowadza się kolejne "reglamentacje"Zob. M. Etel, Regulowana działalność gospodarcza a zasada wolności gospodarczej, "Państwo i Prawo" 2007, nr 2, s. 41..

Biurokracja w państwie demokratycznym i liberalnym rośnie, ponieważ jest zjawiskiem wielce opłacalnym dla elit, zapewniając im korzystną redystrybucję dochodu narodowego: od biednych do bogatych; przez co ci pierwsi ubożeją a drudzy bogacą się jeszcze bardziej. Zarazem we współczesnym państwie spada ilość usług publicznych, pogarsza się ich jakość, a wzrastają koszty utrzymania państwa, powiększa się biurokracja i deficyt budżetowy. Przez to coraz mniej obywateli stać na nabywanie usług publicznych, ponieważ jest ich coraz mniej, są coraz droższe, a obywatele coraz biedniejsi. Paradoks wzrostu biurokracji przy zmniejszającej się liczbie usług publicznych i spadającej ich jakości tłumaczyć można następująco: - zakładając, iż państwo jest coraz bardziej zadłużone, a mimo to przybiera sobie coraz więcej zadań, czyli tworzy nowe kompetencje dla urzędów (wzmagając przy tym inflację prawa), czyli zwiększa biurokrację, która coraz więcej kosztuje, to się coraz bardziej zadłuża; - ale, jeśli przyjmiemy za pewnik obserwację, że – mimo wzrostu biurokracji – usług publicznych jest coraz mniej lub są coraz gorszej jakości (oświata szczególnie), to (co jest najważniejszą konkluzją) paradoks wzrostu biurokracji przy mniejszej liczbie usług coraz droższych publicznych i gorszej ich jakości istnieje dlatego, gdyż jest korzystny dla elity rządzącej ponieważ (zgodnie z logiką marksistowską) mogą w tej sytuacji przechwytywać dla siebie większą część wartości dodatkowej wytwarzanej w kapitale narodowym przez obywateli.