W tym rozdziale zapoznamy się z wielomianami, którego definicja jest przestawiana wzorem poniżej, jest ona kombinacją liniową funkcji potęgowych x ze współczynnikami a i b:

Będziemy się również zajmować wielomianami Legendre'a P, Hermite'a H i Laguerre'a L i na samym końcu Czebyszewa T. Każdy z tych wielomianów ma swoją dziedzinę zapisanych w przedziałach dla każdego wielomianu z osobna, podamy też dla tych wielomianów funkcje czemu są równe: , , .

Definicje ortogonalności wielomianów Q Zdefiniujmy iloczyn skalarny dwóch funcji jednej zmiennej f(x) i g(x), w przedziale (α,β).

Funkcje f(x) i g(x) są ortogonalne, jeśli zachodzi warunek (f,g)=0. Wprowadzając do wzoru wagę ρ(x), możemy zdefiniować iloczyn skalarny dwóch wielomianów jako: . Wielomiany (9.1) są z definicji ortogonalne, tzn. zachodzi związek (Q,Q)=δ

Wstęp do własności wielomianów ortogonalnych Każdą potęgę x możemy przestawić jako kombinację liniową wielomianów ortogonalnych Q, Q,Q,Q,...,Q, wtedy na podstawie tej własności funkcja potęgowa dla k<n jest ortogonalna z wielomianem Q:

Funkcja ortogonalna Q ma n pierwiastków, bo to wynika z tego, że ona jest iloczynem n czynników (x-x), zatem nasz wspomniany wielomian piszemy wedle schematu:

Aby przeprowadzić dowód przedstawienia funkcji Q w postaci iloczynów pewnych czynników musimy przeprowadzić dowód nie wprost, zatem załóżmy, że nasz wielomian ma m<n pierwiastków, wtedy wielomian Q zapisujemy:

Iloczyn skalarny wielomianu ortogonalnego Q(x) i wielomianu zdefiniowane w punkcie na mocy twierdzenia jest równy zero, na podstawie definicji iloczynu skalarnego , zatem iloczyn skalarny napisany tuż niżej dla m<n jest po prostu równy zero:

Ale z drugiej jednak strony ten sam wielomian możemy przepisać w postaci wielomianów o ustalonych znakach, zatem iloczyn skalarny , dla obranej odpowiedniej funkcji Q wyżej zdefiniowaną, piszemy:

Przeprowadźmy dowód nie wprost i załóżmy, że wielomian ma mniej pierwiastów niż n, tzn. ma ich m, a W nie ma pierwiastków rzeczywistych. Na podstawie wzoru całka jest równa zero, bo zachodzi m<n, a całka , w której występują czynniki podniesione do kwadratu, które są ustalonego znaku, ale 0<n-m<n, jest nie równa zero, bo wielomian W jest ustalonego znaku, zatem ten sam wynik i przyjmuje raz wynik równy zero, a za drugim razem jest nierówny zero, wtedy mamy sprzeczność, ale gdy m=n bo (m<n), to wtedy też jest sprzeczność, stąd wielomian Q ma n pierwiastków. A więc dostajemy, że wielomian ortogonalny Q ma n pierwiastków i da się przedstawić wzorem .

Wielomiany ortogonalne jako rozwiązania pewnych równań różniczkowych Tutaj będziemy rozpatrywać wielomiany ortogonalne spełniających warunki ortogonalności. Aby przeprowadzić dalsze obliczenia napiszmy wielomian wymierny napisaną wedle schematu poniżej, który to jest ilorazem pochodnej zmiennej ρ, która jest wagą przy całkowaniu przy iloczynie skalarnym , przez tą samą wagę, które to wyrażenie jest ilorazem wielomianu A przez B, zatem w takim przypadku ten iloraz spełnia tożsamość (pierwszy wzór), a także napiszmy warunek na równość w punktach brzegowych x=α,β, który to jest iloczynem wagi ρ(x) i wielomianu B(x), który jest równy zero w tymże punktach:

Wyznaczmy funkcję V, która będzie nam bardzo potrzebna w toku dalszych obliczeń przy wyznaczeniu odpowiedniego typu równań różniczkowych, w tym celu należy skorzystać z równości , zatem:

Zbadajmy ortogonalność wielomianów V z funkcją potęgową x dla k<n, wtedy obliczmy najpierw iloczyn skalarny funkcji V z funkcją potęgową, i sprawdzimy później czy te tutaj wspomniane wielomiany są do siebie ortogonalne, ale najpierw całkując w tak otrzymanym iloczynie skalarnym przez części, dochodzimy do wniosku:

Zakładamy, że iloczyn ρ(x)B(x) w punktach α i β jest równy zero, czyli zachodzi wzór , zatem pierwszy składnik we wzorze znika, zatem pozostaje nam tylko drugi składnik, którego całkujemy przez części.

Ponieważ wyrażenia x i x są wielomianami, dla których zachodzi k<n, zatem wielomian Qn jest prostopadły do funkcji potęgowej, stąd wynika, że wyrażenie jest równe zero, zatem wielomian V zdefiniowany w punkcie jest wielomianem prostopadłym do funkcji potęgowej x, zatem w takim przypadku możemy napisać, że wielomian V jest wyrażamy wzorem V=γ Q:

Współczynnik γ wyznaczamy w równaniu różniczkowym w taki sposób by porównać w nim wyrazy stojące przy x, to w takim razie dostajemy:

Mając równanie różniczkowe na wielomian ortogonalny Q zdefiniowanej w punkcie , zatem możemy napisać wzory różniczkowe na wielomiany Legendre'a P, Hermite'a H,Laguerre'a L i Czybyszewa T podstawiając za A i B pewne ściśle określone wielomiany:

Wzór Rodrigues'a Można wykazać, że wielomiany ortogonalne można zapisać nade wszystko w prostej postaci. Wielomiany i są to wielomiany różniące się tylko stałym czynnikiem, wtedy wzór Rodrigues'a wyrażamy:

Znając wzór nie jesteśmy pewni, czy wielomian jest w ogóle wielomianem, zatem zapiszmy wielomian poniżej i sprawdźmy czemu jest równy wielomian określony:

Wyznaczmy wyrażenie dla k=0, czyli dla pochodnej zerowego rzędu, zatem dochodzimy do wniosku:

Teraz wyznaczmy wyrażenie dla k=1, czyli dla pochodnej pierwszego rzędu, wtedy będziemy musieli wykorzystać wzór :

Patrząc na dwa wnioski, czyli (przypadek zerowej pochodnej) i (przypadek pierwszej pochodnej), możemy dojść do wniosku, że końcowy wynik jest iloczynem wielomianu B i wielomianu W, zatem w takim przypadku dochodzimy do wniosku, że spełniona jest prawdopodobnie tożsamość:

Aby udowodnić tożsamość należy skorzystać z metody indukcji zupełnej. Przypadek k=0,1, czyli przypadki i zostały już udowodnione, zatem w takim przypadku wykażmy, czy z zdania n wynika zdanie n+1, zatem przejdźmy do głównego nurtu dowodu:

Jeśli porównamy wynik końcowy wynikowy i wzór , wtedy mamy tożsamość iteracyjną:

Jest to równanie różniczkowo-róznicowe na wielkość W, któremu odpowiada wartość początkowa iteracji:

Gdy mamy n=k, przypadek wielomianu W zgodnie ze wzorem pokrywa się z wielomianem , zatem problem znalezienia wielomianów ortogonalnych sprowadza się do problemu znalezienia wielomianu W. Ten wielomian będziemy zapisywali go podobnie jak we wzorze dla wielomianu Q, czyli określmy nasz wielomian Wn jako:

Wielomiany Legendre'a Wielomiany Legendre'a są opisywane przez równanie różniczkowe opisane przez wzór , gdzie B=1-x^2 i A=0, wtedy równanie iteracyjne przyjmuje postać iteracyjną:

Porównując współczynniki stojące przy potędze x w , zatem możemy dojść do wzoru mówiącego o iteracji współczynnika wk:

Napiszmy w sposób zwarty współczynniki w dla wielomianu W:

Jeśli będziemy porównywać współczynnikami stojące przy potędze x w dostajemy tożsamość iteracyjną:

Gdy zadamy warunek brzegowy v=0, wtedy na podstawie warunku dostajemy wniosek, że v=0.

Wielomiany Legrendre'a jako rozwiązanie równania różniczkowego piszemy:

Czynniki stojące przy dwóch ostatnich wyrazach dla wielomianów Legendre'a są równe:

Wielomiany Hermite'a

Rozpatrzmy równanie iteracyjne dla wielomianów iteracyjnych W, który jest odpowiednikiem równania różniczkowego Hermite'a .

Porównując współczynniki stojące przy potędze x i x, i przyjmując odpowiednie warunki brzegowe, tzn. w=1 i v=0, wtedy dostajemy wnioski iteracyjne dla tych dwóch najwyższych współczynników. Jak się przekonamy współczynnik v jest równy zawsze zero, bo współczynnik v0 jest równy zero. Współczynniki w i v na współczynników i , z których otrzymamy ich wersje, ale z , z postaci iteracyjnej na postać zwartą, są przedstawione wzorami w sposób:

Wielomiany Hermite'a nazywamy wielomianami napisane jako:

Czynniki stojący w ostatnich wyrazach we wzorze na wielomiany Legendre'a Hn są równe:

Wielomiany Laguerre'a

Równaniem iteracyjnym równania różniczkowego Hermitte'a nazywamy wielomian, który jest odpowiednikiem równania różniczkowego , który wyrażamy wzorem iteracyjnym:

Porównując współczynniki stojące przy potędze x w możemy dojść do wzoru mówiącego o iteracji współczynnika w, stąd z warunkiem brzegowym w0=1 otrzymujemy w:

Porównując współczynniki stojące przy potędze x w możemy dojść do wzoru mówiącego o iteracji współczynnika v, stąd z warunkiem brzegowym v=0 otrzymujemy v:

Wielomianem Laguerre'a nazywamy wielomianem ortogonalnym, który piszemy:

Najwyższe dwa współczynniki stojące przy wielomianie Laguerre'a L są to współczynniki opisujące wielomian:

Wielomian Czebyszewa Równaniem iteracyjnym równania różniczkowego Hermitte'a nazywamy wielomian, który jest odpowiednikiem , który wyrażamy wzorem iteracyjnym:

Porównując współczynniki stojące przy potędze x w możemy dojść do wzoru mówiącego o iteracji współczynnika wk, stąd z warunkiem brzegowym w=1 otrzymujemy w:

Porównując współczynniki stojące przy potędze x w możemy dojść do wzoru mówiącego o iteracji współczynnika v, stąd z warunkiem brzegowym v=0 otrzymujemy v:

Wielomianem Czebyszewa nazywamy wielomianem, która jest rozwiązaniem równania różniczkowego Czebyszewa :

Przy wielomianach Czebyszewa Tn współczynniki stojące przy dwóch najwyższych jego potęgach są to współczynniki wyrażone wzorami:

Definicja normy wielomianów ortogonalnych Wielomiany ortogonalne nie stanowią zwykle bazy ortogonalnej, ponieważ ich normy są nierówne jeden, zatem normą wielomianu ortonormalnego nazywamy normą zapisywanej wzorem przy korzystaniu z definicji iloczynu skalarnego dla dwóch wielomianów ortonormalnych :

Wiadomo, że wielomian x jest ortonormalny do wielomianu Q dla k<n, wtedy norma wielomianu ortogonalnego dla ściśle określonego n w sprowadza się do postaci poniżej, wprowadzając jeszcze współczynnik f, który jest wprost proporcjonalności pomiędzy a , i całkując tak otrzymaną całkę n razy przez części, dostajemy stąd wniosek:

Napiszmy teraz normy dla poszczególnych rozważanych tutaj wielomianów ortonormalnych w tymże module.

Norma dla wielomianu Legendre'a Przy liczeniu normy wielomianu Legendre'a , korzystamy z definicji normy wielomianu Q , i z definicji wagi równą ρ=1 oraz ʙ=1-x i A=0:

Obliczmy tę całkę dokonując podstawienia t=(x+1)/2, czyli x=2t-1, w ten sposób możemy piszemy :

Norma dla wielomianu Hermite'a Przy liczeniu normy wielomianu Hermite'a , korzystamy z definicji normy wielomianu Q , zatem ta nasza rozważaną normę piszemy wedle schematu poniżej przy definicji ρ=e oraz B=1 i A=-2x, zatem:

Norma dla wielomianu Laguerre'a Przy liczeniu normy wielomianu Hermite'a , korzystamy z definicji normy wielomianu Q , to ta nasza rozważaną normę piszemy wedle przepisu poniżej przy definicjach oraz B=x i A=λ-x gdzie λ>-1, korzystając przy tym z definicji funkcji Γ Eulera drugiego rodzaju :

Norma dla wielomianu Czebyszewa Przy liczeniu normy wielomianu Czebyszewa , korzystamy z definicji normy wielomianu Q , zatem ta nasza rozważaną normę piszemy wedle schematu poniżej przy definicji oraz B=1-x i A=x korzystając przy tym z definicji funkcji Γ Eulera drugiego rodzaju :

Następnym krokiem jest wyznaczenie normy wielomianu Czebyszewa T dla n=0, korzystając z definicji normy dowolnego wielomianu dla tego n, zatem możemy policzyć tą wielkość wedle poniższego sposobu:

Związki rekurencyjne dla wielomianów ortogonalnych Przestawmy wielomian xQ w postaci rekurencyjnej, który jest jakoby wielomianem n+1 stopnia, który jest kombinacją wielomianów Q, Q, Q,...,Q:

Na wielomian xQ podziałajmy iloczynem skalarnym zdefiniowany w punkcie względem wielomianu Q, zatem w takim przypadku możemy napisać, że współczynnik c jest iloczynem skalarnym członu xQ przez człon Q podzielonej przez kwadrat modułu wielomianu Q:

Na podstawie definicji współczynnika c możemy powiedzieć, że wielomian xQ jest kombinacją wielomianów Q, Q i Q, czyli w ten w sposób określamy współczynniki c, c i c, a pozostałe współczynniki c na podstawie związku są równe zero, zatem wielomian jest równy wyrażeniu:

W wielomianie zapisaną w sposób rekurencyjny, w którym porównując współczynniki stojące przy potęgach x dostajemy tożsamość:

Następnym krokiem jest porównanie współczynników stojących przy x, w takim wypadku: