Punktem wyjścia rachunku wariacyjnego jest pewien obrany funkcjonał L, którego argumentami są funkcje specyficzne dla danego problemu. Funkcjonał L ma zwykle postać całki oznaczonej po pewnym przedziale dla funkcji podcałkowej zależącego od argumentu x:
Funkcjonał w rachunku wariacyjnym jest zazwyczaj nieliniowy, tzn. spełnia nierówność:
Funkcjonał napisanej wedle we wzoru nosi nazwę funkcjonału gęstości L i jest ona funkcją nieliniową argumentów. Dla podkreślenia faktów i dla uniknięcia nieporozumień nawias kwadratowy po L jest oznaczeniem, że mamy do czynienia z funkcjonałem, w której to w nawiasie występuje funkcja y, której to szukamy w rachunku wariacyjnym.
Wariacje funkcji i funkcjonału Wariacja funkcjonału funkcji y będziemy umownie oznaczać przez δy i nazywamy tą wielkość jako różnicę funkcji y i funkcji y, to oznaczamy matematycznie:
Zwykle rozumiemy, że wariacja jest mardzo mała, rozumiemy to, że maksymalna wartość modułu z wielkości przyjmuje bardzo małą wartość i jest o wiele mniejsza niż jeden, co piszemy:
Wariację funkcjonału L, czyli δy definiujemy podobnie jak w przypadku różniczki funkcji df wedle sposobu:
Ostatni człon oznacza resztę, która jest małą wielkością wyższego rzędu, ze względu na przyrost funkcji y
Ekstremum funkcjonału Funkcjonał uzyskuje minimum dla funkcji y, jeśli funkcjonał funkcji y, czyli L[y] jest większy niż funkcjonał funkcji dla naszej wspomnianej funkcji y, czyli L[y]:
Analogicznie również definiujemy maksimum naszego badanego tutaj funkcjonału. Warunkiem koniecznym istnienia funcjonału jest znikanie funkcjonału L dla tutaj funkcji szukanej y, otrzymujemy:
Równanie Eulera-Lagrange'a Rozpatrzmy, że minimum funcjonału jest napisane dla funkcji y i dalej weźmy funkcję y, która różni się od funkcji y niewiele, zatem funkcję y możemy zapisać jako y=y+δy Zakładamy, że wariacja jest na końcach, czyli w punktach a i b, jest równa zero, co matematycznie δy(a)=δy(b)=0 na końcach, w których liczymy naszą całkę , zatem wariacje δy' i δy są o wiele mniejsze kolejno niż funkcje |y(x)| i |y(x)|, co matematycznie piszemy je dla x∈(a,b) równaniami:
Rozwińmy funkcję F w szereg Taylora względem zmiennych δy i δy' wokół punktu y i y', wiedząc, że te różniczki są bardzo małe, zatem możemy ograniczyć się do części liniowej naszego rozwinięcia:
Funkcję wstawiamy do funkcjonału określonego w punkcie i w drugiej całce dokonujemy całkowania poprzez części względem argumentu x, i zakładając, że wariacja funkcji y jest równa zero w naszych punktach, zatem na podstawie tego:
Drugi wyraz w przeprowadzonych obliczeniach znika na podstawie warunku granicznego na końcach przedziału (a,b), dla której wariacja funkcji y znika. Szukamy taką funkcję y dla której wariacja δ L jest zawsze równa zero, wtedy mamy ekstremum funkcji L dla funkcji y, zatem na podstawie tego możemy napisać:
Funkcja podcałkowa w punkcie jest zawsze równa zero, dla dowolnie małego δ, zatem w takim przypadku zachodzi równość:
Ekstremum funkcjonału po ustaleniu wiezów na stawiany układ Funkcja we funkcjonale L[y] , w której występuje funkcja F możemy rozszerzyć, gdy nasz badany układ ma pewne więzy, zatem nową funkcję F tworzymy pisząc to za pomocą mnożników (czynników) Lagrange'a, zatem ta funkcja:
Mając już nową funkcję i aby wyznaczyć funkcję szukaną y, należy podstawić tą wspomnianą funkcję do i w ten sposób możemy określić funkcjonał L, i wtedy dla tak obranego funkcjonału możemy wykorzystać na samym końcu wzór wynikająca zerowania się wariacji funkcjonału odpowiadającemu funkcji F, wtedy to równanie różniczkowe możemy wykorzystać do znalezienia naszej szukanej funkcji y(x).