Wstęp

Mutex (MUTual EXclusion, wzajemne wykluczanie) jest blokadą, którą może uzyskać tylko jeden wątek. Mutexy służą głównie do realizacji sekcji krytycznych, czyli bezpiecznego w sensie wielowątkowym dostępu do zasobów współdzielonych.

Schemat działania na mutexach jest następujący: pozyskanie blokady modyfikacja lub odczyt współdzielonego obiektu zwolnienie blokady

Mutex w pthreads jest opisywany przez strukturę typu pthread_mutex_t, zaś jego atrybuty pthread_mutexattr_t.

Inicjalizacja i zwalnianie mutexu

Zmienna typu pthread_mutex_t może zostać zainicjowana na dwa sposoby: poprzez przypisanie symbolu PTHREAD_MUTEX_INITIALIZER; przez wywołanie funkcji pthread_mutex_init, która umożliwia również podanie atrybutów blokady.

Każdy mutex, bez względu na sposób inicjalizacji, musi zostać zwolniony funkcją pthread_mutex_destroy. Implementacja biblioteki może bowiem PTHREAD_MUTEX_INITIALIZER realizować poprzez wywołanie jakiejś funkcji, która np. alokuje pamięć i nie zwolnienie mutexu doprowadzi do wycieku pamięci.

Typy pthread_mutex_t mutex

Funkcje

inicjalizacja mutexa, wskaźnik na atrybuty attr może być pusty

zwolnienie mutexu

Przykład pthread_mutex_t mutex = PTHREAD_MUTEX_INITIALIZER;

/* lub */

pthread_mutex_t mutex; pthread_mutexattr_t attr; pthread_mutexattr_init(&attr); /* inicjalizacja atrybutów mutexa */ pthread_mutex_init(&mutex, &attr); /* inicjalizacja mutexa */ ... pthread_mutex_destroy(&mutex); /* zwolnienie zasobów związanych z mutexem */

Pozyskiwanie i zwolnienie blokady

Pozyskanie blokady umożliwiają trzy funkcje: pthread_mutex_lock, pthread_mutex_trylock, pthread_mutex_timedlock.

Jeśli żaden inny wątek nie posiada blokady, działają identycznie - tzn. blokada jest przyznawana wywołującemu wątkowi. Różnią się zachowaniem w przypadku niemożności uzyskania blokady: pthread_mutex_lock - oczekiwanie w nieskończoność, aż blokada zostanie zwolniona przez inny wątek; pthread_mutex_trylock - sterowanie wraca natychmiast, zwracając kod EBUSY; pthread_mutex_timedlock - oczekiwanie ograniczone czasowo, jeśli czas minie, zwraca kod ETIMEDOUT.

Wątek musi zwolnić blokadę funkcją pthread_mutex_unlock.

Funkcja pthread_mutex_timedlock jest dostępna, gdy system implementuje rozszerzenie . W odróżnieniu od innych funkcji operujących na czasach oczekiwania (np. select dla plików), w których podaje się ile czasu ma upłynąć od chwili wywołania funkcji, w pthreads podawany jest czas bezwzględny.

Funkcje

Szkic użycia #include #include #include

pthread_mutex_t mutex = PTHREAD_MUTEX_INITIALIZER;

/* ... */ pthread_mutex_lock(&mutex); // działania na obiekcie współdzielonym pthread_mutex_unlock(&mutex);

/* ... */ switch (pthread_mutex_trylock(&mutex)) { case 0: // działania na obiekcie współdzielonym pthread_mutex_unlock(&mutex); break;

case EBUSY: puts("Blokadę posiada inny wątek"); break;

default: puts("Inny błąd"); break }

/* ... */ struct timespec timeout; clock_gettime(CLOCK_REALTIME, &timeout); // pobranie bieżącego czasu timeout.tv_sec += 2; // zwiększenie liczby sekund o 2

switch (pthread_mutex_timedlock(&mutex, &timeout)) { case 0: puts("Blokada pozyskana przed upływem 2 sekund"); // działania na obiekcie współdzielonym pthread_mutex_unlock(&mutex); break;

case ETIMEDOUT: puts("Upłynęły 2 sekundy"); break;

default: puts("Inny błąd"); break; }

Przykład

Program demonstruje sekcję krytyczną z użyciem mutexów. Jeśli przy kompilacji zdefiniowane zostanie BLOKADA, wówczas mutex blokuje dostęp do zmiennej, która jest inkrementowana określoną liczbę razy przez każdy z wątków. W przeciwnym razie wątki zmieniają ją bez żadnej synchronizacji, co może prowadzić do błędu - w tym przypadku do niepoprawnego zliczenia.

Przykładowe wyjście (z błędem): $ ./przyklad licznik = 0 licznik = 9968, spodziewana wartość = 10000 BŁĄD!!!

Typy mutexów

Opcja . Jednym z atrybutów mutexu jest jego typ, czy też rodzaj: zwykły (normal), rekursywny (recursive), bezpieczny (error check).

Na poziomie współpracy między wątkami rodzaj mutexu nie ma znaczenia, objawia się dopiero w obrębie jednego wątku w dwóch sytuacjach: ponowna próba pozyskania blokady, próba zwolnienia już zwolnionej blokady.

Ponowne blokowanie Można wyobrazić sobie sytuację (raczej prawdopodobną), gdy w programie istnieje funkcja pomocnicza, wykorzystywana przez wątki, która zakłada blokadę na pewne dane. Problem pojawia się w chwili, gdy wątek już pozyskał blokadę i wywołuje taką funkcję. Wówczas z punktu widzenia blokady wątek próbuje wykonać następującą sekwencję:

pthread_mutex_lock(&mutex); // (1) pthread_mutex_lock(&mutex); // (2) - w funkcji pomocniczej /* ... */ pthread_mutex_unlock(&mutex) // (3) - w funkcji pomocniczej pthread_mutex_unlock(&mutex) // (4)

W przypadku mutexu zwykłego wykona się pierwsza funkcja pthread_mutex_lock (1), zaś na drugim jej wywołaniu (2) wątek zatrzyma się, oczekując na zwolnienie blokady - co nigdy nie nastąpi, bowiem sterowanie nie dojdzie do wiersza (3) ani (4). Występuje zakleszczenie (ang. deadlock). W przypadku mutexu rekursywnego wykonają się wszystkie funkcje związane z blokadą. Mutex tego typu posiada dodatkowy licznik zagnieżdżeń, który z każdym wywołaniem funkcji pthrad_mutex_lock jest zwiększany, natomiast wywołanie pthread_mutex_unlock zmniejsza go - gdy osiągnie zero, blokada jest zwalniana. W przypadku mutexu bezpiecznego drugie wywołanie pthread_mutex_lock zwróci kod błędu EDEADLK, oznaczający, że wątek już posiada tę blokadę.

Ponowne odblokowanie Jeśli blokada jest zwolniona ponowne wywołanie pthread_unlock mutexy bezpieczne i rekursywny zwracają błąd. Zachowanie zwykłego mutexu jest nieokreślone!

Przykład

Ilustracja różnicy w działaniu mutexów.

Wynik dla mutexu zwykłego - wystąpiło zakleszczenie, program "zawiesił się" i musiał zostać przerwany ręcznie:

$ ./przyklad 0 mutex typu PTHREAD_MUTEX_NORMAL przed wykonaniem pthread_mutex_lock (1) ... wykonano pthread_mutex_lock (1) przed wykonaniem pthread_mutex_lock (2) ^C

Wynik dla mutexu sprawdzającego - nie dopuszczono do zakleszczenia:

$ ./przyklad 1 mutex typu PTHREAD_MUTEX_ERRORCHECK przed wykonaniem pthread_mutex_lock (1) ... wykonano pthread_mutex_lock (1) przed wykonaniem pthread_mutex_lock (2) pthread_mutex_lock (2): Resource deadlock avoided

Wynik dla mutexu rekursywnego - blokada jest pozyskiwana wielokrotnie:

$ ./przyklad 2 mutex typu PTHREAD_MUTEX_RECURSIVE przed wykonaniem pthread_mutex_lock (1) ... wykonano pthread_mutex_lock (1) przed wykonaniem pthread_mutex_lock (2) ... wykonano pthread_mutex_lock (2) przed wykonaniem pthread_mutex_unlock (2) ... wykonano pthread_mutex_unlock (2) przed wykonaniem pthread_mutex_unlock (1) ... wykonano pthread_mutex_unlock (1) program zakończony

Atrybuty mutexu

Inicjalizacja i usuwanie

Typy pthread_mutexattr_t

Funkcje

Typ mutexu

Opisane wyżej

Funkcje

Współdzielenie mutexu z innymi procesami

Patrz rozdział synchronizacja między wątkami różnych procesów.

Funkcje

Zmiana priorytetu wątku posiadającego blokadę

Dostępne, gdy istnieje rozszerzenie (oraz ).

Wartość atrybutu decyduje o strategii wykonywania programu, gdy wiele wątków o różnych priorytetach stara się o uzyskanie blokady. Atrybut może mieć wartości: PTHREAD_PRIO_NONE, PTHREAD_PRIO_PROTECT, PTHREAD_PRIO_INHERIT (opcja ).

W przypadku PTHREAD_PRIO_NONE priorytet wątku, który pozyskuje blokadę nie zmienia się.

W dwóch pozostałych przypadkach z mutexem powiązany zostaje pewien priorytet i gdy wątek uzyska blokadę, wówczas jego priorytet jest podbijany do wartość z mutexu (o ile oczywiście był wcześniej niższy). Innymi słowy w obrębie sekcji krytycznej wątek może działać z wyższym priorytetem.

Sposób ustalania priorytetu mutexu zależy od atrybutu: PTHREAD_PRIO_INHERIT - wybierany jest maksymalny priorytet spośród wątków oczekujących na uzyskanie danej blokady; PTHREAD_PRIO_PROTECT - priorytet jest ustalany przez programistę funkcją pthread_mutexattr_setprioceiling lub pthread_mutex_setprioceiling (opisane w następnej sekcji).

Dodatkowo jeśli wybrano wartość PTHREAD_PRIO_PROTECT, wówczas wszelkie próby założenia blokady funkcjami pthread_mutex_XXXlock z poziomu wątków o priorytecie niższym niż ustawiony dla mutexa nie powiodą się - zostanie zwrócona wartość błędu EINVAL.

Funkcje

Minimalny priorytet wątku zakładające blokadę

Dostępne w opcji . Funkcje ustalają/odczytują bieżący priorytet związany z mutexem.

Funkcje działające na atrybutach

Funkcje działające bezpośrednio na mutexie