Zawartość lekcji (Enhavo de leciono) W tej lekcji przedstawimy: podstawowe zwroty grzecznościowe; końcówki poszczególnych części mowy i liczby mnogiej; podstawowe czasowniki; zaimki osobowe rdzenie: salut- ⋆ fart- ⋆ bon- ⋆ dank- ⋆ help- ⋆ pardon- ⋆ ir- ⋆ tag- ⋆ profesor- ⋆ ven- ⋆ nom- ⋆ voli- ⋆ prunt- ⋆ loĝ- ⋆ pol- ⋆ student- ⋆ amik- ⋆ vegetar- ⋆ kor- ⋆ skrib-
Podstawowe zwroty jes – tak ne – nie Kio estas via nomo? – Jak się nazywasz? Mia nomo estas Marko – Nazywam się Marko. Ĉu vi parolas Esperante? – Czy mówisz w esperanto? Mi ne komprenas vin – Nie rozumiem cię. Bonvolu – proszę Pacon! – Pokoju! Sanon! – zdrowia Mi amas vin. – Kocham cię. Unu bieron, mi petas. – Jedno piwo, proszę. Kie estas la necesejo? – Gdzie jest toaleta? Kio estas tio? – Co to jest? Tio estas hundo. – To jest pies. Mi estas komencanto de Esperanto. – Jestem początkującym esperantystą.
Dialog 1.1 (Dialogo 1.1) Lidia (esp. Lidja), młoda studentka z Łodzi, napotyka przypadkiem swojego znajomego z Niemiec, Karla, który pomagał jej w nauce esperanto.
saluton – cześć bonan matenon – dzień dobry (używane rano, dosł. dobrego poranka) bonan tagon – dzień dobry (używane głównie po południu) bonan vesperon – dobry wieczór bonan nokton – dobranoc Kiel vi fartas? – Jak się miewasz? Mi fartas bone. – Miewam się dobrze. bone – dobrze Kaj vi? – A ty? ankaŭ – również, także Dankon por la helpo. – Dziękuję za pomoc. Dankon! – Dzięki! Nedankinde. – Nie ma sprawy. (dosł. Nie warte podzięki) Pardonu! – Wybacz!
lub pełniej: Pardonu min! – Wybacz mi! Mi nun devas iri. – Właśnie muszę iść. adiaŭ – żegnaj, bywaj ĝis morgaŭ – do jutra ĝis revido – do zobaczenia ĝis poste – do potem
Zwróć uwagę na fragment:
Użyliśmy tu rdzenia: fart – miewać się
w czasie teraźniejszym: fart+as
W odpowiedzi użyliśmy rdzenia: bon
z końcówką przysłówka bon+e – dobrze
W tym dialogu użyliśmy również dwóch zaimków osobowych: mi – ja, vi – ty, wy (ten sam zaimek osobowy jest wykorzystywany w liczbie pojedynczej i w liczbie mnogiej).
Czasownik nie zmienia się podczas odmiany przez osoby mi fartas... – (ja) miewam się... vi fartas... – (ty) miewasz się...
Pozostałe zaimki osobowe to: li – on, ŝi – ona, ĝi – ono, ni – my, ili – oni, one.
Dialog 1.2 (Dialogo 1.2) Lidia odwiedza swojego nowego profesora, by pożyczyć od niego książkę. Profesor okazał się być esperantystą.
bonvenon – witaj profesoro – profesor Kiu vi estas? – Kim jesteś? (dosłownie 'kto jesteś') Kio vi estas? – Kim jesteś? (dosłownie 'co jesteś') Mi estas ... – Jestem ... Gratulon! – Gratulacje! Mi nomiĝas ... – Nazywam się ... Mi alvenis el ... – Przybyłem z ... hieraŭ – wczoraj Varsovio – Warszawa Moskvo – Moskwa Berlino – Berlin Kio okazas? – Co się dzieje? Mi volas prunti libron. – Chcę pożyczyć książkę. Mi pruntos iun! – Pożyczę jakąś!
Tekst (Teksto) Lidia koresponduje ze swoją nową koleżanką Marią z Litwy, którą poznała przez internet.
Mi venas el ... – Pochodzę z ... Mi loĝas en ... – Mieszkam w ... Pollando – Polska Litovio – Litwa Lodzo – Łódź (miasto) polo – polak polino – polka studento – student studentino – studentka Ĉu vi estas ... ? – Czy ty jesteś ... ? Ĉu ni estos ... ? – Czy my będziemy ... ? Mi ne estas ... – Ja nie jestem ... amiko – przyjaciel amikoj – przyjaciele vegetarano – wegetarianin kiel vi – jak ty kore – serdecznie (dodawane na końcu listu) amike – przyjacielsko (dodawane na końcu listu)
Gramatyka (Gramatiko) Końcówki (Finaĵoj) W esperanto każda część mowy otrzymuje odpowiednią dla siebie końcówkę. W niektórych słownikach podane są same rdzenie wraz z najbardziej typowym tłumaczeniem, na przykład: skrib – pisać
Czasem fakt, że został podany rdzeń jest zaznaczony dodatkowym symbolem: skrib* – pisać Końcówka Przykład Polskie znaczenie Rzeczownik -o skribo pismoPrzymiotnik -a skriba pisemny Przysłówek -e skribe pisemnieCzasownik (w bezokoliczniku) -i skribi pisaćCzasownik w czasie przeszłym -is mi skribis pisaćCzasownik w czasie teraźniejszym -as mi skribas piszęCzasownik w czasie przyszłym -os skribos będę pisaćCzasownik w trybie rozkazującym -u vi skribu piszCzasownik w trybie przypuszczającym -us mi skribus pisałbymCzasownik w trybie przypuszczającym -us mi skribus pisałbymLiczba mnoga -j skriboj pisma
Dodanie innej końcówki do rdzenia wyrazowego zmienia jego znaczenie. Dzięki temu wystarczy, że nauczysz się tylko tych rdzeni i funkcji końcówek, by być w stanie porozumiewać się płynnie w języku.
Niektóre słowa nie posiadają w ogóle końcówek (esp. senfinaĵaj vortoj). Głównie są to przyimki, spójniki i niektóre przysłówki. Kończą się one zazwyczaj spółgłoską bądź dwugłoską -aŭ. W pewnych okolicznościach można do nich dodać odpowiednią końcówkę, o czym dokładniej będzie później.
kontraŭ – przeciw, naprzeciwko kontraŭa – przeciwny krom – oprócz krome – poza tym, co więcej
Ćwiczenia (Ekzercoj) Ćwiczenie 1.1 Dodaj odpowiednie końcówki w puste miejsca.
|type="{}"} Mi fartas bon{ e _1}!
|type="{}"} Mi nun est{ as _2} en Brazilo.
|type="{}"} Vi estas bon{ a _1} amiko.