W tym rozdziale zapoznamy się z przybliżonym obliczanie całek znając tylko funkcje podcałkową. Często obliczenie funkcji pierwotnej jest uciążliwe, a nawet niemożliwe, bo podana jest za pomocą tablicy wartości funkcji podcałkowej, wtedy definicja funkcji pierwotnej traci sens. Mając tablicę funkcji można napisać wielomian interpolacyjny, który łączy te punkty, i napisać całkowanie tego wielomianu. Niech mamy wielomian interpolacyjny Lagrange'a określony wzorem (gdzie y jest to właśnie funkcja F(x)) przy definicji Φ(x) , wtedy możemy napisać przybliżoną równość pomiędzy całką dokładną, a przybliżoną, którą piszemy w postaci:

Bład bezwzględny pomiędzy wartością funkcji, a jej wartością przybliżoną, możemy przepisać przy pomocy schematu:

to wtedy wykorzystując i biorąc za funkcję φ(x) wielomian interpolacyjny, wtedy otrzymujemy otrzymujemy oszacowanie błędu popełnionego przy liczenia całki, który jest jakoby przybliżoną wartością funkcji interpolowanej:

Za pomocą funkcji interpolowanej możemy policzyć całkę funkcji interpolowanej przy pomocy wielomianu interpolacyjnej Lagrange'a z dowolną dokładnością. Niech funkcja F(x) posiada pewne osobliwości, która utrudnia dobre przybliżenie jej przy pomocy funkcji interpolowanej, więc podzielmy ten wielomian na iloczyn dwóch funkcji, tzn. funkcji p(x) i f(x), gdzie f(x) jest funkcją, którą dobrze jest przybliżyć, a p(x) zawiera wszelkie osobliwości funkcji osobliwej F(x). Niech φ(x) będzie wielomianem interpolacyjnym funkcji f(x), wtedy przybliżenie funkcji interpolowanej f(x) funkcją interpolowaną φ(x) daje w wyniku czego:

Współczynniki A określonego na przedziale przy pomocy funkcji Φ(x) jako całka przy normie p(x) piszemy:

Ten sposób można wykorzystać do obliczania całek nieskończonych, wtedy współczynnik p(x) określa szybkość malenia funkcji F(x) dla x→±∞.

Wprowadzenie do wzorów całkowania numerycznego W tym rozdziale będziemy przybliżać obliczanie całek, którego funkcją podcałkową jest f(x), a całka jest wykonywana przy wadze p(x), i ją przedstawiamy:

i będziemy je przybliżać w pewnym przedziale , gdy obierzemy punkty x i będziemy je stosowali do funkcji f(x) przy stałych A podobnie zdefiniowanej jak w punkcie , wtedy mamy:

Punkty x nazywamy węzłami kwadratury, a wzór kwadraturą. Wzory te będziemy stosowali też do obliczania całek, które mają pewne osobliwości określone przez wagę p(x), zakładamy, że waga jest funkcją zależną od zmiennej "x" i przyjmuje wartości nieujemną. Błąd przybliżenia całki określonej przez funkcję interpolacyjną, a interpolowaną określamy przy pomocy wzorów i przy definicji błędu wzoru funkcji interpolującej , wtedy:

Jako kryterium dokładności kwadratury będziemy pisali S(W) i I(W), gdy W jest pewnym wielomianem. Kwadratura nazywamy kwadraturą rzędu "r", jeśli I(W)=S(W), gdy wielomian W(x) jest stopnia mniejszego niż "r", a jeśli I(W)≠S(W), gdy wielomian W(x) jest stopnia r≥1.

Całkowanie wielomianu interpolacyjnego z ustalonymi punktami Będziemy tutaj rozpatrywali, że mamy ustalone węzły, tzn. x dla k=0,1,2,..,n. Poniżej będziemy liczyli współczynniki A, by wyznaczyć wartość całki wielomianu interpolującego jako przybliżenie całki funkcji interpolowanej w przedziale (a,b).

Metoda całkowa wielomianu interpolacyjnego Newtona-Cotesa Będziemy się tutaj zajmowali kwadraturą Newtona-Cotesa określoną przez wzór początkowy , w którym zdefiniujemy A sposobem , a wielomian Ψ(x) jest zdefiniowany przez , w którym błąd kwadratury jest zdefiniowaliśmy poprzez wzór . Całkowanie wielomianu Φ(x) w przedziale (a,b) jest napisane jako definicję A:

Aby policzyć różne współczynniki A należy skorzystać ze wzoru , wtedy poszczególne wspomniane współczynniki dla n=1 liczymy jako:

Wtedy kwadraturę przy pomocy współczynników i piszemy przy pomocy wartości funkcji f i f wyznaczonych w punktach "a" i "b":

Błąd kwadratury liczymy przy pomocy wzoru napisanego w punkcie , dla n=1 możemy napisać wzór poniżej, do którego będziemy wykorzystali metodę całkowania przez części przy liczeniu błędu kwadratury i twierdzenie o wartości średniej przy wykorzystaniu definicji odstępu h=b-a:

Zajmiemy się teraz wielomianami stopnia drugiego n=2, wtedy możemy zapisać licząc współczynniki A po kolei:

Kwadratura przy obliczeniach na A , A i A można zapisać wzorem Simpsona przedstawioną:

Obierzmy sobie teraz punkty a, (a+b)/2,b, x, takie, że x→(a+b)/2, wtedy okazuje się słuszny wzór Simsona dla wielomianów trzeciego stopnia, wtedy błąd kwadratury po zastosowaniu twierdzenia o wartości średniej przy założeniu rysujemy:

Złożone metody całkowania wielomianu interpolującego Newtona-Cotesa Do całkowania zwykle nie używa się w praktyce wielomianów wyższych niż stopnia dwa, dlatego kwadratury używa się w taki sposób, że przedział (a,b) dzieli się na m równych części, dla każdej z tych przedziałów stosuje sie metodę trapezów lub metodę Simpsona . Weźmy sobie kwadratrurę:

to przy zmniejszaniu przedziału na p równych cząści (a-b) C zmniejszy się p razy, a błąd zmniejszy się p razy. W metodze trapezów mamy h=(b-a)/m, która jest długością każdego z tychże przedziałów, w ten sposób piszemy kwadraturę przy zastosowaniu wzorów trapezów:

Weźmy funkcję f określonej na przedziale określonej na zbiorze liczb zespolonych, wtedy błąd popełniony przy liczeniu metodą trapezów po podziale naszego przedziału na równe cząści piszemy wedle wzoru:

Powyżej zastosowaliśmy, że liczby ξ leżą w przedziale , ale oczywiste jest, że wartość średnia jest powyżej minimum funkcji i poniżej maksimum funkcji, więc ξ mieści się pomiędzy nimi, zatem ξ∈.

Zastosujmy teraz metodę Simsona przy podziale na m/2 części przedział , wtedy długość każdego przedziału jest h liczoną wedle h=(b-a)/m, wtedy każde z tych przedziałów ma się jako ,...,, wtedy każde z tych przedziałów ma długość 2h, co po zastosowaniu wzoru dla każdego z tychże przedziałów możemy powiedzieć:

Błąd złożony z parabol, możemy przepisać jako suma kwadrapul złożonych z m/2 części, których każda ma długość 2h, piszemy:

Metoda całkowania wielomianu interpolacyjnego Romberga Niech mamy przedział i podzielmy go na 2 równych części, wtedy długość każdego z przedziału, a także wzór na węzeł zależnego od "i" i "k" i wzór na wartość funkcji przedstawiamy je w jednej linijce jako:

Wykorzystamy tutaj kwadraturę złożoną Newtona-Cotesa , który przepiszemy w postaci zależnego od "i" i od punktów "a" i "b", w ten sposób:

Napiszmy teraz błąd kwadratury zakładając, że wzór na ten błąd jest funkcją parzystą, gdy rozszerzyć go na przedział nieskończony, i pamiętając, że dla h→0 bład kwadratury powninien dążyć do zera:

Określmy teraz T w zależności od T i T w sposób zależny od wskaźnika i-tego:

Mając wzór na T a także błąd bezwzględny na kwadraturę , to błąd T względem I(f), wykorzystując, że C=0, możemy zapisać:

Główny czynnik w wyrażeniu jest 2. Napiszemy teraz wzór na T, i dowiemy się, że jest on wzorem złożony z parabol określonym w przedziale podzielonego na 2 równych części i określonych dla m=2 wzorem :

Uogólnimy wzór dla dowolnego "m" i "i", w ten sposób:

wtedy napiszmy błąd kwadratury T znając błąd kwadratury , w ten sposób:

Główny czynnik występujący w jest h. Widzimy, że we wzorach i czynniki stojące przy funkcjach f(a+kh) są współczynnikami dodatnimi, zatem napiszmy kwadraturę T w postaci wzoru:

i udowodnimy, że dla współczynniki d są współczynnikami dodatnimi metodą indukcji matematycznej. Dla m=0,1 zostało to udowodnione, więc udowodnimy to, że jeśli dla m współczynniki d są dodatnie to dla m+1 współczynniki d są też współczynnikami dodatnimi, zatem przejdźmy do sedna dowodu:

Zatem na podstawie dowodu wszystkie współczynniki d są współczynnikami nieujemnymi. Błąd kwadratury możemy przedstawić w zależności od "m" i "h" w postaci:

Dla m=0 kwadratura przechodzi w kwadraturę i wzór dla tej kwadratury przechodzi w dla zdefiniowanego h=(b-a)/2 dla m=2, zatem dla tego m powyższy wzór jest poprawny. Udowodnijmy metodą indukcji matematycznej twierdzenie , gdy ona jest spełnione dla m, to powinno być spełnione dla m+1 przy wykorzystaniu wzoru i definicji , wtedy:

W powyższym dowodzie przyjęto, że pochodna jest równa zero, bo wartości pochodnych f(ξ) w punktach ξ i ξ są sobie równe, bo błąd kwadratury jest zależny od głównego czynnika , zatem na podstawie tego i twierdzenia Lagrange'a pochodna f jest równa zero, zatem tylko pochodna f(ξ) jest nie równa zero w tym naszym przypadku. Co kończy dowód twierdzenia na podstawie dowodu .

Całkowanie wielomianu interpolacyjnego Gaussa Dotychczas rozpatrywaliśmy wielomiany interpolacyjnego, których kwadratury są określone przez wzór przy definicji A . Były to kwadratury rzędu co najmniej N+1. Rozpatrzmy przy liczbie N, aby rząd kwadratury był najwyższy i wynosił 2(N+1). Taką kwadraturę nazywamy kwadraturą Gaussa, wtedy mamy do wyznaczenia 2(N+1) stałych do wyznaczenia. Tak więc problem sprowadza się do odpowiedniego wyboru węzłów w kwadraturze.

Rozpatrzmy teraz wielomiany ortogonalne, czyli rozpatrzmy ciąg wielomianów {P(x)}=P(x), P(x),...,P(x), w którym n oznacza najwyższy numer wielomanu ortogonalnego. Wielomiany ortogonalne spełniają warunek ortogonalności przy wadze p(x), który piszemy:

Rozpatrzmy twierdzenie mówiące o liczbie pierwiastków wielomianów ortogonalnych:

Weźmy sobie punkty , ,..,, , ,...,, takie że: , ale by zachodziło , wtedy błąd interpolacyjny funkcji interpolującej względem funkcji interpolowanej wyrażamy przy pomocy wzoru , zatem piszemy ją:

Błąd kwadratury , przy pomocy wagi p(x), piszemy podobnym wzorem do dla wielomianu , który jest rzędu 2N+2:

Wprowadzenie do kwadratur określonych w przedziale skończonym, a kwadratura Gaussa-Legendre'a Będziemy tutaj określać kwadraturę przy wadze p(x)=1, którą nazywamy kwadraturą Gaussa-Legendre'a. Określamy teraz ciąg wielomianów Legendre'a jako:

wtedy współczynniki A i błąd kwadratury Gaussa-Legendre'a określać będziemy wzorami dla -1, którą określamy względem punktów "a" i "b" i zmiennej x określonej na przedziale :

wtedy korzystając z definicji ω, a także definicji całki na funkcję błędu E(f) określonych na przedziale , możemy poszerzyć funkcję błędu E(f) na przedziale wychodząc od wzoru , co jest błędem kwadratury dla tego przedziału, wykorzystując przy tym fakt wynikającą z :

Całkowanie interpolacyjne dla przedziału skończonego, a kwadratura Gaussa-Jacobiego Rozpatrzmy teraz kwadraturę Gauussa-Jacobiego przy normie z definiowanej p(x)=(1-x)(1+x), w którem parametry α i β są większe niż minus jeden, wtedy możemy zdefiniować funkcję (wielomian) Gaussa-Jacobiego, które są wielomianami ortogonalnymi z powyższą wagą:

wtedy możemy zdefiniować współczynniki A kwadratury Gaussa-Jacobiego zależnego od N, α,β:

Funkcja błędu dla kwadratury Gaussa-Jacobiego przy normie p(x) wyżej podanej przedstawiamy w zależności od funkcji interpolowanej f(x):

Powyższe wzory są słuszne dla α,β>-1, ale dla α=β=0 przechodzą one we wzory Gaussa-Legendre'a, bo wtedy norma p(x) jest równa jedności, przyjmują zaś one konkretne wartości uwzględniające osobliwości normy p(x) podanej powyżej.

Całkowanie interpolacyjne dla przedziału skończonego, a kwadratura Gaussa-Czybyszewa W powyższych wzorach przyjmijmy α=β=-1/2, wtedy powyżej zdefiniowana norma przechodzi w p(x)=(1-x). Kwadratury z tak określoną wagą nazywamy kwadraturami Gaussa-Czebyszewa. Ciąg wielomianów ortogonalnych określamy przez , wtedy węzły x i współczynniki A określamy przez:

Całkowanie interpolacyjne dla przedziału nieskończonego Omówimy tutaj zastosowanie całek Gaussa dla przedziału nieskończonego, czyli jednostronnie nieskończonego lub obustronnie. Rozpatrzmy tutaj normę p(x)=e, wtedy możemy zdefiniować wzory na wielomiany Laguerre'a, które określamy przy pomocy współczynnika n dla pierwszego rozważanego przypadku, czyli dla przedziału od zera do nieskończoności: