Będziemy się zajmować układem m równań różniczkowych, których rozwiązaniem są funkcje y=y(x) dla i=1,...,m z warunkiem początkowym y(x)=y, przedstawionych jako:
Jeśli będziemy dodatkowo przyjmować jeszcze oznaczenia, co do wektora , i , których schemat jest:
Przy oznaczeniach , i układ równań różniczkowych zapisujemy w postaci jednego równania różniczkowego:
Równanie dla m=1 przechodzi w równanie skalarne. Przyjmijmy, że funkcja (x,) jest ciągła w zbiorze ={(x,):≤x≤b,∈}. Zakładamy, że funkcja (x,) wcześniej podanym zbiorze spełnia warunek Lipschitza względem zmiennej wektorowej , których dla dowolnych , jeśli istnieje takie L dla x∈, że jest spełniony warunek:
Można udowodnić, że przy powyższych założeniach istnieje przynajmniej jedno rozwiązanie zagadnienia . Rozwiązanie będziemy wyznaczać, jeśli będziemy znali rozwiązania .,,..., dla k≥0 przy zdefiniowanych punktach iteracji x=x+ih, w których będziemy wyznaczać funkcję (x,). Fakt takiego wyznaczania wyznaczania naszej funkcji wektorowej piszemy:
Ponieważ rozwiązania wyznaczaliśmy z pewnym błędem, bo krok h jest skończony, a nie nieskończenie mały, to z prawej stronie w powinna być pewna liczba ogólnie niezerowa przy zastąpieniu y przez ciąg wartości dokładnych Y(x). Nazwijmy ten wektor jako , wtedy tą wielkość możemy przepisać do postaci liczby, która jest błędem wyznaczania wspomnianej wcześniej wielkości:
We wzorze wielkość γ jest wielkością stałą niezerową, a liczba "p" jest liczbą zwana rzędem dokładności lub też zwana też jest rzędem metody przybliżonej.
Rozwiązywanie układu równań różniczkowych metodą Eulera Najbardziej prostą i łatwą metodą jest metoda Eulera, która jest rozwiązaniem równania różniczkowego wektorowego , a jego przedstawienie jest:
Będziemy się zajmować tutaj tą metoda tylko dla przypadku m=1. Weźmy sobie rozwiązanie dokładne rozwiązania , który wraz z błędem T przedstawiamy w formie:
Przyjmując oszacowanie błędu ε=Y-y, wtedy odejmując równanie od otrzymujemy równanie, do którego wykorzystamy warunek Lipschitza, w postaci:
Rozwińmy rekurencję aż do samego parametru ε, który jest błędem wyznaczania wartości y, w rezultacie otrzymujemy błąd bezwzględny wartości elementu y:
Ponieważ zachodzi 1+u0, to równość możemy napisać:
Przyjmijmy oszacowanie ε=0 i wzór na T , wtedy wzór na błąd rozwiązania przybliżonego pisujemy w zależności od wskaźnika "n" i wartości początkowej x:
Jeśli z oszacowania mamy h→0, to dla ustalonego punktu x (x-x=nh, n→∞, h→0) wartość y dąży do wartości dokładnej Y(x), a szybkość jego zbieżności do wartości dokładnej jest O(h).
Wprowadzenie do metod różnicowych Niech "h" będzie krokiem całkowania, a a, b będą liczbami rzeczywistymi, wtedy możemy zbudować metodę różnicową, w którym za pomocą pewnych poprzednich wartości funkcji y i argumentów x możemy napisać następną wartość funkcji, przy pomocy równania:
Dla k≥1 metodę możemy tą metodę zastosować do rozwiązywania wartości równania różniczkowego . Powyższą metodę stosujemy, gdy mamy elementy x,..,x, ale warunek początkowy gwarantuje nam tylko wartość funkcji w punkcie x, zatem aby wyznaczyć te nasze brakujące punkty należy posłużyć się innymi metodami. Gdy b=0, to powyższą metodę nazywamy wzorek ekstrapolacyjnym jawnym. Natomiast jeśli b≠0, to powyższy wzór przy pomocy wzoru dla dokładnych obliczeń możemy przepisać w formie:
Wyrazy Y możemy rozłożyć w szereg Tayllora w otoczeniu punktu x, wtedy współczynniki A przy tych wyrazach przepisujemy w postaci:
Jeśli A=0 i=0,1,...p, ale A≠0, to metoda przy współczynnikach i nazywamy metodą różnicową rzędu p, ponadto błąd metody różnicowej wyznaczamy przy pomocy formuły:
Metodę różnicową nazywamy zbieżną, gdy dla nh=x-x mamy spełniony warunek:
Analiza błędów Błąd rozwiązania przybliżonego względem rozwiązania dokładnego Y określamy:
Równanie iteracyjne określająca wartość dokładną iteracyjną przy błędzie iteracji T, określamy na całym przedziale, w której chcemy wyznaczyć rozwiązanie równania , jest napisana:
Równanie iteracyjne na ciąg z błędem powstałym w wyniku przybliżeń na maszynie cyfrowej określamy:
Wzory i odejmujemy je od siebie i wykorzystujemy wzór i zakładając, że B=T+δ, a także przyjmując oznaczenie , w ten sposób otrzymujemy tożsamość:
Będziemy wykorzystywać twierdzenie o wartości średniej, w ten sposób zmienną η możemy przepisać w postaci:
Biorąc pod uwagę obliczenia , a także biorąc pod uwagę obliczenia i przenosząc wyraz o wskaźniku i=0 w pierwszej sumie po prawej jego stronie na jej lewą stronę, w ten sposób otrzymujemy schemat dla n≥k-1:
Weźmy sobie, że pochodna funkcji f względem zmiennej y jest równa parametrowi Λ i jest równa pewnej stałej, tzn. =f=const, która jest macierzą o stopniu m na m, bo mamy m równań i m wartości x, dla i=1,..,m, co to można podstawić tak wytłumaczony wzór do i otrzymać bardziej prostą do wyglądu równanie w porównaniu do poprzedniego dla n≥k-1:
Będziemy zakładać, że , to rozwiązaniem równania przy założeniu, że A jest równe zero, aby ciąg wartości dążył do zera, przy n nieskończonym i malejącej różnicy h pomiędzy punktami x, czyli był zbieżny, co stąd wynika, że równanie generuje ciąg ε:
Przyjmijmy natomiast λ=Λ, wtedy na podstawie tego równość dla przypadku m=1 przyjmuje kształt:
Rozwiązaniem równania jest rozwiązaniem zależne od stałej μ i parametru n, i go przedstawiamy w formie:
Rozwiązanie podstawiamy do równania i go obustronnie dzielimy przez μ i mnożymy przez μ, w ten sposób otrzymujemy ostatecznie równanie:
Równanie charakterystyczne może mieć k różnych pierwiastków , wtedy rozwiązaniem równania , czyli ε jest rozwiązaniem w postaci:
a jeśli równanie ma pierwiastki jednokrotne, a także różniące się od siebie, to rozwiązanie ε równania możemy napisać:
Natomiast, jeśli zawiera pierwiastki zespolone, to taki pierwiastek tego równania zapiszemy w postaci cosinusów i sinusów jako:
to rozwiązaniem równania , gdy jego pierwiastki mogą być niektóre zespolone, piszemy przy pomocy obliczeń :
Zajmijmy się teraz rozwiązaniem równania , gdy m≠1, wtedy wzór na ε jest:
wtedy wzór możemy podstawić do ostatnio wspomnianego równania, wtedy przy oznaczeniu:
wtedy przy powyższym oznaczeniu możemy powiedzieć:
Aby rozwiązanie miało niezerowe rozwiązania , to musi zachodzi z wiadomości z algebry:
Wzór jest rozwiązaniem równania jednorodnego , przy definicji macierzy (μ) , której wyznacznik się zeruje i on ma się w postaci funkcji zależnej od "km" i od μ, a także zależy od otrzymanej bazy wektorów naszego rozważanego równania jednorodnego, całkowite rozwiązanie jest jego kombinacją liniową:
Dokonajmy przekształcenia macierzy , w taki sposób by do niego otrzymać macierz podobną, która jest macierzą trójkątną górną, w której na diagonali występują wartości własne, według :
Rozwiązaniem równania własnego przy macierzy , gdy wyznacznik z macierzy jest równy zero, wtedy równanie, z którego będziemy wyznaczać , ma kształt dla j=1,...,m:
Widzimy, że równanie jest bardzo podobne do , dlatego go będziemy podobnie rozwiązywać.
Stabilność metody różnicowej i jej zbieżność do granicy Zbadajmy rozwiązanie dla m=1, i napiszmy pochodną funkcji "y" względem wartości "y", którego to równanie przedstawimy wychodząc od przy założeniu, że funkcja "f" jest wprost proporcjonalna do wartości funkcji "y":
wtedy równość możemy podstawić do równania różnicowego , co w końcu do niego podstawimy y=μ otrzymując z niego wynikające równanie charakterystyczne w drugiej równości:
Równanie jest bardzo podobne do równania , a więc tak samo będziemy rozwiązywać. Jego rozwiązanie jest:
Jeśli metoda różnicowa jest rzędu p, to pierwiastek charakterystyczny, który wynika z równania charakterystycznego wychodzącego od , możemy przedstawić w formie:
Współczynniki d w wynikają z "k" warunków początkowych. Wartość y dąży do y przy h dążącym do zera dla i=1,...,k-1. Aby wyznaczyć współczynnik d(h) należy je obliczyć według:
Gdy h→0, to współczynnik d powinien dąży do y, a pozostałe współczynnik przy tym samym h powinny dążyć do zera, co te dwa warunki możemy przepisać:
Zauważmy, że w rozwiązaniu pierwszy wyraz dąży do rozwiązania dokładnego, patrząc na rozwiązanie , przedstawionych według Y(x)=ye z warunkiem początkowym y(x)=y. Współczynniki μ,...,μ nazywamy pierwiastkami pasożytniczymi, a wyrazy w oprócz pierwszego składnika nazywamy częścią pasożytniczą. Dla λ>0 i h w miarę małych możemy napisać μ=μ(h)>0, to wtedy błąd ε patrząc na i na przepisujemy w formie:
Wielkość ma ściśle ustaloną i określoną wartość h>0, jeśli na pierwiastki równania charakterystycznego nałożymy warunek |μ|≤1, to żaden że współczynników cμ nie będzie rósł, gdy "n" będzie dążyło do nieskończoności, a jeśli rozwiązanie dokładne będzie wzrastało, to nie należy oczekiwać |μ|≤1., wtedy będzie wzrastało nieograniczenie. Jeśli położymy warunek |μ|≤|μ| gwarantuje by część pasożytnicza w nie rosła szybciej niż pierwszy jego wyraz. Metodę różnicową nazywamy stabilną, gdy wartość bezwzględna każdego współczynnika μ w była mniejsza lub równa jedynce, a gdy wartość bezwzględna μ jest mniejsza lub równa wartości bezwzględej μ, to tą metodę nazywamy względnie stabilną. Powyższą metodę nazywamy absolutnie stabilną na przedziale (λβ), gdy spełniony jest warunek hλ∈(αβ). Metodę względnie stabilną na przedziale podobnie definiujemy. Przyjdźmy teraz dla przypadku m>1 i napiszmy równanie wynikającego z , które to przedstawimy w zależności od macierzy wychodząc od równania :
Rozwiązaniem dokładnym równania nazywamy wzór zależny od "h", który to przepiszemy w formie:
Rozwiązaniem napisane dla poszczególnych punktów odległych od siebie o krok h przedstawiamy w zależności od współczynników μ, która jest rozwiązaniem równania charakterystycznego wynikłego z :
Błąd metody różnicowej określamy na podstawie wzoru przy wykorzystaniu wzór na wyznaczanie dokładnego rozwiązania:
Metodę absolutnie stabilną i względnie stabilną określonych na współczynniki błędu określamy podobnie jak dla wyznaczania wartości .
Wyznaczmy teraz błąd rozwiązania dokładnego, która w przedziale ma ciągłe pochodne, która jest rzędu p i rozwiązanie różnicowe jest zbieżne do rozwiązania dokładnego, wtedy jest prawdziwe oszacowanie:
gdzie: , , .
Wzory różnicowe Rungego-Kutta Określmy metodę typu Rungego-Kutta, który jest pewnym wzorem analogicznym do wzoru różnicowego, określany jako:
a wzory na określamy według dwóch wzorów:
gdzie stałymi w w metodzie i we wzorach i są w, a, b. W przeciwieństwie do metody różnicowej w metodzie Rungego-Kutta wystarczy tylko warunek początkowy brzegowy. W prawej stronie metody należy wykonywać liczenie funkcji (x,) s razy. Ale wykazano, że dla rzędu metody p=2,3,4 najmniejsza ich liczba obliczeń jest s=p, a dla p>4 ich liczba jest s>p. Rząd metody wyznaczamy podobnie jak rząd metody różnicowej . Najbardziej praktyczne znaczenie ma metoda rzędu s=4, ale do wymaga wyczerpujących obliczeń. Bowiem nie wystarcza już porównanie współczynników przy "h", które te współczynniki zależą od f(x,y) i od ich pochodnych cząstkowych.
Metoda Ruungego-Kutta dla s=1 i w=1 jest metodą różnicową Eulera . Omówmy teraz bardzo prosty przypadek jak tylko możliwe, tzn. dla m=1 i s=2 Stosując twierdzenie Tayllora i rozkładając prawą i lewą stronę równania w naszej metodzie, otrzymujemy:
gdzie: , .
W powyższych obliczeniach korzystano ze wzoru . We wzorze możemy porównań współczynniki stojące przy h otrzymujemy stąd dwa wzory:
Chcemy by wzory w niezależały od funkcji f(x,y), to należy przyjąć trzy bardzo ważne wzory:
Jeśli będziemy przyjmować , , i będziemy przyjmować oszacowanie |f|≤M i dla i+j≤2, to błąd metody Rundego-Kutty liczymy ze wzoru , a więc parametr tam występujący γ przepisujemy w formie:
Przy wyżej poczynionych uwagach metodę Rundego-Kutty przy poczynionych uwagach K=hf(x, y) i K=hf(x+ah,y+aK) przyjmujemy w postaci:
Dla przypadku m>1 metoda Rundego-Kutty prowadzi do:
Rozważania na temat stabilności metod Rungego-Kutty i jego rozwiązania