Lakciōni 1

Fonetyka języka pruskiego Alfabet Alfabet pruski składa się z liter (po przecinku zapis głoski w alfabecie IPA): A a – wymawiana tak samo jak polskie a, /a/ Ā ā – jest to długie a. Wymawia się je długo, a w brzmieniu powinna być czymś między a oraz o, /ɑː/ B b – tak samo jak w polskim, /b/ C c – również tak samo, /ts/ D d – jak wyżej, /d/ Ḑ ḑ – jest to miękkie d. Wymawia się to mniej więcej jak dj, /dʲ/ E e – litera ta zmiękcza poprzedzającą ją spółgłoskę i brzmi jak głoska pomiędzy a i e, /æ/ lub można ją wymawiać jako zwykłe a, /a/. Przykład: genā – kobieta wymawiamy jak /gʲænɑː/ lub /gʲanɑː/. Ē ē – długie e, /eː/. W wymowie jak pośrednia forma między i oraz e F f – wymowa jak w języku polskim, /f/. Litera występuje w internacjonalizmach G g – jak w polskim, /ɡ/ Ģ ģ – miękkie g, /ɡʲ/. Wymawiamy jak gj H h – wymawiana jako /h/ lub /x/. Występuje w zapożyczeniach I i – wymowa jak w polskim, /i/ Ī ī – długie i, /iː/. Wymowa jak polskie i, lecz dwa razy dłużej J j – tak samo jak w polskim, /j/ K k – jak w polskim, /k/ Ķ ķ – wymawiamy jak ki, /kʲ/ L l – można wymawiać miękko jako lj, /lʲ/ albo jak polskie l, /l/ M m – wymowa polska, /m/ N n – jak wyżej, /n/ Ņ ņ – wymawiamy jak nj, /nʲ/ O o – występuje rzadko, głównie w zapożyczeniach. Można wymawiać jak po polsku lub jak głoskę a, /a/ lub /ɔ/ Ō ō – Długie i głębokie o, /ɔː/ P p – wymowa polska, /p/ R r – wymowa jak w polskim, /r/ Ŗ ŗ – wymawiamy jak rj, /rʲ/ S s – wymowa jak po polsku, /s/ Š š – wymowa podobna do sz, lecz nieco bardziej zmiękczona, /ʃʲ/ T t – jak w polskim, /t/ Ț ț – tj, /tʲ/ U u – wymowa jak polskie u, /u/ Ū ū – długie u, /uː/ W w – jedna z trudniejszych do wymowy. Forma pośrednia między w i ł, /ʋ/. Jest to tak zwane w wargowe. Spróbuj ją wymawiać jak polskie w nie dotykając dolną wargą do górnych zębów, tylko poprzez zetknięcie obu warg, ale pozostawienie między nimi małej szczeliny. Wyjdzie wtedy dźwięk podobny do ł Z z – jak w polskim, /z/ Ž ž – zmiękczone ż, /ʒʲ/

W języku pruskim zbitki liter se, ze, ne wymawia się jako [sja], [zja], [nja], a nie jako [śa], [źa], [ńa], np. segītun [sjagiitun].

Czasami używa się liter è, à, ù, ì, oznaczają one, że akcentowana jest krótka samogłoska. Takiego zapisu używa się tylko w słownikach, czyli np. słowo agrìsti będzie w tekście zapisane jako agristi.

Litery m, n, r, l zapisane z akutem lub grawisem (np. r̀) oznaczają, że z poprzedzającą ją samogłoską tworzą dyftong, w którym występuje ton wznoszący, np. ugnisar̀giskeniks, piľnintun, uńdawesniks. Taki zapis też występuje tylko w słownikach.

Czasami występują w zapożyczeniach: č, ch oraz dž. Wymawiamy kolejno jak cz, h i dż.

Akcent W języku pruskim akcent pada na długie samogłoski (ā, ē, ī, ō, ū), np. brāti (brat). Akcent pada również na samogłoski krótkie za którymi występuje w pisowni podwojona litera (której nie wymawia się podwójnie), np. buttan (dom), emmens (imię). W języku pruskim jest też akcent toniczny, który występuje w dyftongach. Ma dwa rodzaje: ton wznoszący – używa się go w dyftongach aī, eī, aū, eū, aŕ, iľ, uń itp. ton opadający – używa się go w dyftongach āi, ēi, āu, ēu, ār, īl, ūn itp. W dyftongach kreska nad literą nie oznacza długiej samogłoski, tylko że na tę część dyftongu pada akcent, np. mēnsa /ˈmʲansa/, kwēitis /ˈkʋʲai̯tis/, dwāi /dʋai̯/. Zwróć także uwagę na to, że w dyftongach litera ē zachowuje się tak samo jak litera e, czyli brzmi krótko jako /æ/ lub /a/ i zmiękcza poprzedzającą głoskę.

Zbitki liter składające się z samogłoski i spółgłosek m, n, l, r są dyftongami tylko w sylabach zamkniętych, np. sūns /suns/. W sylabach otwartych samogłoski z kreską występujące w takich zbitkach czyta się długo, np. sūnus /suːnus/.

Przykłady mówionego języka pruskiego znajdują się na stronie https://sitti.vdu.lt//prussian/spoken.htm oraz https://youtube.com/@prusiskataliwidasna (kanał z Litwy)

Odmiana słowa być W każdym języku podstawowym słówkiem jest słowo być. Nauczymy się odmiany tego słowa w języku pruskim:

Būtwei – Być As asma – Ja jestemTū assei – Ty jesteśTāns ast – On jestTenā ast – Ona jestTennan ast – Ono jestMes asmai – My jesteśmyJūs astei – Wy jesteścieTenēi ast – Oni sąTennas ast – One są

Jak widać, nie jest to szczególnie skomplikowane. Przykłady: As asma Pīteris – Jestem Piotr. Tū assei zmūi – Jesteś człowiekiem.

Gdy orzeczeniem w zdaniu jest forma czasownika būtwei, orzecznik jest wtedy w mianowniku.

Słowniki Obecnie istnieją dwa najważniejsze słowniki prusko-polskie w internecie: http://prusaspira.org/wirdeins – słownik wariantu języka pruskiego używanego w Polsce https://wirdeins.twanksta.org/ – słownik wariantu języka pruskiego używanego na Litwie

W formie papierowej istnieją dwa słowniki: większy, w którym przedstawione są wzory odmiany to Bazowy słownik polsko-pruski dla dalszego odrodzenia leksyki (Dialekt sambijski) Letasa Palmaitisa, a mniejszy, w którym przy każdym haśle jest zapisana wymowa to Słowniczek polsko-pruski i prusko-polski Piotra Szatkowskiego.