Wstęp

Po przeczytaniu 2 poprzednich części nauczyłeś się bardzo dużo. Wystarczyło by to do napisania najbardziej debilnego OSa, no ale qrde, łi łant mor :).

W tej części będzie dość dużo teorii na temat wyjątków, przerwania zegarowego oraz dodamy obsługę wyjątków procesora do naszego kernela. W 2 części zapomniałem opisać, które przerwania sprzętowe służą do czego. Na początek zajmę się przerwaniami sprzętowymi.

Przerwania sprzętowe

Jak wspomniałem wyżej, nie napisałem, które przerwania sprzętowe służą do czego. Śpieszę z wyjaśnieniem (opiszę tylko najczęściej wykorzystywane przerwania):

Kod: numer przerwania krótki opis 0 przerwanie zegarowe 1 klawiatura 3 UART 4 UART 7 port równoległy 13 FPU 14 IDE0 15 IDE1

Klawiatura Jest to domyślne przerwanie, które może być użyte wyłącznie przez klawiaturę. Nawet jeśli masz klawiaturę na USB, to i tak używa ona przerwania 1.

UART (3) i UART (4) Są to przerwania używane przez porty szeregowe

port równoległy Chyba nie trzeba wyjaśniać...

FPU Przerwanie to jest używane przez koprocesor matematyczny do raportowania błędów. Jeśli przełączymy zadanie i użyjemy koprocesora matematycznego, wygeneruje on to przerwanie, aby system mógł np. zmienić kontekst koprocesora (tzn. zapisać jego stan w danych ostatniego zadania, które używało procesor i załadować kontekst z aktualnego zadania).

IDE0 i IDE1 Są to przerwania używane przez kontroler IDE. Są one bardzo pomocne przy obsłudze twardych dysków i transferów DMA (o tym będzie kiedy indziej), ponieważ nie zmuszają do czekania na określony stan dysku przez system operacyjny.

Przerwanie zegarowe

Jest to chyba najczęściej wykorzystywane przerwanie w komputerze ;). Linia przerwania zegara jest kontrolowana przez PIT (Programmable Interrupt Timer). Normalnie po starcie komputera BIOS ustawia częstotliwość ok. 16Hz (czyli jest wywoływane 16 razy na sekundę, jakby ktoś nie wiedział co to są Hertze :)). To trochę wolno, no ale cóż. IBM tak zrobił w swoich PC, i tak zostało do dzisiaj ze względu na kompatybilność wsteczną. My w naszym OSie zmienimy tę częstotliwość na 100 Hz, tak jak jest to robione we wszystkich innych OSach. Nasze przerwanie będzie wywoływane 100x na sekundę, więc jego procedura musi być dość szybka. Ale najpierw mały kod jak zmienić częstotliwość tego przerwania.

void ustaw_czestotliwosc_pit(unsigned long hz) { unsigned long val=1193180/hz; outb(0x36,0x43); outb(val&0xff,0x40); outb((val>>8)&0xff,0x40);

Wpisanie wartości 0x36 do portu 0x43, powie PITowi, że chcemy mu przeprogramować częstotliwość przerwania. Może cię zdziwić, dlaczego dzielimy 1193180 przez Hz. Już wyjaśniam: znowu względy kompatybilności (aaargh!). 1193180 to była prawdopodobnie (nie jestem pewien) częstotliwość jakiej karta CGA używała do synchronizacji. Narzekanie nic nie pomoże :).

Wklej tą procedurę do swojego OSa, można do pliku main.c. Po kbd_init(); w start_kernel() (main.c) wstaw ustaw_czestotliwosc_pit(100). Ustawi to nasz zegar systemowy na 100Hz.

Zastosowanie przerwania zegarowego

Ciekawe do czego można zastosować przerwanie wykonywane 100x na sekundę?. Oczywiście do napisania schedulera (czyli najprościej mówiąc podprogramu, który decyduje jakie zadanie ma być wykonane w danym momencie). Można też wykonywać jakąś inną procedurę, np. wyświetlanie literek na ekranie. Jest to może zbytnio wyszukane, ale trzeba od czegoś zacząć.

Piszemy procedurę obsługi przerwania zegarowego Nasza procedura będzie identyczna jak procedura obsługi klawiatury. GLOBAL irq0 irq0: push gs push fs push es push ds pusha mov ax,0x10 mov ds,ax mov es,ax mov al,0x60 out 0x20,al EXTERN do_irq0 call do_irq0 popa pop ds pop es pop fs pop gs iret Skopiuj ją zaraz po kodzie procedury irq1. W dołączonych plikach jak zwykle czeka gotowa wersja, aby ją skompilować i odpalić :) (lenistwo rulez ;) ).

Teraz musimy "zainstalować" tę procedurę do IDT. Najpierw piszemy w main.c po includach: extern void irq0(void);

Po ustaw_czestotliwosc .... i przed sti() dajemy: set_intr_gate(0x20,&irq0);

Teraz zróbmy sobie plik sched.c. Tam będzie się znajdował nasz przyszły scheduler. Na razie napiszemy tylko kretyńską procedurę, która będzie wyświetlała kolejne znaki ASCII z lewym górnym rogu ekranu. Ma ona postać:

void do_irq0(void) { __asm__ __volatile__("incb 0xb8000");

Zastosowałem asembler AT&T. W NASMie wygląda to tak: inc byte [0xb8000]

Teraz dodajemy przed sti() w start_kernel(): enable_irq(0);

Kompilujemy kernel i odpalamy. Zapomniałem dodać, że do listy OBJS w Makefile dodajemy także sched.o. Piszemy make i naciskamy enter. Jak odpalisz kernela, w lewym górnym rogu ekranu będą migać literki. Jeśli tego nie widzisz, to znaczy, że albo kod jest skopany, albo musisz kupić sobie okulary ;). Najbardziej prawdopodobna jest ta pierwsza możliwość (kod zawsze testuję na moim PC i pod emulatorem, więc nie powinno być problemów).

Wyjątki procesora

Teraz będzie kupa teorii. Nie ma lekko ;). Teoria też jest potrzebna w niektórych przypadkach. Na początek pod obróbkę idzie lista wyjątków (na podstawie manuala do 386. W procesorach Pentium i nowszych jest jeszcze kilka innych wyjątków.

Numer Opis 0 Błąd dzielenia 1 Wyjątek debug 2 NMI 3 Breakpoint (int 3) 4 Przepełnienie (instrukcja INTO) 5 Sprawdzenie granic (BOUND) 6 Błędna instrukcja 7 Koprocesor nie dostępny 8 Podwójny błąd 9 (zarezerwowane) 10 Błędny TSS 11 Segment nie obecny 12 Wyjątek stosu 13 Generalny błąd ochrony 14 Błąd strony 15 (zarezerwowane) 16 Błąd koprocesora

Stos po wywołaniu wyjątku Wyjątki dzielą się na takie co posiadają kod błędu i nie posiadają kodu błędu. Kod błędu jest to po prostu wartość na stosie. W [esp] jest kod błędu, w [esp+4] jest EIP, w [esp+8] jest CS, itd. Zawartość stosu jest dokładnie taka sama jak po wykonaniu przerwania.

Typy wyjątków Wyróżniamy 3 typy wyjątków:

Faults Wartości CS i EIP na stosie przerwania wskazują _NA INSTRUKCJĘ_, która wywołała błąd.

Traps CS i EIP wskazują zaraz po instrukcji, która wywołała błąd. Jeśli ten typ wyjątku zostanie wykonany podczas instrukcji, która zmienia bieg programu CS i EIP wskazują miejsce docelowe. Na przykład instrukcja jmp narusza bieg programu. CS i EIP będą wskazywać na miejsce gdzie miałby być wykonany skok.

Aborts Wyjątek typu Abort nie wskazuje dokładnego miejsca gdzie mógł wystąpić błąd. Wyjątki tego typu są używane, np. gdy procesor chce przekazać do programu gdy wystąpił błąd sprzętowy, np. w nowych procesorach wyjątek Machine Check może mówić, że procesor się przegrzał.

Opisy wyjątków Wyjątek 0 Błąd dzielenia może wystąpić, gdy wykonamy instrukcję DIV lub IDIV a dzielnikiem będzie liczba 0.

Wyjątek 1 Procesor wywołuje ten wyjątek z różnych powodów. To przerwanie jest typu Exception albo Fault. Procesor nie kładzie na stos kodu błędu. Program może sprawdzić, co wywołało wyjątek za pomocą rejestrów debugujących.

Wyjątek 3 Jest on wywoływany przez instrukcję int 3. Ma ona kod jednobajtowy. CS:EIP wskazuje na bajt przed tą instrukcją. Instrukcja ta jest używana przeważnie przez debuggery.

Wyjątek 4 Ten wyjątek jest wywoływany, jeżeli wykonamy instrukcję INTO oraz flaga OF (overflow) jest ustawiona w rejestrze FLAGS.

Wyjątek 5 Ten wyjątek zostanie wywołany, gdy wykonamy instrukcję BOUND, a jej parametry będą poza granicami ustalonymi przez programistę.

Wyjątek 6 Ten wyjątek zostanie wywołany gdy jednostka wykonawcza procesora napotka niewłaściwą instrukcję. Wyjątek zostanie wykonany gdy procesor spróbuje wykonać taką instrukcję. Wczesne pobieranie (ang. prefetch) nie powoduje tego wyjątku. Procesor nie kładzie kodu błędu na stos. Wyjątek zostanie także wywołany, gdy parametry instrukcji będą niepoprawne.

Wyjątek 7 Ten wyjątek może zostać wykonany w dwóch przypadkach: Procesor wykona instrukcję ESC (escape), a flaga EM (emulate) jest ustawiona w rejestrze sterowania 0 (CR0). Procesor wykona instrukcję ESC lub WAIT oraz flagi MP (monitor coprocessor) i TS (task switched) są ustawione w CR0.

Wyjątek 9 Wyjątek ten zostanie wykonany, gdy koprocesor matematyczny będzie próbował uzyskać dostęp do pamięci w niewłaściwym obszarze.

Wyjątek 10 Wyjątek ten zostanie wykonany gdy wykonamy skok do błędnego TSS.

Wyjątek 11 Wyjątek ten zostanie wykonany, gdy spróbujemy uzyskać dostęp do nieistniejącego segmentu.

Wyjątek 12 Wyjątek ten zostanie wykonany, gdy załadujemy do SS niewłaściwą wartość lub stos przekroczy rozmiar segmentu.

Wyjątek 13 Ten wyjątek zostanie wywołany, gdy zrobimy błąd, który nie wywołałby żadnego innego wyjątku, np. przekroczenie limitu segmentu, gdy używany CS, DS, ES, FS, GS przekroczenie limitu segmentu, gdy odwołujemy się do tablicy deskryptorów zapis do segmentu kodu lub segmentu danych, który ma flagę read-only ładowanie CR0 z flagami PG=1 i PE=0

Wyjątek 14 Ten wyjątek, to tzw. błąd strony. (zob. opis stronicowania, część 1). Adres błędu strony jest zapisywany w rejestrze CR2. Na stosie zapisywany jest kod błędu. O tym wyjątku będzie więcej, gdy będziemy pisać menedżer pamięci.

Wyjątki z kodem błędu i bez kodu błędu

Wyjątek Kod błędu 0 NIE 1 NIE 3 NIE 4 NIE 5 TAK 6 NIE 7 NIE 8 TAK 9 NIE 10 TAK 11 TAK 12 TAK 13 TAK 14 TAK

Dodajemy obsługę wyjątków Wystarczy tej teorii. Jak zwykle polecam manual Intela do 386 :) (dla tych, którzy chcą dokładne opisy).

Teraz dodamy obsługę wyjątków do naszego mini-kernela. Na razie jądro tylko wyświetli błąd i się zawiesi. Więcej nam nie potrzeba ;) (na razie nie mamy zaprogramowanej wielozadaniowości, więc lepsza jakościowo obsługa błędów na nic nam się nie przyda). Stworzymy plik exc.asm, który będzie zawierał kod procedur obsługi błędów napisany w assemblerze. Będzie on wywoływał procedury napisane w C. Od razu będziemy mieli przygotowaną podstawę pod trudniejsze rzeczy, bez późniejszego przepisywania kodu na nowo.

Procedury obsługi wyjątków będą identyczne jak te, które służą do obsługi przerwań, będą tylko bardziej zaawansowane :). Na początek będzie coś takiego (oczywiście w pliku exc.asm) :

[section .text] [bits 32]

EXTERN do_exc0 EXTERN do_exc1 EXTERN do_exc2 EXTERN do_exc3 EXTERN do_exc4 EXTERN do_exc5 EXTERN do_exc6 EXTERN do_exc7 EXTERN do_exc8 EXTERN do_exc9 EXTERN do_exc10 EXTERN do_exc11 EXTERN do_exc12 EXTERN do_exc13 EXTERN do_exc14

exception_table: dd do_exc0,do_exc1,do_exc2,do_exc3,do_exc4 dd do_exc5,do_exc6,_o_exc7,do_exc8,do_exc9 dd do_exc10,do_exc11,do_exc12,do_exc13,do_exc14

Co to jest EXTERN, chyba nie muszę już tłumaczyć (to są podstawy :)). Nasze procedury w C będą się nazywać do_exc0,do_exc1,do_exc2,...,do_exc14.

Następnie zapisujemy wskaźniki do tych wszystkich _exc_ w tablicy o nazwie exception_table. Przyda się to nam później, gdy napiszemy właściwy program obsługi wyjątków (czyli za chwilę). Teraz będzie trochę długa lista:

GLOBAL exc0 exc0: push dword 0 push dword 0 jmp handle_exception

GLOBAL exc1 exc1: push dword 0 push dword 1 jmp handle_exception

GLOBAL exc2 exc2: push dword 0 push dword 2 jmp handle_exception

GLOBAL exc3 exc3: push dword 0 push dword 3 jmp handle_exception

GLOBAL exc4 exc4: push dword 0 push dword 4 jmp handle_exception

GLOBAL exc5 exc5: push dword 5 jmp handle_exception

GLOBAL exc6 exc6: push dword 0 push dword 6 jmp handle_exception

GLOBAL exc7 exc7: push dword 0 push dword 7 jmp handle_exception

GLOBAL exc8 exc8: push dword 8 jmp handle_exception

GLOBAL exc9 exc9: push dword 0 push dword 9 jmp handle_exception

GLOBAL exc10 exc10: push dword 10 jmp handle_exception

GLOBAL exc11 exc11: push dword 11 jmp handle_exception

GLOBAL exc12 exc12: push dword 12 jmp handle_exception

GLOBAL exc13 exc13: push dword 13 jmp handle_exception

GLOBAL exc14 exc14: push dword 14 jmp handle_exception