Metody oceny skuteczności dezodoryzacji Miarą skuteczności dezodoryzacji może być np. stopień zmniejszenia: stężenia określonego zanieczyszczenia lub określonych zanieczyszczeń emitowanych gazów (wpływ zmian stężenia na zapach jest trudny do przewidzenia – bywa niekorzystny), intensywności zapachu gazu, odrazy, przy tej samej lub większej intensywności (poprawa hedonicznej jakości zapachu, zapachowego stężenia zanieczyszczeń w punkcie emisji, stężenia zapachowego w określonym punkcie otoczenia źródła odorantów w różnych sytuacjach meteorologicznych (oznaczanego metodami olfaktometrii terenowej lub obliczanego metodą modelowania dyspersji), największej odległości od źródła odorantów, w której ich zapach jeszcze jest wyczuwalny (w różnych sytuacjach meteorologicznych) intensywności w określonym punkcie otoczenia źródła odorantów (lub zmiana hedonicznej jakości zapachu), liczby skarg ludności otoczenia zakładu lub negatywnych opinii o jakości powietrza, wyrażanych w czasie badań socjologicznych. Konsekwencje praw psychofizycznych Skuteczność wyrażana jako stopień zmniejszenia stężenia zanieczyszczeń w strumieniu emitowanych gazów (w punkcie emisji) bardzo różni się od wyrażanej jako względna zmiana intensywności niepożądanego zapachu tych gazów. Wynika to z: logarytmicznego charakteru zależności intensywności zapachu od stężenia zapachowego (prawo Webera–Fechnera), zależności współczynnika Webera-Fechnera (kW) od składu mieszaniny odorantów, który zmienia się pod wpływem zastosowanych czynników (poszczególne składniki mieszanin ulegają adsorpcji, absorpcji lub reakcjom utleniania w różnym stopniu).
Jeżeli można przyjąć, że współczynnik kW zanieczyszczeń strumienia wpływającego i wypływającego z instalacji jest taki sam, obowiązują zależności:
co pozwala zależność między skutecznością dezodoryzacji wyrażoną jako względna zmiana intensywności zapachu (ηS), a wartościami stężenia zapachowego przed i po dezodoryzacji:
Konsekwencją tej zależności są sytuacje, w których mimo usunięcia np. 60–70% odorantów intensywność zapachu oczyszczanego gazu zmienia się w stopniu niezauważalnym.
Przykład Jaka jest skuteczność dezodoryzacji ηS i ηcod, jeżeli codwlot = 1000 ouE/m³, cod, wylot = 100 ouE/m³, a kwlot = kwylot = 2? Obliczenia: > Względna zmiana stężenia zapachowego: 100% · (1000 − 100) / 1000) = 90% > Względna zmiana intensywności zapachu: – intensywność przed dezodoryzacją: Swlot = 2 · log 1000 = 6 – intensywność po dezodoryzacji: Swylot = 2 · log 100 = 4 – względna zmiana S: 100% · (6 − 4) / 6 = 33%
Bezpośrednio odczuwalne efekty procesów dezodoryzacji mogą być bardziej zaskakujące wówczas, gdy nie można zaniechać uwzględniania zmian współczynnika Webera-Fechnera. Nieprzewidywalne zmiany parametrów równania Webera-Fechnera mogą mieć korzystny lub niekorzystny wpływ na sensorycznie ocenianą skuteczność procesu – możliwy jest np. wzrost intensywności zapachu strumienia wylotowego z instalacji (ηS 0), a zmniejszenie się intensywności zapachu nie zawsze oznacza obniżenie stężenia zapachowego.
Wartości współczynnika Webera-Fechnera zanieczyszczeń strumienia wlotowego i wylotowego wyznacza się metodą skalowania intensywności zapachu, np. stosując roztworową skalę wzorców n-butanolowych. Pomiary są wykonywane zespołowo. Ocenia się poziomy intensywności zapachu próbek pobranych z obu strumieni (stężenie cod,0), a następnie rozcieńczanych czystym powietrzem w różnym stopniu (Z). Współczynnik kW jest współczynnikiem kierunkowym prostej:
Równanie prostej wynika z zależności:
.
Konsekwencje rozprzestrzeniania się w otoczeniu emitora Bezpośrednim wynikiem modelowania dyspersji odorantów są wartości stężenia zapachowego cod,60m (średnie odniesione do 60 minut) we wszystkich węzłach siatki obliczeniowej w różnych sytuacjach meteorologicznych (określona siła i kierunek wiatru oraz stan równowagi atmosfery). Zbiór obliczonych wartości cod,60m może być przekształcony w odpowiedni zbiór przewidywanych intensywności zapachu (S), jeżeli znany jest współczynnik Webera-Fechnera (kW) danej mieszaniny odorantów.
Podstawą dalszych obliczeń jest róża wiatrów, wyznaczona dla obszaru, na którym działa emitor, czyli wieloletnia statystyka sytuacji meteorologicznych. Prawdopodobieństwo występowania każdej z sytuacji w skali roku pozwala określić prawdopodobieństwo występowania określonych stężeń zapachowych, a więc również:
wartości cod,60m średnie w skali roku (mało istotne z punktu widzenia uciążliwości zapachowej, zawsze << 1 ouE/m³), wartości cod,60m maksymalne w skali roku (stężenia w czasie sporadycznych incydentów, rzadko decydujących o wrażeniu uciążliwości), dowolne wartości percentyla zbioru (np. cod,60m,98 – stężenie, poniżej którego znajduje się 98% wyników obliczeń), stanowiących podstawę wielu |standardów zapachowej jakości powietrza), częstości występowania – w każdym z punktów – określonych "incydentów odorowych", np. % godzin w skali roku, w czasie których zapach jest: wyczuwalny – średnia wartość stężenia zapachowego (odniesiona do 60 min.) cod,60m = 0,1 ouE/m³; prawdopodobne chwilowe osiąganie/przekraczanie wartości dziesięciokrotnie większej, czyli progu wyczuwalności (z def. 1 ouE/m³), rozpoznawalny – średnia wartość stężenia zapachowego cod,60m = ok. 1 ouE/m³; chwilowe osiąganie/przekraczanie wartości 10 ouE/m³), wyraźny lub mocny (konieczne wcześniejsze doświadczalne określenie, przy jakie zapachowe stężenie odorantów odpowiada takim określeniom siły wrażeń, odbieranych przez zespół).
Zmiany odpowiednich wartości percentyla stężeń zapachowych lub częstości występowania określonych zdarzeń, które nastąpią w dowolnym punkcie terenu (np. w otoczeniu najbliższych budynków mieszkalnych) po uruchomieniu instalacji dezodoryzującej, są jedną z miar skuteczności inwestycji. Są bezpośrednio odczuwalne przez mieszkańców, co powoduje zmniejszenie się liczby zgłaszanych skarg.
Z punktu widzenia planów zagospodarowania przestrzennego istotną wymowę ma zmiana powierzchni terenu wokół emitora, na której nie są dotrzymane określone kryteria zapachowej jakości powietrza (np.standardy zapachowej jakości powietrza).
Czy znasz odpowiedzi? Jakie równania pozwalają określać zależność wielkości zmian intensywności zapachu od zmian stężenia zanieczyszczeń wskutek procesu dezodoryzacji? Która ze względnych zmian tych wielkości jest mniejsza? {| class="collapsible collapsed" ! Odpowiedź
Zależność opisują równania Webera-Fechnera i Stevensa oraz modele interakcji węchowych w mieszaninach odorantów (zob. Prawa psychofizyczne w olfaktometrii). Względne zmiany intensywności zapachu są mniejsze.
Jakie dane są niezbędne, aby wykorzystać prawo Webera-Fechnera do obliczania zmiany intensywności zapachu spowodowanej określoną zmianą stężenia odorantów c [μg/m³] lub określoną zmianą stężenia zapachowego cod [ouE/m³]? Odpowiedź W olfaktometrii równanie Webera-Fechnera jest stosowane w formie:
gdzie: kW – doświadczalnie wyznaczany współczynnik Webera-Fechnera (stała empiryczna), cod – wartość olfaktometrycznie oznaczanego stężenia zapachowego, cth – wartość olfaktometrycznie oznaczanego progu węchowej wyczuwalności danego związku chemicznego lub określonej mieszaniny odorantów (określone proporcje składników).
Jaka jest skuteczność dezodoryzacji, wyrażona jako procentowa zmiana stężenia zanieczyszczeń i procentowa zmiana intensywności zapachu, jeżeli: – wlotowe stężenie VOC: cwlot = 5000 μg/m³, – wylotowe stężenie VOC: cwylot = 1000 μg/m³, – próg węchowej wyczuwalności mieszaniny wlotowej i wylotowej jest taki sam i wynosi cth = 5 μg/m³, – współczynnik Webera-Fechnera mieszaniny wlotowej i wylotowej jest taki sam i wynosi k = 1,6 (ocena intensywności z użyciem skali 6-st.)? {| class="collapsible collapsed" ! Obliczenia i odpowiedzi
> Skuteczność wyrażona jako procentowa zmiana stężenia zanieczyszczeń: 100% (5000 – 1000)/500 = 80% > Stężenie zapachowe na wlocie: cod,wlot = 5000/5 = 1000 ou/m³ > Stężenie zapachowe na wylocie: cod,wylot = 1000/5 = 200 ou/m³ > Procentowa zmiana stężenia zapachowego: 100% (1000 – 200)/1000 = 80% > Intensywność zapachu na wlocie: Swlot = 1,6 log cod,wlot = 4,8 > Intensywność zapachu na wylocie: Swylot = 1,6 log cod,wylot = 3,7 > Procentowa zmiana intensywności zapachu: 100% (4,8 – 3,7)/4,8 = 23%
Jaka jest skuteczność dezodoryzacji, wyrażona jako procentowa zmiana stężenia zanieczyszczeń i procentowa zmiana intensywności zapachu, jeżeli: – wlotowe stężenie VOC: cwlot = 5000 μg/m³, – wylotowe stężenie VOC: cwylot = 500 μg/m³, – próg węchowej wyczuwalności mieszaniny wlotowej i wylotowej jest taki sam i wynosi cth = 5 μg/m³, – współczynniki Webera-Fechnera mieszaniny wlotowej i wylotowej wynoszą k = 1,2 i k = 1,9 (ocena S j.w.)? {| class="collapsible collapsed" ! Obliczenia i odpowiedzi
> Skuteczność wyrażona jako procentowa zmiana stężenia zanieczyszczeń: 100% (5000 – 500)/5000 = 90%> Stężenie zapachowe na wlocie: cod,wlot = 5000/5 = 1000 ou/m³> Stężenie zapachowe na wylocie: cod,wylot = 500/5 = 100 ou/m³> Procentowa zmiana stężenia zapachowego: 100% (1000 – 100)/1000 = 90% > Intensywność zapachu na wlocie: Swlot = 1,2 log cod,wlot = 3,6> Intensywność zapachu na wylocie: Swylot = 1,9 log cod,wylot = 3,8> Procentowa zmiana intensywności zapachu: 100% (3,6 – 3,8)/3,6 = - 5,6% |}
Jaka jest skuteczność dezodoryzacji, wyrażona jako procentowa zmiana stężenia zanieczyszczeń i procentowa zmiana intensywności zapachu, jeżeli: – wlotowe stężenie VOC: cwlot = 5000 μg/m³, – wylotowe stężenie VOC: cwylot = 500 μg/m³, – wartości progu węchowej wyczuwalności mieszaniny wlotowej i wylotowej wynoszą cth,wlot = 5 μg/m³ i cth,wylot = 3 μg/m³, – współczynniki Webera-Fechnera mieszaniny wlotowej i wylotowej wynoszą k = 1,2 i k = 1,9 (ocena S j.w.)? {| class="collapsible collapsed" ! Obliczenia i odpowiedzi
> Skuteczność wyrażona jako procentowa zmiana stężenia zanieczyszczeń: 100% (5000 – 500)/5000 = 90% > Stężenie zapachowe na wlocie: cod,wlot = 5000/5 = 1000 ou/m³ > Stężenie zapachowe na wylocie: cod,wylot = 500/3 = 167 ou/m³ > Procentowa zmiana stężenia zapachowego: 100% (1000 – 167)/1000 = 83,3% > Intensywność zapachu na wlocie: Swlot = 1,2 log cod,wlot = 3,6 > Intensywność zapachu na wylocie: Swylot = 1,9 log cod,wylot = 4,2 > Procentowa zmiana intensywności zapachu: 100% (3,6 – 4,2)/3,6 = - 17%
Jaka musi być skuteczność dezodoryzacji, wyrażona jako procentowa zmiana stężenia zapachowego, jeżeli trzeba obniżyć poziom intensywności zapachu gazu od S = 4,5 do nie więcej niż S = 3 (skala S j.w.), a współczynnik Webera-Fechnera przed i po dezodoryzacji jest taki sam i wynosi k = 1,5? {| class="collapsible collapsed" ! Obliczenia i odpowiedzi
> Stężenie zapachowe na wlocie: cod,wlot = 10Swlot/k = 104,5/1,5 = 1000 ou/m³ > Stężenie zapachowe na wylocie: cod,wylot =10Swylot/k = 103/1,5 100 ou/m³ > Niezbędna procentowa zmiana stężenia zapachowego, co najmniej: 100% (1000 – 100)/1000 = 90%
Jaka jest skuteczność instalacji do dezodoryzacji emitowanych gazów, wyrażona jako względna zmiana maksymalnego stężenia zapachowego i maksymalnej intensywności zapachu, który może być sporadycznie wyczuwany w określonej sytuacji meteorologicznej w określonym miejscu otoczenia emitora (np. najbliższy budynek mieszkalny), jeżeli: – współczynnik Webera-Fechnera, wyznaczony z użyciem skali 6-stopniowej, wynosi k = 1,6 (niezależnie od stopnia dezodoryzacji gazów),