W tej części niniejszego kompendium mentalizmu przekazuję Ci wiedzę mniej lub bardziej dotykającą różnych aspektów pozawerbalnej komunikacji, związanej nieodłącznie z ludzką naturą. Słowa i język są co prawda jednym z największych i najbardziej niedocenianych wynalazków ludzkości, pozwalają bowiem choćby przekazywać i rozwijać wiedzę naukową, jednakże w codziennej interakcji ludzie wykorzystują znacznie szerszy zakres porozumiewania się, choćby ton i barwę głosu oraz mowę ciała. Jak w wielu dziedzinach mentalizmu także tutaj istnieje sporo mitów i przesądów narosłych w umysłach przez wpływ popularnych seriali telewizyjnych, gdzie fikcja miesza się z rzeczywistością lub wyolbrzymia rzeczywistość do granic absurdu.
W pełnej wersji książki umieściłem dodatkowo opis techniki zimnego odczytu,metody, która pozwala wprawnym oszustom na sprawianie wrażenie, że posiadają nadprzyrodzone możliwości jak telepatia, prekognicja czy kontakt ze zmarłymi, a chętnie wykorzystują taki sposób mówienia, aby zarobić i zdobyć sławę. Oszustwo pociąga za sobą ludzi w dwóch kierunkach - niektórzy szczerze wierzą, że sami posiadają jakieś zdolności nadnaturalne i próbują je rozwijać z mizernym skutkiem. W obydwu przypadkach działają dobrze poznane mechanizmy psychologiczne, jak choćby efekt horoskopowy.
Znaczenie mowy ciała
Jakie znaczenie ma mowa ciała w komunikacji? Według niektórych popularnych opinii porozumiewamy się głównie z jej pomocą, w drugiej kolejności odczytujemy ton i barwę wypowiadanych słów i dopiero na samym końcu, zaledwie za kilka procent całego komunikatu odpowiadać ma werbalny przekaz treści.
Kiedyś, parę ładnych lat temu, pracując w warsztacie ślusarskim wśród doświadczonych, znacznie starszych ludzi, zacząłem praktykować wyprostowaną postawę ciała. Przeczytałem o tym w jednej z książek Neila Straussa, artysty podrywu. Wyprostowana sylwetka, utrzymywanie prawidłowej postawy ciała niesie ze sobą wiele korzyści natury zdrowotnej. Dziś sporo ludzi po prostu się garbi, co utrudnia oddychanie i prawidłowe krążenie krwi w organizmie. W dodatku utrzymywanie wyprostowanej sylwetki podnosi pewność siebie, co możesz sam sprawdzić. Stań przy ścianie w taki sposób, aby dotykać jej piętami, pośladkami, górną częścią pleców i głową, w punkcie na wysokości tuż nad nosem. Opuść luźno ramiona i sprawdź dłonią, czy w dolnej części pleców nie masz zbyt wielkiej luki, co jest niekorzystne. Jeśli tak, zniweluj nieco tę przerwę.
Spróbuj wytrzymać minutę w tej pozycji swobodnie, głęboko oddychają przeponą tak, aby brzuch Ci się wydymał. Potem odejdź od ściany i zachowuj tę pozycję - to właśnie prawidłowa postawa ciała, którą powinni zachowywać zarówno mężczyźni jak i kobiety.
Kiedy pracowałem na warsztacie zacząłem co rano wykonywać to ćwiczenie ze ścianą i przez cały dzień korygowałem swoją postawę, trochę obawiając się że wyglądam nieco groteskowo z tak wypiętą klatką piersiową. Jednakże może dwukrotnie ktoś zwrócił mi na to uwagę, nieco żartobliwie, co zignorowałem. Zaledwie kilka tygodni po tym, jak zacząłem tak chodzić, dostałem propozycję awansu na brygadzistę kilkuosobowego zespołu, złożonego głównie ze starszych i bardziej doświadczonych ślusarzy. Neil Strauss w książce Zasady gry stwierdza, że utrzymywanie wyprostowanej sylwetki sprawia, iż jest się postrzeganym jako osoba bardziej atrakcyjna i pewna siebie, co jest szczególnie atrakcyjne dla kobiet. Jednakże działa to także na mężczyzn i to nieświadomie, dlatego dziś przypisuję tamtą propozycję, jaką otrzymałem, właśnie moim próbom chodzenia prosto.
Ludzie odczytują najlepiej mowę ciała osób, które dobrze znają, ale niekoniecznie i nie w każdym przypadku. Współcześnie prowadzone doświadczenia pokazują znaczenie mowy ciała, które zwykle jest nieświadome. Np. w jednym z badań poproszono kilkadziesiąt par, aby jedynie za pomocą dotyku spróbowały przekazać jedną z kilkunastu emocji swoich partnerom lub nieznajomym osobom. W ten sposób jesteśmy w stanie przekazać wiedzę o gniewie, smutku lub wstręcie, a bliskim osobom także o zazdrości i dumie.
Zanim jednak spróbujesz odczytywać mowę ciała, musisz wiedzieć o kilku sprawach.
Naucz się czytać ludzi Pozawerbalna komunikacja, podobnie jak wiele elementów i dziedzin będących obiektem zainteresowania szeroko pojętego mentalizmu, cieszy się taką popularnością, głównie twórców seriali telewizyjnych, że nie sposób dziś dostrzec na każdym kroku błędnego postrzegania mowy ciała i innych, podobnych zjawisk. Choćby emitowany także w Polsce serial Magia kłamstwa (Lie to me), wyniósł stereotypowe myślenie o mowie ciała i wykrywaniu kłamstwa do granic absurdu. Wchodząc więc w świat pozawerbalnej komunikacji należy rozprawić się z kilkoma mitami i błędnymi przekonaniami.
Ludzie uwielbiają mówić o sobie i większość, gdyby tylko dać im odrobinkę wrażenia, że jest się zainteresowanym, mogliby godzinami o sobie opowiadać, aż do zdarcia gardła. Daje Ci to ciekawe pole do obserwacji i ćwiczeń własnej wrażliwości pod względem mowy ciał. Spójrzmy bowiem prawdzie w oczy - bez ćwiczeń w tej materii można co najwyżej posiadać teoretyczną wiedzę, bez większego praktycznego jej zastosowania. Dlatego gdy znasz kogoś, kto jest nudny wg Ciebie, możesz pozwolić mu mówić, co pomoże Ci w treningu. Nie będziesz wtedy zbytnio zainteresowany treścią jego wypowiedzi, tylko sposobem ich wypowiadania.
Pamiętaj jednak zawsze, że jesteś tylko istotą ludzką i nic nie wyróżnia Cię z grona pozostałych ludzi. Wiedza, jak choćby ta zawarta w niniejszej książce, którą miałem przyjemność napisać, może co prawda dawać Ci pewną przewagę w interakcjach z innymi ludźmi, często przewagę polegającą na ich ignorancji w tej materii, jednakże nie sprawia to, że jesteś w jakikolwiek sposób od kogokolwiek lepszy. Mówię to po to, bo człowiek ma skłonność do oceniania siebie wyżej, niż innych, do egoistycznego wyolbrzymiania znaczenia własnej osoby. Nie daj się złapać w tę pułapkę, inaczej próby obserwacji mowy ciała innych szybko mogą skończyć się narobieniem sobie wrogów. Próby interpretacji czyichś gestów mogą niechybnie zaprowadzić Cię do jeszcze silniejszego szufladkowania i etykietowania ludzi, niż robisz to normalnie.
Wbrew temu, co wielu powszechnie sądzi, osobowość podlega niezwykłym, często skrajnym wahaniom. Osoba w towarzystwie ekstrawertyczna może być typowym introwertykiem w otoczeniu najbliższych sobie ludzi lub pod wpływem jakiegoś zdarzenia. Nie ma reguł, ludzie mają wiele twarzy lub wiele masek - jeśli wolisz takie określenie.
Jeszcze słów kilka o grafologii, jeżeli kiedyś przyszłoby Ci do głowy wykorzystać ją do interpretacji czyjegoś charakteru. Oczywiście możesz to zrobić, gdy chcesz uwieść zwłaszcza kobietę i chcesz jej zaimponować, ale sama w sobie grafologia nie ma wartości merytorycznej i opiera się na tych samych podstawach, na których oparte są choćby horoskopy, o czym pisałem Ci szczegółowo wcześniej. Po prostu z pomocą grafologii nie można ustalić nic konkretnego, jedynie ogólnikowe, odnoszące się do większości truizmy charakterologiczne.
No ale jak to - mógłbyś zapytać - przecież sama policja współpracuje z grafologami? Oczywiście to taka sama prawda jak ta, że policja współpracuje z jasnowidzami. Policja oczywiście korzysta z usług grafologicznych, ale tylko w zakresie porównywania dwóch charakterów pisma lub podpisów pod kątem ich przynależności do jednej osoby. To, że jasnowidze reklamują się na swoich stronach internetowych i w tabloidach nie oznacza jeszcze, że policja korzysta z ich usług, zwykle to oni sami narzucają się policji ze swoją pomocą.
Pierwszym faktem, jaki powinieneś więc sobie przyswoić zanim spróbujesz kogokolwiek odczytać na podstawie jego mowy ciała jest to, że osobowość człowieka jest niestała. W dodatku ludzie będą odpowiednio, specyficznie reagować na Ciebie, będą pod Twoim wpływem, gdyż interakcje polegają między innymi na tym, że reagujemy na innych wg własnych lub ogólnych wzorców. Jakiekolwiek uproszczone diagnozy osobowości oparte o odczytaną mowę ciała będą błędne lub co najwyżej przypadkowo trochę trafne.
Drugą ważną sprawą jest to, że wypracowanie wrażliwości na mowę ciała wymaga bezstronności, dokładności i odpowiedniego dystansu. Wbrew pozorom trudno to osiągnąć. Zwykle bowiem posiadamy opinie na temat osób, które wynikają choćby z naszych wrażeń wypracowanych nieświadomie podczas obserwacji tych osób itp. Dyskutowałem kiedyś z osobą, która stwierdziła, że twarz Benedykta XVI na którymś jego zdjęciu przedstawia jego negatywne cechy charakteru, jak chciwość, chytrość, oszustwo itp. Naturalnie, z powodów jakie podałem wyżej, nie sposób wyczytać z twarzy, a już z pewnością nie ze zdjęcia, czegoś więcej jak mimiki, która odpowiada odczuwanym w tym momencie emocjom. Prawdopodobnie jeśli masz wielkie zdolności dedukcyjne, mógłbyś wyczytać ze zdjęcia twarzy jakieś inne informacje, np. to, że dużo się śmiało w ciągu życia, bo ma sporo zmarszczek, tzw. kurzych łapek, jest więc pogodnie usposobiona.
Twarz Benedykta przedstawiona na zdjęciu, o którym dyskutowaliśmy, wyrażała tylko drobną mimikę uśmiechu “społecznego”, czyli nieszczerej radości. Znałem jednak w pewnym stopniu poglądy tamtej osoby i wiedziałem, że jest ona silnie antyklerykalna, prawdopodobnie więc dlatego, nieświadomie oceniła swoje wrażenie dotyczące twarzy głowy kościoła katolickiego, jako ocenę jego rzeczywistej osobowości, właśnie przez pryzmat tych swoich poglądów.
Dlatego jeśli nie nauczysz się odróżniać swoich takich opinii, będziesz dochodzić do mylnych wniosków obserwując mowę ciała, co z pewnością wpłynie negatywnie na Twoje relacje z ludźmi. Prawdopodobnie nigdy nie osiągniesz pełnego obiektywizmu, jednakże usunięcie własnych uprzedzeń jest konieczne, jeśli chcesz cokolwiek w ten sposób osiągnąć.
Kolejna sprawa, zwykle pomijana lub niedoceniana w książkach dotyczących tej materii, to znaczenie kontekstu i znajomość punktu odniesienia, bez których nie można zabierać się za interpretację niewerbalnych zachowań. Jeżeli chcesz określić, jakie zachowania są istotne, ważnym jest, aby wcześniej ustalić zachowanie danej osoby w mniej znaczących okolicznościach. Gdyby ktoś ciągle się drapał z tyłu głowy, bo miałby łupież, a Ty stwierdziłbyś, że jest kłamcą, gdy akurat ten jego gest towarzyszył odpowiedzi na ważne pytanie, naraziłbyś się na wielkie nieprzyjemności. Tak właśnie zrobił główny bohater serialu Lie to me, oskarżając i ośmieszając publicznie przydrożnego sprzedawcę hot dogów o nieumycie rąk po porannej mikcji, chociaż widział go pierwszy raz w życiu. Na szczęście dla tego nieco nadpobudliwego człowieka, scenariusz przewidywał, że akurat w tym momencie miał rację. Dla Ciebie jednak scenariusz życia może nie być tak akuratny.
Czynniki zewnętrzne mają nie mniejszy wpływ i powinny być również uwzględniane w próbach interpretacji mowy ciała. Widziałem kiedyś wywiad popularnej piosenkarki, która siedząc miała skrzyżowane ramiona. Prowadzący wywiad sprawiał wrażenie podnieconego jej urodą, ale jednocześnie w jego słowach odczuwało się wzgardę dla niej jako kobiety lub zazdrość, oczywiście to subiektywne odczucia. Sama piosenkarka miała skrzyżowane ramiona, co często interpretuje się jako postawę obronną, jednakże sam wywiad odbywał się w plenerze, w cieniu i wiatr wyraźnie głaskał jej włosy, co mogło świadczyć o tym, że jej po prostu zimno, tym bardziej, że była skąpo ubrana. Towarzysząca mi osoba stwierdziła mimo to, że ona wyraźnie przyjmuje postawę obronną, chociaż sposób jej wypowiadania wyrażał raczej obojętność wobec tonu prowadzącego wywiad.
Podobnie drapanie nosa ma być oznaką kłamstwa. Kilka doświadczeń potwierdziło, że gdy kłamiemy ciśnienie krwi w drobnych naczyniach krwionośnych w nosie podnosi się, co może skutkować swędzeniem. Jednakże ktoś może drapać się ciągle po nosie, bo np. ma polipa lub suche powietrze w domu.