Terminal czyli emulator konsoli służy do komunikacji z systemem za pomocą wydawanych poleceń. Terminal uruchamiamy z menu Programy-> Akcesoria-> Terminal. Konsolę w trybie pełnoekranowym otwieramy, wciskając jednocześnie klawisze Alt+Control+F1 (od F1 do F6), natomiast w okienku, wciskając jednocześnie klawisze lewy CTRL i lewy ALT oraz literę t Na 7 konsoli uruchomiony jest x-server, czyli interface graficzny systemu, więc wciskając Alt+Control+F7 wracamy do "części graficznej" naszego systemu. Jeśli to nie działa, zajrzyj do poprzedniego modułu
Obeznanie się z Terminalem
Po uruchomieniu konsoli widzisz następujący tekst: [nazwa użytkownika]@[nazwa komputera]:~$ U mnie wygląda to tak: michal@michal-laptop:~$ Ten ciąg pokazuje nam, że nie jest wykonywana żadna czynność i możesz wpisać swoje polecenie. Miejsce, w którym jesteś po uruchomieniu Terminala to katalog domowy użytkownika: /home/[nazwa użytkownika] Jeśli chcesz się dowiedzieć gdzie się znajdujesz i do jakich katalogów możesz przejeść wpisz komendę:ls Zostaną wyświetlone katalogi do których możesz przejść:michal@michal-laptop:~$ ls Dokumenty MojePliki Publiczny Wideo dwhelper Muzyka Pulpit Obrazy Sieć Photos Szablony michal@michal-laptop:~$ Załóżmy że na pulpicie masz katalog (folder) Frex i chcesz wejść do niego. W tym celu przechodzimy do pulpitu:cd PulpitNastępnie wydaj ponownie komendę "ls" aby zobaczyć jakie znajdują się tam pliki lub katalogi:lsOtrzymasz miej więcej taki obraz:michal@michal-laptop:~/Pulpit$ ls 16565 Frex PolishHolidays.ics 33111 lightning-0.9-tb-linux.xpi Berlin2Wide.jpg Niezapisany dokument 1.txt michal@michal-laptop:~/Pulpit$ Teraz już widzisz katalog Frex i możesz do niego wejść wpisując komendę:cd FrexJesteś teraz w katalogu Frexmichal@michal-laptop:~/Pulpit$ cd Frex michal@michal-laptop:~/Pulpit/Frex$
Informacja o systemie / komputerze
Architektura
procesora CPU jądra systemu ( kernel) pakietów
Dla jakiej architektury zostało skompilowane jadro:stackoverflow question: how-to-find-the-linux-processor-chip-architecture
uname -p
Architektura pakietów :
dpkg-architecture --list
Dodatkowe architektury ( MultiArchSpec):
dpkg --print-foreign-architectures
Cechy procesora ( fizycznego) :
cat /proc/cpuinfo lscpu
Znajdź dostępne obrazy systemu (ang. image) za pomocą polecenia multipass:ubuntu docs: virtualization-multipass
multipass find
Przykładowy wynik: Image Aliases Version Description snapcraft:core18 18.04 20201111 Snapcraft builder for Core 18 snapcraft:core20 20.04 20210921 Snapcraft builder for Core 20 snapcraft:core22 22.04 20220426 Snapcraft builder for Core 22 snapcraft:devel 20230112 Snapcraft builder for the devel series core core16 20200818 Ubuntu Core 16 core18 20211124 Ubuntu Core 18 18.04 bionic 20230112 Ubuntu 18.04 LTS 20.04 focal 20230111 Ubuntu 20.04 LTS 22.04 jammy,lts 20230107 Ubuntu 22.04 LTS 22.10 kinetic 20230112 Ubuntu 22.10 daily:23.04 devel,lunar 20230110 Ubuntu 23.04 appliance:adguard-home 20200812 Ubuntu AdGuard Home Appliance appliance:mosquitto 20200812 Ubuntu Mosquitto Appliance appliance:nextcloud 20200812 Ubuntu Nextcloud Appliance appliance:openhab 20200812 Ubuntu openHAB Home Appliance appliance:plexmediaserver 20200812 Ubuntu Plex Media Server Appliance anbox-cloud-appliance latest Anbox Cloud Appliance charm-dev latest A development and testing environment for charmers docker latest A Docker environment with Portainer and related tools jellyfin latest Jellyfin is a Free Software Media System that puts you in control of managing and streaming your media. minikube latest minikube is local Kubernetes
Informacje systemowe Wyświetlenie strony "manual" (podręcznika systemowego): man [polecenie]
display
demon colordfreedesktop : colord
display serversaskubuntu question: ubuntu-on-wayland Xorg Waylandwiki.ubuntu: Wayland
Aktualny display
ps -e | grep tty
Przykładowy wynik:
2379 tty2 00:00:00 gdm-x-session 2381 tty2 00:02:39 Xorg 2419 tty2 00:00:00 gnome-session-b
ps -ef | grep -i tty
UID PID PPID C STIME TTY TIME CMD a 2379 2305 0 08:24 tty2 00:00:00 /usr/libexec/gdm-x-session --run-script env GNOME_SHELL_SESSION_MODE=ubuntu /usr/bin/gnome-session --session=ubuntu root 2381 2379 6 08:24 tty2 00:02:46 /usr/lib/xorg/Xorg vt2 -displayfd 3 -auth /run/user/1000/gdm/Xauthority -nolisten tcp -background none -noreset -keeptty -novtswitch -verbose 3 a 2419 2379 0 08:24 tty2 00:00:00 /usr/libexec/gnome-session-binary --session=ubuntu a 6690 6090 0 09:07 pts/1 00:00:00 grep --color=auto -i tty
display managerstechpiezo: switch-display-manager-in-ubuntu-22-04 lightDM gdm3 ( domyślny) SDDM
desktop environments KDE Unity LXDE XFCE Openbox Fluxbox
Aktualny menadżer in window Settings/About/Windowing system xeyesunix stackexchange question: what-is-the-purpose-of-xeyes ?
echo $XDG_SESSION_TYPE
lub
cat /etc/X11/default-display-manager
lub
echo $DESKTOP_SESSION echo $WAYLAND_DISLAY
cat /etc/X11/default-display-manager /usr/sbin/gdm3
systemctl status display-manager
● gdm.service - GNOME Display Manager Loaded: loaded (/lib/systemd/system/gdm.service; static) Active: active (running) since Thu 2023-08-03 08:22:57 CEST; 51min ago Main PID: 1363 (gdm3) Tasks: 3 (limit: 18827) Memory: 6.7M CPU: 220ms CGroup: /system.slice/gdm.service └─1363 /usr/sbin/gdm3
Aug 03 08:22:58 zalman gdm3: Gdm: GdmDisplay: Session never registered, failing Aug 03 08:22:58 zalman gdm3: Gdm: Child process -1436 was already dead. Aug 03 08:22:58 zalman gdm3: Gdm: GdmDisplay: Session never registered, failing Aug 03 08:22:58 zalman gdm3: Gdm: Child process -1436 was already dead. Aug 03 08:22:58 zalman gdm-launch-environment]: pam_unix(gdm-launch-environment:session): session opened for user gdm(uid=126) by (uid=0) Aug 03 08:24:05 zalman gdm-password]: gkr-pam: unable to locate daemon control file Aug 03 08:24:05 zalman gdm-password]: gkr-pam: stashed password to try later in open session Aug 03 08:24:05 zalman gdm-password]: pam_unix(gdm-password:session): session opened for user a(uid=1000) by (uid=0) Aug 03 08:24:05 zalman gdm-password]: gkr-pam: gnome-keyring-daemon started properly and unlocked keyring Aug 03 08:24:10 zalman gdm3: Gdm: Child process -1661 was already dead.
Przełączanie pomiędzy display-manageramiitsfoss : switch-xorg-wayland
sudo dpkg-reconfigure lightdm
lub
sudo dpkg-reconfigure gdm3
Zmiana serwera wyświetlania ( ang. display server)linuxconfig: how-to-enable-disable-wayland-on-ubuntu-22-04-desktop
Edytuj ustawienia zawarte w pliku /etc/gdm3/custom.conf sudo gedit /etc/gdm3/custom.conf
zmień na: WaylandEnable=true
Wyłącz ( przez znak komentarza ) 2 linie w pliku /usr/lib/udev/rules.d/61-gdm.rulesaskubuntu question: cant-use-wayland-with-nvidia-510-drivers-on-ubuntu-22-04-lts
sudo gedit /usr/lib/udev/rules.d/61-gdm.rules
Tak to powinno wyglądać : LABEL="gdm_prefer_xorg" #RUN+="/usr/lib/gdm-runtime-config set daemon PreferredDisplayServer xorg" GOTO="gdm_end"
LABEL="gdm_disable_wayland" #RUN+="/usr/lib/gdm-runtime-config set daemon WaylandEnable false" GOTO="gdm_end"
zapisz i restart:
sudo systemctl restart gdm3
w oknie logowania (ang. GDM login screen = it's not on the login (username) page. It's on the password entry page ) kliknij ikonę ustawień ( ang. gear icon or cogwheel (⚙️) obok przycisku logowania ( ang. the sign in button) i wybierz opcje Ubuntu ( czyli Wayland) Ubuntu on Xorg
Sprzęt kompatybilny
sudo gedit /etc/gdm3/custom.conf
Jeśli system ( hardware) nie jest kompatybilny z Wayland, to domyślnie używany jest xorg
wersja Wyświetlenie informacji o wersji Ubuntu:howtouselinux : 4-ways-to-check-linux-version by David Cao November 15, 2022 lsb_release -a
lub :
uname -m && cat /etc/*release
Wyświetlenie informacji o procesorze komputera: cat /proc/cpuinfo Wyświetlenie informacji o wersji Ubuntu: cat /proc/version Wyświetlenie wszystkich informacji o komputerze - płycie głównej, procesorze i jego architekturze, etc. HardWare LiSter = lshw: sudo lshw Wyświetlenie nazwy jądra systemu operacyjnego, sieciową nazwę systemu i numeru edycji jądra systemu: uname -a
Wyświetlenie informacji o dostępnej pamięci w kilobajtach: free Wyświetlenie informacji o dostępnej pamięci w megabajtach: free -m Wyświetlenie informacji o dostępnej pamięci w gigabajtach: free -g Wyświetlanie użycia CPU iostat -c 3 Uruchomienie interfejsu wysokiego poziomu dla menedżera pakietów: aptitude
procesy
Wyświetlenie wszystkich uruchomionych procesów na komputerze: ps -el
w formie drzewa pstree
Dodanie flagi -p do polecenia spowoduje wyświetlenie każdej gałęzi z jej identyfikatorem procesu.
pstree -p
Wyświetlenie numeru procesu PID programu gimp (program gimp musi być uruchomiony) pidof gimp Zakończenie procesu programu( na przykład PID 4895, w Debianie wpisujemy kill 4895 ): kill -9 4895
Wybrane polecenia
Poniższe polecenia umożliwiają poruszanie się po systemie.
cd GUI brasero
kopiowanie cdyolinux TUTORIAL : CD Burn 2 etapowecyberciti tips: linux-creating-cd-rom-iso-image utworzyć obraz dysku ISO z dysku CD-ROM, DVD lub Blu-ray zapisać iso na CD
cdrdao copy
Sprawdzamy napęd CD
cat /proc/sys/dev/cdrom/info
lsblk
lsscsi
Wypalamy CDbaeldung : linux terminal-burn-iso-cd-dvd wodim -prcap growisofs genisoimage
growisofs -Z /dev/sr0=/path/to/iso_file
dyski
Lista dysków podpiętych do SATA ( dawniej SCSI): ls /dev/sd*
lub lsblk = LiSt BlocK devices
lsblk
nazwy oznaczają: sda = pierwszy dysk sda1 = pierwsza partycja na pierwszym dysku sda2 = druga partycja na pierwszym dysku sdb = drugi dysk sdc = trzeci dysk
Sprawdzamy typ dysku sdc
sudo hdparm -i /dev/sdc
Lista dysków:
sudo lshw -class disk -short
Nazwa dysku USB:askubuntu : how-to-tell-which-device-the-usb-drive-is-assigned-as
lsblk -o NAME,TRAN
lub:
find /dev/disk -ls | grep usb
dysk startowy Dysk instalacyjny Ubuntu tworzymy za pomoca Start Disk Creator
użyciem GNU ddrescue: 3 Ways to Create Bootable Ubuntu USB Startup by Disk James KiarieMay 21, 2020 Categories
Instalacja :
sudo apt install gddrescue
Użycie
sudo ddrescue systemrescue-8.03-amd64.iso /dev/sdc --force -D
literę dysjku usb sprawdzamy za pomocą lsblk
Operacje na plikach i katalogach Wejście do katalogu: cd [nazwa katalogu] Wejście do katalogu root: cd / Wyjście do nadrzędnego katalogu (np. z w katalogu "/home/[nazwa użytkownika]" do katalogu "/home"): cd .. Cofnięcie się do poprzedniego katalogu cd - Tworzenie katalogu: mkdir [nazwa katalogu] Tworzenie pustego pliku tekstowego: touch [nazwa pliku] Usuwanie pliku: rm [nazwa pliku] Usuwanie rekurencyjne (katalog i podkatalogi): rm -r [nazwa katalogu] Kopiowanie pliku do katalogu sudo cp [nazwa pliku] [lokalizacja katalogu] Kopiowanie pliku firewall do katalogu init.d sudo cp firewall /etc/init.d/ Wyświetlenie zawartości katalogu w którym się znajdujesz: ls Wyświetlenie zawartości katalogu z dodatkowymi informacjami (np. właściciel pliku/katalogu, prawa dostępu): ls -l Wyświetlenie zawartości katalogu włącznie z plikami ukrytymi ls -a Wyszukiwanie plików w okresowo aktualizowanej bazie danych.np locate *alarm.ogg locate [nazwa pliku lub rozszerzenie]
Edytowanie plików Możemy edytować pliki : tekstowe binarne beav JeexJeex Okteta.Okteta - edytor plików binarnych
Zarządzanie pakietami Zarządzanie pakietami
Wyszukiwanie pakietów: sudo apt-cache search [nazwa pakietu Ubuntu] Instalowanie programu: sudo apt-get install [nazwa programu] Odinstalowanie programu: sudo apt-get remove [nazwa programu] Usuwanie nieużywanych pakietów: sudo apt-get autoremove Czyszczenie systemu: sudo apt-get clean lub sudo apt-get autoclean Naprawianie uszkodzonych pakietów: sudo dpkg --configure -a Instalowanie pakietów Debiana: sudo dpkg -i [nazwa pakietu].deb
Instalacja plików nagłówkowych jadra:tecmint: install-kernel-headers-in-ubuntu-and-debian
$ sudo apt install linux-headers-$(uname -r)
lista