Rzeczownik

Przypadki

Język słowacki ma 6 przypadków: mianownik dopełniacz celownik biernik miejscownik narzędnik Kilka słów zachowało nadal formę wołacza i jest ona zaznaczona osobno w słowniku. Kolejność przypadków taka, jaką podają gramatyki słowackie.

Rodzaj męski

Typ I - męskoosobowy

Liczba pojedyncza Przypadek Wzór 1 Wzór 2 Wzór 3 M. - -o -a - D. -a -u -ho C. -ovi -ovi -mu B. -a -u -ho Msc. -ovi -ovi -m N. -om -om -m

Liczba mnoga Przypadek Wzór 1 Wzór 2 Wzór 3 M. -i -ia -ovia -ovia -i -ovia D. -ov -í -ov -ov -ov C. -om -om -om B. -ov -ov -ov Msc. -och -och -och N. -mi -ami -ami -mi -ami Uwagi do wzoru 1:

Wzór 1 stosuje się dla rzeczowników męskoosobowych zak. na spółgłoskę lub -o Rzeczowniki obcego pochodzenia z końcówkami -us, -os, -es, -as, tracą je podczas odmiany: Archimedes → Archimeda Rzeczowniki z wstawnymi -e-, -o-, tracą je. M lm. użycie końcówek: -i - najczęstsza, tow. alternacje k:c, ch:s -ovia - rzeczowniki zakończone na -o, -h, -g, -ok, nazwy pokrewieństwa, niektóre rzeczowniki obce. -ia rzeczowniki z przyrostkami -teľ i -ič D lm. końcówka -í tylko dla rzeczowników ľudia i hostia. N lm. -ami używamy w rzeczownikach z ruchomym -e- i -o- oraz w rzecz. zak. na -m.

Uwagi do wzoru 2: Wzór 2 stosuje się dla rzeczowników męskoosobowych zak. na -a oraz nazwisk rodzimych zakończonych na -o. M lm. użycie końcówek -ovia przeważająca większość. -i rzecz. obce zak. na -ta oraz -ista. N lm. tylko niektóre rzeczowniki obce zak. na -ta posiadają końcówkę -mi, reszta używa -ami.

Uwagi do wzoru 3: Wzór 3 stosuje się do nazwisk obcych zakończonych na -i, -í, -y, -e, -é

Typ II - męskożywotny

Liczba pojedyncza Przypadek Wzór 1 Wzór 2 M.

D. -a -a C. -ovi -ovi B. -a -a Msc. -ovi -ovi N. -om -om

Liczba mnoga Przypadek Wzór 1 Wzór 2 M. -y -e D. -ov -í -ov C. -om -om B. -a -y Msc. -ovi -e N. -mi -ami -mi -ami Uwagi do wzoru 1: wzór 1 stosowany jest do rzeczowników męskożywotnych zakończonych na spółgłoskę neutralną, twardą lub -o. M lm. rzeczowniki vlk, pes, vták mogą przybierać także końcówki rzecz. męskoosobowych (p. typ I) N lm. końcówka -ami używana w rzeczownikach z wstawnym -o-, -e- oraz zak. na -o.

Uwagi do wzoru 2: wzór 2 stosowany jest do rzeczowników męskożywotnych zakończonych na spółgłoskę miękką. D lm. przeważa końcówka -ov. Rzeczownik kôň posiada końcówkę -í. N lm. końcówka -ami używana w rzeczownikach z wstawnym -o-, -e- oraz zak. na -o.

Typ III - męskonieżywotny

Liczba pojedyncza Przypadek Wzór 1 Wzór 2 Wzór 3 M.

D. -a -u -a -u -a C. -u -u -u B.

Msc. -e -u -i -i N. -om -om -om

Liczba mnoga Przypadek Wzór 1 Wzór 2 Wzór 3 M. -y -e -y D. -ov -ov -ov C. -om -om -om B. -y -e -y Msc. -och -och -och N. -mi -ami -mi -ami -mi

Uwagi do wzoru 1: Wzór 1 stosujemy do rzeczowników męskonieżywotnych zakończonych na sp. twardą lub neutralną. Końcówki -us -os, -es znikają podczas odmiany, ale w niektórych wyrazach (np. cirkus, trolejbus, vírus, epos). W rzeczownikach jednosylabowych z długą samogłoską, ulega ona najczęściej skróceniu (mráz → mrazu) D lp. reguły użycia końcówek -a oraz -u są trudne do sprecyzowania. Końcówka -u stosowana jest zazwyczaj w: rzeczownikach abstrakcyjnych: rozbor rzeczownikach materiałowych: papier, piesok rzeczownikach zak. na -m: dom, strom rzeczownikach zak. na -s, -x, -z, -d', -ot: dovoz, zjazd. Msc. lp. końcówka -u używana w rzeczownikach zak. na spółgłoskę tylnojęzyczną: -k, -g, -ch, -h, np. vlak. N lm. końcówka -ami używana w rzeczownikach z wstawnym -o-, -e- oraz zak. na -m oraz w utartych zwrotach (np. dolu schodami).

Uwagi do wzoru 2: Wzór 2 stosujemy do rzeczowników męskonieżywotnych zakończonych na sp. miękką oraz tych zakończonych na -iar. W rzeczownikach jednosylabowych z długą samogłoską, ulega ona najczęściej skróceniu (kôš → koša) D lp. reguły użycia końcówek -a oraz -u są trudne do sprecyzowania. Końcówka -u stosowana jest zazwyczaj w: rzeczownikach abstrakcyjnych: plač. rzeczownikach materiałowych: čaj. Rzeczowniki zak. na -teľ posiadają w C lp. oraz B lp., a -ec w B lp. końcówki męskoosobowe (typ I). M lm. wyraz deň posiada końcówkę -i D lm. wyrazy deň i peniaze posiadają końcówkę -í N lm. końcówka -ami używana w rzeczownikach z wstawnym -o-, -e- oraz zak. na grupę spółgłoskową, np. dážď.

Uwagi do wzoru 3: Wzór 3 stosujemy do rzeczowników męskonieżywotnych obcego pochodzenia zak. na -el i -er, gdy -e- nie jest ruchome (nie jest samogłoską wstawną), np. hotel, tunel.

Rodzaj żeński

Typ IV - żeński twardotematowyLiczba pojedynczaPrzypadek Wzór 1 Wzór 2 M. -a -a D. -y -y C. -e -i -e B. -u -u Msc. -e -i -e N. -ou -ouLiczba mnogaPrzypadek Wzór 1 Wzór 2 M. -y -y D. - -í - C. -ám -am B. -y -y Msc. -ách -ach N. -ami -ami Uwagi do wzoru 1: wzór 1 stosowany jest do rzeczowników żeńskich zakończonych na -a z poprzedzającą ją spółgłoską neutralną lub twardą z krótką ostatnią sylabą tematu (np. matka, žena) do opracowaniaUwagi do wzoru 2: wzór 1 stosowany jest do rzeczowników żeńskich zakończonych na -a z poprzedzającą ją spółgłoską neutralną lub twardą z długą ostatnią sylabą tematu (np. látka, trieda) do opracowaniaTyp V - żeński miękkotematowyLiczba pojedynczaPrzypadek Wzór 1 Wzór 2 M. -a -a D. -e -e C. -i -i B. -u -u Msc. -i -i N. -ou -ouLiczba mnogaPrzypadek Wzór 1 Wzór 2 M. -e -e D. - -í - -í C. -iam -am B. -e -e Msc. -iach -ach N. -ami -ami Uwagi do wzoru 1: stosowany do rzeczowników zakończonych na -a z poprzedzającą miękką spółgłoską i krótką ostatnią sylabą tematu, np. ulica. w dop. lm. dla końcówki - alternacja samogłoski (wydłużenie) lub wstawne -ie-, gdy zak. na grupę spółgłoskową. w dop. lm. dla wyrazów zakończonych na -ľa, -ča, -ša, -ňa mają jedną z dwóch podanych końcówek. Dla niektórych słów poprawne są obie formy. Wszystkie pozostałe wyrazy posiadają końcówkę -í.

Uwagi do wzoru 2: stosowany do rzeczowników zakończonych na -a z poprzedzającą miękką spółgłoską i długą ostatnią sylabą tematu, np. práca oraz pluralia tantum, np. pomyje. w dopełniaczu lm. dla końcówki - brak alternacji. w dop. lm. dla wyrazów zakończonych na -ľa, -ča, -ša, -ňa mają jedną z dwóch podanych końcówek. Dla niektórych słów poprawne są obie formy. Wszystkie pozostałe wyrazy posiadają końcówkę -í (wyjątek od prawa rytmicznego).

Typ VI - żeński spółgłoskowy

Typ VII - żeński rzeczownikowo-przymiotnikowy

Rodzaj nijaki

Typ VIII - nijaki twardotematowy

Typ IX - nijaki miękkotematowy

Typ X - nijaki z przyrostkiem -ieLiczba pojedynczaPrzypadek Wzór 1 M. -ie D. -ia C. -iu B. -ie Msc. -í N. -ímLiczba mnogaPrzypadek Wzór 1 M. -ia D. -í C. -iam B. -ia Msc. -iach N. -iami Uwagi: Wzór 1 stosowany jest do rzeczowników nijakich zakończonych na dyftong -ie''. W tym wzorze nie obowiązuje prawo rytmiczne, ponieważ wszystkie końcówki posiadają jedynie warianty długie.

Typ XI - nijaki z rozszerzonym tematem