__NOTOC__
Ùczba trzecô W tej lekcji nauczysz się odmiany czasowników w czasie teraźniejszym. Dowiesz się także jak pytać się o miejsce zamieszkania oraz jak samemu na takie pytania odpowiadać.
Gôdka
Gramatika
Kòniugacëjô czasników
W poprzedniej lekcji poznaliśmy odmianę czasownika bëc. Poza tą koniugacją istnieją jeszcze cztery inne. Możemy je rozróżnić po końcówce jaką przybierają czasowniki w pierwszej i drugiej osobie liczby pojedyńczej. I tak rozróżniamy czasowniki z końcówkami: -óm, -ôsz - dla potrzeb tego podręcznika będziemy ją zwali koniugacją I np. mieszkac (mieszk-óm, mieszk-ôsz), czëtac (czet-óm, czet-ôsz), szukac (szuk-óm, szuk-ôsz), pitac (pit-óm, pit-ôsz), miec (m-óm, m-ôsz), spiéwac (spiéw-óm, spiéw-ôsz) -ã, -isz (-ysz) - dla potrzeb tego podręcznika będziemy ją zwali koniugacją II np. robic (robi-ã, rob-isz), zwónic (zwoni-ã, zwon-isz), sedzëc (sedz-ã, sedz-ysz) -ã, -esz - dla potrzeb tego podręcznika będziemy ją zwali koniugacją III np. niosëc (nios-ã, nies-esz), drzéc (drz-ã, drz-esz), sekac (secz-ã, secz-esz), skôczëc (skôcz-ã, skôcz-esz) -ém, -ész - dla potrzeb tego podręcznika będziemy ją zwali koniugacją IV np. wiedzec (wi-ém, wi-ész)
Poniżej przykłady czasowników należących do koniugacji I oraz II. Postaraj się je zapamiętać, aczkolwiek w paru następnych lekcjach będziemy jeszcze, na innych przykładach, utrwalać wszystkie odmiany.
Przykłady:
Jô czëtóm kniga. Të czëtôsz kniga. Òn/Òna/Òno czëtô kniga. Më czëtómë knidżi. Ma czëtama knidżi. We czëtôta knidżi. Òni/Òne czëtają knidżi. Wë czëtôce kniga.
Przykłady:
Jô mieszkóm w Rëmi. Të mieszkôsz w Rëmi. Òn/Òna/Òno mieszkô w Rëmi. Më mieszkómë w Rëmi. Ma mieszkóma w Rëmi. We mieszkôta w Rëmi. Òni/Òne mieszkają w Rëmi. Wë mieszkôce w Rëmi.
Przykłady: Jô przecëgóm sã do Gduńska. Të przecëgôsz sã do Gduńska. Òn/Òna/Òno przecëgô sã do Gduńska. Më przecëgómë sã do Gduńska. Ma przecëgóma sã do Gduńska. We przecëgôta sã do Gduńska. Òni/Òne przecëgają sã do Gduńska. Wë przecëgôce sã do Gduńska.
Przykłady: Jô robiã w Hélu. Te robisz w Hélu. Òn/Òna/Òno robi w Hëlu. Më robimë w Hélu. Ma robima w Hélu. Wa robita w Hélu. Óni/Òne robią w Hélu. Wë robice w Hélu.
Przykłady: Jô kùpiã cządnik. Te kùpisz cządnik. Òn/Òna/Òno kùpi cządnik. Më kùpimë cządnik. Ma kùpima cządnik. Wa kùpita cządnik. Óni/Òne kùpią cządnik. Wë kùpice cządnik.
Czasownik czëc ma dwa znaczenia: jednym z nich jest czuć (się) (czëjã sã fejn - czuję się dobrze), drugim natomiast słuchać (cëż je czëc - co słychać; czëjã mùzykã - słucham muzyki). Warto przy tym wspomnieć, że istnieje także czasownik słëchac, który też ma dwa znaczenia - słuchać (od tego np. słëchińc - słuchacz; słëchôj mie - słuchaj mnie) oraz należeć do (to mie słëchô - to należy do mnie). Polskie czuć coś (np. zapach) to po kaszubsku cknąc co.
Przykłady: Jô czëjã radio. Të czëjesz radio. Òn/Òna/Òno czëje radio. Më czëjemë radio. Ma czëjema radio. Wa czëjeta radio. Òni/Òne czëją radio. Wë czëjece radio.
Przykłady: Jô wiém wszëtkò. Te wiész wszëtkò. Òn/Òna/Òno wié wszëtkò. Më wiémë wszëtkò. Ma wiéma wszëtkò. Wa wiéta wszëtkò. Óni/Òne wiédzą wszëtkò. Wë wiéce wszëtkò.
Pëtowniczi
Pytajniki są raczej podobne do tych używanych w języku polskim. Podobnie się też je stosuje, tak więc użytkownik języka polskiego nie powinien mieć z nimi większego kłopotu.
W tej lekcji poznaliśmy już kilka z nich:
Dze odpowiada polskiemu gdzie. Dokądka odpowiada polskiemu dokąd oraz gdzie. Co w kaszubskim i polskim oznacza to samo. Jak w kaszubskim i polskim oznacza to samo i tak samo się stosuje.
Przykłady:
Dze to je? Dokądka sã przecëgôsz? Co to je? Jak długò hénë mieszkôsz?
Dla utrwalenia wiadomości powiedz po kaszubsku: Gdzie jest resturacja? (restaùracëjô) Dokąd idzesz? (jic - kòniugacëjô III) Co jest w Gdyni? Jak to jest po kaszubsku?
W kolejnych lekcjach poznamy następne pytajniki.
Cwiczënczi Odpowiedz na pytania. Dze terôzka mieszkô Agnes? A dze mieszkô Michôł? Jak długò Agnes mieszkô w Gdini? Dokądka przecëgô sã Agnes? Chto jesz, òkróm Michała, mieszkô w Rëmi przë Ôbrama? Powiedz kto gdzie mieszka. Michôł, Rëmiô Agnes, Gdiniô Joana, Gduńsk Môrcën, Wejrowò Odpowiedz twierdząco i przecząco na poniższe pytania. Mieszkôsz të w Gdini? Twojë miono je Michôł? Mieszkôsz w Gduńsku òd wiedna? Przecëgôsz sã do Krakòwa? Uzupełnij dialog. Witôj Waldi. _______. Mòże bëc, sprawi. A kòl cë? Fejn. _______. Mieszkóm w Rëmi, przë Matejczi. ______. A jô mieszkôm w Hélu, przë Pòrtowi. ____________. Òd wiedna, le terôzka _________ do Gduńska. Po kaszubsku przedstaw swojego kolegę (koleżankę, rodzica, kogoś z rodzeństwa). Podaj imię tej osoby oraz gdzie mieszka.
Odpowiedzi do ćwiczeń