Lakciōni 4

Przypadki w języku pruskim W języku pruskim są 4 przypadki: mianownik (kto? co?), dopełniacz (kogo? czego?), celownik (komu? czemu?) oraz biernik (kogo? co?). Istnieje również archaiczny wołacz, którego można jednak zastąpić mianownikiem.

Mianownik Mianownika używamy, gdy: słowo jest w podmiocie, np.: Šis wīrs ast grazzu. – Ten mężczyzna jest piękny. słowo jest orzecznikiem w zdaniu, w którym orzeczeniem jest czasownik būtwei, wīrstwei lub pastātwei (czyli łącznik), np.: Šī mergā ast majā sestrā. – Ta dziewczyna jest moją siostrą.

Tāns wīrta ārsti. – On został lekarzem.

Dopełniacz Dopełniacza używamy: gdy coś lub ktoś do kogoś należy ("właściciel" jest w dopełniaczu), np.: Sta ast Pīteres sūns. – To jest syn Piotra.

Jak widać, słowo określane (czyli w tym przypadku sūns) stoi za słowem w dopełniaczu, więc jest odwrotnie niż w języku polskim. W niektórych przypadkach jako słowa określającego, którego w języku polskim odpowiednikiem byłby przymiotnik, np.: As pūja appelzinis sakkan. – Piję sok pomarańczowy.

Celownik Celownika używamy: gdy dla danego słowa można zadać pytanie komu?, czemu?, np.: Tāns dāi mi šin lāiskan. – On dał mi tę książkę. po kilku przyimkach, np.: en Ēlbingu – w Elblągu

pa stallu – pod stołem

Biernik Biernika używamy: po czasownikach przechodnich (z końcówką -tun), np.: As skaitāwuns lāiskan. – Przeczytałem książkę.

As widāi tennan. – Widziałem go.

As turri kattinan. – Mam kota.

Tāns ni pūja kafējan. – On nie pije kawy.

Tenēi ni īst mēnsan. – Oni nie jedzą mięsa.

Peisāwusi tū pēismen? – Czy napisałaś list?

Kāupjais āblins. – Kup jabłka.

As mīli tin. – Kocham cię. po wielu przyimkach, np.: sēn tin – z tobą

na garrin – na drzewie

per mamman – dla mamy

Wołacz Rodzaj męski: Dēiws ⇒ Dēiwe tītis (dziadek) ⇒ tīti Rodzaj nijaki: mīstan (miasto) ⇒ mīste Rodzaj żeński: mūsa (ciocia; mucha) ⇒ mūsa mergā ⇒ mērga anni (babcia) ⇒ anni

Liczby Podobnie jak w języku polskim, w języku pruskim istnieją dwie liczby: pojedyncza i mnoga.

Schematy odmian W języku pruskim istnieje wiele schematów odmian, czyli zmian końcówek danego rzeczownika, czasownika lub przymiotnika w poszczególnych przypadkach, osobach i liczbach, lecz duża część z nich dotyczy tylko wyjątków. Oznacza się je numerami od do . Ich pełna lista jest na stronie https://sitti.vdu.lt/prussian/tabula.htm. To, czy dany rzeczownik podlega danemu schematowi odmiany, można sprawdzić w tym słowniku lub w słowniku http://prusaspira.org/wirdeins klikając Ukryj tabele.

Takim schematem można odmieniać część rzeczowników rodzaju męskiego zakończonych na -s, np. wīrs, mīniks, tējs (herbata), pōlicists (policjant). Przykład odmiany rzeczownika wīrs: Liczba pojedyncza Liczba mnogaMianownikwīrswīraiDopełniaczwīraswīranCelownikwīruwīramansBiernikwīranwīrans

Słowa z końcówką -ls odmieniają się na przykładzie słowa ēngels (anioł): Liczba pojedyncza Liczba mnogaMianownikēngelsēngelaiDopełniaczēngelasēngelinCelownikēngeluēngelamansBiernikēngelinēngelins Sytuacja, kiedy zamiast cząstki -lan w końcówce jest cząstka -lin dotyczy wszystkich schematów odmiany. Jednosylabowe wyrazy bez oznaczonego akcentu (czyli podwojonej litery lub długiej samogłoski) odmieniają się na przykładzie słowa sads (sad): Liczba pojedyncza Liczba mnogaMianowniksadssaddaiDopełniaczsaddassaddanCelowniksaddusaddamansBierniksaddansaddans Uwaga! Słowa takie jak np. parks (park) lub salms (hełm, kask) nie odmieniają się tak, ponieważ zmienną końcówkę poprzedzają dwie spółgłoski.

Dopełniacz liczby mnogiej Ponieważ dopełniacz l. mnogiej i biernik l. pojedynczej tego samego słowa są zawsze takie same, żeby uniknąć dwuznaczności używając dopełniacza l. mnogiej korzystamy ze słowa stēisan (dosłownie: tych) i po nim słowa w dopełniaczu l. mnogiej, np.: As mukinna si billin stēisan prūsan. – Uczę się języka Prusów. W podmiocie lub po czasownikach po których biernik nie występuje możemy użyć takiej samej konstrukcji jak podczas używania dopełniacza l. pojedynczej, np.: Sta ast malnīkan spīlispagaptis. – To są zabawki dzieci. Malnīkan spīlispagaptis ast nawwan. – Zabawki dzieci są nowe. Czasami można użyć podobnej konstrukcji dla dopełniacza l. pojedynczej korzystając ze słowa stesse (tego), jeśli słowo określające jest rodzaju męskiego lub nijakiego, lub stesses (tej), jeśli słowo określające jest rodzaju żeńskiego. Słowo określające jest wtedy w bierniku l. pojedynczej, np.: buttan stesses mukinnewin – dom nauczycielki automōbilin stesse pōlicistan – samochód policjanta.

Test { Sta ast ... lāiskas. – To jest książka Dawida. |type="()"} - Dāwids + Dāwidas - Dāwidu - Dāwidan

{ Anni dāi ... ... – Babcia dała dzieciom cukierki. |type="()"} - malnīkan; bumbōnan + malnīkamans; bumbōnans - malnīkamans; bumbōnamans - malnīkan; bumbōnan

{ Tenā kāupi ... – Ona kupiła mieszkanie. |type="()"} - buweīns - buweīnas - buweīnu + buweīnan

{ Turri tū ...? – Czy masz telefon? |type="()"} - telafōns - telafōnas - telafōnu + telafōnan

{ ... maldēi ast wilkistēi. – Młode wilków to wilczęta. |type="()"} - Wilkai + Wilkan - Wilkamans - Wilkans

{ Tāns pagalba ... – On pomaga stryjom. |type="()"} - tīwai - tīwan + tīwamans - tīwans

{ Sta ast ... pagaptis. – To są narzędzia robotników. |type="()"} - dīlinikai + dīlinikan - dīlinikamans - dīlinikans

{ Tāns ast ... – On jest uczniem. |type="()"} + skūlaniks - skūlanikas - skūlaniku - skūlanikan

{ Tenēi widāi dwāi ... – Oni widzieli dwóch mężczyzn. |type="()"} - wīrai - wīran - wīramans + wīrans

{ Tenā ni īda ... – Ona nie zjadła ryby. |type="()"} - zuks - zukkas - zukku + zukkan

{ Mennei padīnga pūtun ... – Lubię pić kawę. |type="()"} - kafējs - kafējas - kafēju + kafējan

{ Majs ... widāi ... – Mój wujek widział rekina. |type="()"} - awwan; ājan - awwas; ājas + aws; ājan - aws; ājs

{ Tāns ni bilīwuns ... tikran. – On nie powiedział policjantowi prawdy. |type="()"} - pōlicists - pōlicistas + pōlicistu - pōlicistan

{ ... ... buwinna en Lukku. – Kuzyni Marka mieszkają w Ełku. |type="()"} + Mārkas; kuzēnai - Mārkan; kuzēnai - Mārkas; kuzēnan - Mārkan; kuzēnamans

{ Ainunts rānguns penningans stēisan ... – Ktoś ukradł pieniądze sąsiadów. |type="()"} - kaimīnai + kaimīnan - kaimīnamans - kaimīnans

{ ... spārtai padīnga mennei. – Bardzo lubię lato. |type="()"} - Daggu - Daggan - Daggas + Dags