Lakciōni 28

Imiesłów czynny czasu przeszłego Imiesłów czynny czasu przeszłego (pretēritas aktīwan) w języku pruskim tworzy się:

a) Obcinając końcówkę bezokolicznika -tun/twei i dodając końcówkę -uns, np.: aubīrgtun ⇒ aubīrguns aūgtwei ⇒ aūguns b) Obcinając końcówkę bezokolicznika -tun/twei i dodając końcówkę -wuns (od bezokoliczników, w których po odcięciu końcówki -tun/twei temat kończy się samogłoską), np.: widātun ⇒ widāwuns segītun ⇒ segīwuns c) Obcinając końcówkę bezokolicznika -utun/utwei i dodając końcówkę -wuns (dotyczy to odmiany ), np.: tērpautun ⇒ tērpawuns buccautun ⇒ buccawuns Zwróć także uwagę na czasowniki z końcówką -stun/stwei. Jeśli w odmianie w cz. przeszłym s zamieniło się w t lub d, to w imiesłowie również zajdzie taka zmiana, np.: aumestun ⇒ aumettuns gēistwei ⇒ gēiduns. Gdy w odmianie w cz. przeszłym zajdzie zmiana w zapisie akcentu, np. īmtun ⇒ as immi, to uwzględniamy to tworząc imiesłów i powstanie wtedy forma immuns.

Wyjątek: ēitwei ⇒ gūbuns Odmiana Imiesłów czynny czasu przeszłego odmienia się zgodnie ze schematem . Gdy używamy go w budowie czasu przyszłego i perfekt, potrzebne nam są tylko formy mianownika. Przykład odmiany imiesłowu aubīrguns: Rodzaj męski Rodzaj żeński Rodzaj nijaki Liczba pojedyncza aubīrguns aubīrgusi aubīrgus Liczba mnoga aubīrgusis aubīrgušas aubīrgus Rodzaj imiesłowu odpowiada rodzajowi podmiotu, np. Wīrs wīrst aubīrguns, Genā wīrst aubīrgusi.

Tryb rozkazujący 1. Tryb rozkazujący dla 1. i 3. osoby liczby pojedynczej oraz 3. osoby liczby mnogiej tworzy się obcinając końcówkę bezokolicznika -tun/twei i dodając końcówkę -sei, np.: bīrgintun ⇒ bīrginsei (niech gotuję, niech gotuje, niech gotują). 2. Tryb rozkazujący dla 2. osoby liczby pojedynczej tworzy się: a) dodając końcówkę -is do formy 2. osoby liczby pojedynczej czasu teraźniejszego, np.: tū bīrgina (ty gotujesz) ⇒ bīrginais (gotuj). b) Jeśli forma 2. osoby liczby pojedynczej czasu teraźniejszego kończy się literą i, to wtedy dodajemy końcówkę -s, np.: tū segēi ⇒ segēis lub końcówkę -i obcinamy (w odmianie ), np.: tū dīnkaui ⇒ dīnkaus. c) W odmianie obcinamy końcówkę bezokolicznika -tun/twei i dodajemy końcówkę -s, np.: etwirītun ⇒ etwirīs d) Wyjątek: ēitwei ⇒ jaīs

3. Tryb rozkazujący dla 2. osoby liczby mnogiej tworzy się poprzez zmianę końcówki -s na -ti w formie trybu rozkazującego 2. osoby liczby pojedynczej, np.: bīrginais (gotuj) ⇒ bīrginaiti (gotujcie). 4. Forma trybu rozkazującego 1. osoby liczby mnogiej jest taka sama jak forma 1. osoby liczby mnogiej czasu teraźniejszego, np.: mes bīrginimai (gotujemy) ⇒ bīrginimai (gotujmy) 5. Wyjątek – czasownik būtwei: 1. os. lp.: seīsei2. os. lp.: seīs3. os. lp.: seīsei1. os. lm.: asmai2. os. lm.: seīti3. os. lm.: seīsei

Tryb przypuszczający Tworzenie Tryb przypuszczający tworzymy obcinając końcówkę bezokolicznika -tun/twei i dodając końcówkę: -lai w 1., 2. i 3. osobie liczby pojedynczej oraz w 3. osobie liczby mnogiej, np. aubīrgtun ⇒ as aubīrglai (ugotowałbym) -limai w 1. osobie liczby mnogiej, np. aubīrgtun ⇒ mes aubīrglimai (ugotowalibyśmy) -litei w 2. osobie liczby mnogiej, np. aubīrgtun ⇒ jūs aubīrglitei (ugotowalibyście)

Spójnik kāi Po spójniku kāi w znaczeniu aby, żeby (oprócz znaczenia że) używa się trybu przypuszczającego, np.: Tāns kwāi, kāi as ēilai stwen – On chce, żebym tam poszedł. Sta ast kerdā, kāi swintinlai – To jest czas, aby świętować.