Choroby zakaźne – drogi szerzenia i sposoby ochrony Wprowadzenie Choroby zakaźne to takie, którymi można się zarazić od innych ludzi, zwierząt lub z otoczenia. Wywołują je drobnoustroje: wirusy, bakterie, grzyby lub pasożyty. Znajomość dróg szerzenia chorób pomaga lepiej się przed nimi chronić.
Czym są choroby zakaźne? Choroba zakaźna powstaje wtedy, gdy do organizmu dostanie się drobnoustrój chorobotwórczy i zacznie się w nim rozmnażać. Przykłady chorób zakaźnych: grypa, przeziębienie, COVID-19 ospa wietrzna, odra angina paciorkowcowa biegunki zakaźne (np. wywołane przez Salmonellę, rotawirusy) gruźlica wirusowe zapalenie wątroby borelioza
Większością chorób zakaźnych można zarazić się od innych osób lub przez skażone przedmioty, wodę, żywność czy zwierzęta.
Drogi szerzenia chorób zakaźnych Droga szerzenia to sposób, w jaki drobnoustroje przechodzą z jednego organizmu do drugiego. Jedna choroba może mieć kilka możliwych dróg zakażenia.
Droga kropelkowa i powietrzna Do zakażenia dochodzi przez wdychanie powietrza, w którym znajdują się drobne kropelki śliny lub śluzu z drobnoustrojami. Takie kropelki wydostają się z ust i nosa podczas: kaszlu kichania głośnego mówienia, śpiewania
W ten sposób szerzą się między innymi: grypa przeziębienie COVID-19 krztusiec ospa wietrzna i odra (łatwo unoszą się w powietrzu w pomieszczeniach)
Ryzyko zakażenia jest większe w zatłoczonych, słabo wietrzonych pomieszczeniach.
Droga kontaktowa (bezpośrednia i pośrednia) Droga kontaktowa bezpośrednia: dotykanie skóry chorej osoby (uścisk dłoni, przytulanie, zabawa) kontakt z wydzielinami chorego (np. poprzez całowanie)
Droga kontaktowa pośrednia: dotykanie przedmiotów, na których są drobnoustroje (klamki, poręcze, klawiatury, telefony) używanie wspólnych ręczników, sztućców, naczyń
Tą drogą mogą szerzyć się na przykład: przeziębienia angina niektóre choroby skóry (grzybice, świerzb)
Droga pokarmowa (fekalno-oralna) Do zakażenia dochodzi przez: wypicie zanieczyszczonej wody zjedzenie skażonej żywności spożycie pokarmu brudnymi rękami
Drobnoustroje z kału osoby chorej lub nosiciela mogą trafić do wody, gleby, żywności, a potem do ust innych ludzi. Dlatego część tych chorób nazywa się chorobami brudnych rąk.
Tą drogą szerzą się między innymi: salmonelloza biegunki wirusowe (np. rotawirusy) niektóre pasożyty jelitowe wirusowe zapalenie wątroby typu A
Droga krwiopochodna i przez kontakty seksualne Drobnoustroje dostają się do organizmu przez krew lub błony śluzowe, na przykład: przez użycie tej samej igły lub strzykawki przez kilka osób przez kontakt uszkodzonej skóry z cudzą krwią przez nieprawidłowo wykonany zabieg medyczny lub kosmetyczny podczas kontaktów seksualnych
W ten sposób mogą szerzyć się: HIV/AIDS wirusowe zapalenie wątroby typu B i C część chorób przenoszonych drogą płciową
Droga przez wektory i od zwierząt (zoonozy) Wektory to zwierzęta (najczęściej owady lub pajęczaki), które przenoszą drobnoustroje między żywicielami. Przykłady: kleszcze – mogą przenosić boreliozę i kleszczowe zapalenie mózgu komary – mogą przenosić malarię, dengę (w Polsce na razie bardzo rzadkie)
Zwierzęta mogą też bezpośrednio przekazywać choroby człowiekowi, na przykład: wścieklizna po ugryzieniu przez zakażone zwierzę niektóre pasożyty od psów i kotów
Zakażenia od matki na dziecko Część drobnoustrojów może przeniknąć: przez łożysko podczas ciąży podczas porodu rzadziej – z mlekiem matki
Dlatego kobiety w ciąży pozostają pod opieką lekarza, który dba o ograniczenie tego ryzyka (na przykład zlecając badania i szczepienia).
Sposoby ochrony przed chorobami zakaźnymi Nie da się całkowicie uniknąć kontaktu z drobnoustrojami, ale można bardzo zmniejszyć ryzyko zachorowania i ciężkiego przebiegu choroby.
Higiena osobista i otoczenia Najważniejsze zasady: dokładne mycie rąk wodą z mydłem: po powrocie do domu przed jedzeniem i przygotowaniem posiłków po skorzystaniu z toalety po kontakcie ze zwierzętami po kaszlu, kichaniu, wydmuchaniu nosa używanie własnego ręcznika, szczoteczki do zębów, maszynki do golenia zakrywanie ust i nosa podczas kaszlu i kichania (najlepiej w zgięcie łokcia lub chusteczkę) regularne mycie ciała i włosów, zmiana bielizny wietrzenie pomieszczeń, szczególnie tam, gdzie przebywa wiele osób regularne sprzątanie i mycie powierzchni często dotykanych (klamki, biurka, telefony)
Szczepienia ochronne Szczepionki przygotowują układ odpornościowy do walki z określonymi drobnoustrojami. Dzięki nim organizm szybciej rozpoznaje zakażenie i skuteczniej je zwalcza. Szczepienia: zmniejszają ryzyko zachorowania łagodzą przebieg choroby, jeśli mimo wszystko do niej dojdzie ograniczają szerzenie się chorób w społeczeństwie
W Polsce istnieje kalendarz szczepień obowiązkowych i zalecanych. Rodzice podejmują decyzję razem z lekarzem, który wyjaśnia zasady i ewentualne przeciwwskazania.
Bezpieczne zachowania na co dzień Aby ograniczyć szerzenie chorób zakaźnych, warto: nie używać cudzych sztućców, kubków, bidonów, pomadek do ust nie dzielić się szczoteczką do zębów, maszynką do golenia, kolczykami unikać kontaktu z cudzą krwią i zgłaszać każdą sytuację z takim kontaktem dorosłym oczekiwać, że w gabinecie lekarskim, stomatologicznym czy kosmetycznym używane są jednorazowe igły i rękawiczki gdy czujesz się chory: zostać w domu i poinformować rodziców zasłaniać usta i nos przy kaszlu i kichaniu częściej myć ręce unikać bliskiego kontaktu z innymi, szczególnie z małymi dziećmi i osobami starszymi
W przyszłości, w dorosłym życiu, ważne jest także stosowanie zabezpieczeń podczas kontaktów seksualnych, co zmniejsza ryzyko zakażeń przenoszonych tą drogą.
Ochrona przed zakażeniami przenoszonymi przez zwierzęta Aby zmniejszyć ryzyko chorób odzwierzęcych: nie głaskać nieznanych, bezpańskich zwierząt po kontakcie ze zwierzęciem zawsze myć ręce dbać o szczepienia ochronne zwierząt domowych, szczególnie przeciw wściekliźnie podczas pobytu w lesie lub na łące: nosić długie spodnie i bluzę z długim rękawem używać preparatów odstraszających kleszcze po powrocie dokładnie obejrzeć skórę i jak najszybciej usunąć ewentualne kleszcze w razie pogryzienia przez zwierzę natychmiast poinformować dorosłych i zgłosić się do lekarza
Co robić, gdy podejrzewasz zakażenie? Jeśli: masz gorączkę, kaszel, biegunkę, wysypkę źle się czujesz po powrocie z wycieczki, po ukąszeniu kleszcza lub zwierzęcia zauważasz u siebie nietypowe objawy
powiedz o tym rodzicom lub innemu zaufanemu dorosłemu. Najważniejsze zasady: nie ukrywać objawów nie brać samodzielnie leków bez konsultacji z lekarzem (zwłaszcza antybiotyków) stosować się do zaleceń lekarza (np. leżenie w łóżku, przyjmowanie leków, czasowa izolacja od innych osób)
Dzięki takim działaniom zmniejszasz ryzyko powikłań u siebie i ograniczasz szerzenie się chorób zakaźnych w swoim otoczeniu.
Podsumowanie Choroby zakaźne szerzą się różnymi drogami: kropelkową, kontaktową, pokarmową, krwiopochodną, przez wektory i od zwierząt, a także z matki na dziecko. Znajomość tych dróg pozwala lepiej się chronić. Najważniejsze sposoby ochrony to: dbanie o higienę osobistą i otoczenia przestrzeganie zasad bezpiecznego zachowania szczepienia ochronne szybkie reagowanie na niepokojące objawy choroby
Odpowiedzialne postępowanie każdego z nas pomaga chronić nie tylko siebie, ale też rodzinę, kolegów i całą społeczność.