Zaburzenia nastroju u nastolatków (depresja, zaburzenia lękowe) – sygnały ostrzegawcze i szukanie pomocy Co to są zaburzenia nastroju? Nastrój to ogólne samopoczucie emocjonalne, które może się zmieniać w ciągu dnia. U nastolatków wahania nastroju są czymś normalnym, bo zachodzą duże zmiany w organizmie i w życiu.
O zaburzeniu nastroju mówimy wtedy, gdy: trudne emocje trwają tygodniami lub miesiącami, są bardzo silne, przeszkadzają w nauce, kontaktach z innymi i w codziennym życiu.
Do najczęstszych zaburzeń nastroju u nastolatków należą depresja i zaburzenia lękowe.
Depresja u nastolatków Depresja to nie jest zwykły smutek czy gorszy dzień. To choroba, która wymaga pomocy specjalisty.
Typowe objawy depresji u nastolatków:
Emocje i myśli: długotrwały smutek, przygnębienie, pustka brak radości z rzeczy, które wcześniej cieszyły poczucie bezwartościowości, winy, wstydu pesymistyczne myśli typu „nic się nie uda”, „to nie ma sensu” myśli o śmierci lub o tym, że lepiej by było nie żyć
Zachowanie: wycofywanie się z kontaktów z rówieśnikami i rodziną spadek wyników w nauce, problemy z koncentracją rezygnacja z hobby i zainteresowań drażliwość, wybuchy złości, konfliktowość sięganie po alkohol lub inne substancje
Ciało: problemy ze snem (bezsenność albo nadmierna senność) zmiana apetytu (brak apetytu lub objadanie się) bóle głowy, brzucha, zmęczenie bez wyraźnej przyczyny
Pojedyncze objawy mogą zdarzyć się każdemu. Niepokój powinny budzić objawy utrzymujące się przez co najmniej dwa tygodnie i wyraźnie utrudniające codzienne funkcjonowanie.
Zaburzenia lękowe Lęk jest naturalną reakcją organizmu na zagrożenie. Pomaga zachować ostrożność i mobilizuje do działania. Problem pojawia się wtedy, gdy lęk: jest bardzo silny, pojawia się często i bez wyraźnej przyczyny, uniemożliwia normalne funkcjonowanie.
Zaburzenia lękowe mogą przybierać różne formy, na przykład: silny lęk w sytuacjach społecznych (np. wystąpienia, rozmowa z rówieśnikami), lęk przed konkretnymi rzeczami lub sytuacjami (fobie), ciągłe zamartwianie się wieloma sprawami (uogólniony lęk), napady paniki (nagłe fale silnego lęku z objawami z ciała).
Typowe objawy lęku:
Myśli: „na pewno coś złego się stanie” czarne scenariusze ciągłe analizowanie błędów
Ciało: przyspieszone bicie serca, duszność uczucie ucisku w klatce piersiowej, zawroty głowy napięcie mięśni, bóle brzucha, biegunki drżenie rąk, potliwość
Zachowanie: unikanie sytuacji, które wywołują lęk (np. szkoły, sprawdzianów, spotkań) trudności ze snem ciągłe uspokajanie się (np. sprawdzanie, czy na pewno wszystko jest w porządku)
Sygnały ostrzegawcze wymagające szybkiej reakcji Są sytuacje, kiedy trzeba jak najszybciej zwrócić się o pomoc do dorosłych i specjalistów. Szczególnie ważne są sygnały:
mówienie o chęci zrobienia sobie krzywdy lub odebrania sobie życia pisanie wiadomości lub postów o śmierci, pożegnaniach samouszkodzenia (celowe ranienie swojego ciała) nagła duża zmiana zachowania: zamknięcie się w sobie, rozdawanie ważnych rzeczy, porządkowanie spraw „jakby na zawsze” sięganie po alkohol, narkotyki, leki bez kontroli dorosłych całkowita utrata zainteresowań, brak energii, zaniedbywanie higieny
W takich sytuacjach nie wolno zostawać z problemem samemu. Trzeba natychmiast powiedzieć zaufanemu dorosłemu lub skontaktować się z telefonem zaufania dla dzieci i młodzieży (na przykład 116 111) albo numerem alarmowym 112, jeśli ktoś jest w bezpośrednim niebezpieczeństwie.
Jak szukać pomocy? Nawet bardzo silny smutek czy lęk można leczyć. Im szybciej ktoś otrzyma pomoc, tym większa szansa na poprawę.
Do kogo można się zwrócić? rodzice lub inni dorośli opiekunowie wychowawca, nauczyciel, pedagog lub psycholog szkolny lekarz rodzinny lub pediatra poradnia psychologiczno‑pedagogiczna poradnia zdrowia psychicznego dla dzieci i młodzieży telefony zaufania i internetowe czaty pomocowe
Poproszenie o pomoc nie jest oznaką słabości, lecz odwagi i troski o siebie.
Jak powiedzieć o problemie? Gdy chcesz komuś opowiedzieć o swoich trudnościach, możesz: wybrać osobę, której choć trochę ufasz umówić się na rozmowę w spokojnym miejscu zacząć od prostego zdania, na przykład: „Od dłuższego czasu czuję się bardzo źle i potrzebuję pomocy” „Martwią mnie moje myśli i emocje, boję się, że sam sobie nie poradzę” jeśli trudno mówić, możesz napisać wiadomość lub list i dać go dorosłemu
Jeżeli jedna osoba zbagatelizuje problem („przejdzie ci”, „taki wiek”), spróbuj porozmawiać z kimś innym albo skontaktuj się z telefonem zaufania.
Jak pomóc koledze lub koleżance? Jeżeli widzisz, że ktoś z klasy lub przyjaciół przeżywa kryzys:
wysłuchaj bez oceniania i dawania szybkich rad powiedz, że jego uczucia są ważne i że nie jest z tym sam zachęć do rozmowy z dorosłym lub specjalistą zaproponuj, że pójdziesz z nim do pedagoga, psychologa lub wychowawcy
Gdy kolega lub koleżanka mówi o zrobieniu sobie krzywdy albo o odebraniu sobie życia, nie wolno zachowywać tego w tajemnicy. W takiej sytuacji trzeba natychmiast poinformować dorosłego, nawet jeśli druga osoba prosi, żeby o tym nie mówić. To może uratować życie.
Co może pomagać na co dzień? To, co robisz na co dzień, nie zastąpi leczenia, ale może wspierać zdrowie psychiczne:
regularny sen (w miarę stałe godziny kładzenia się spać i wstawania) codzienna dawka ruchu (spacer, rower, sport) przebywanie z życzliwymi ludźmi ograniczanie czasu spędzanego w sieci, szczególnie przed snem rozwijanie zainteresowań, hobby mówienie o swoich emocjach zaufanym osobom
Ten tekst nie służy do stawiania diagnozy. Jeśli podejrzewasz u siebie lub u kogoś bliskiego depresję albo zaburzenia lękowe, ważne jest spotkanie ze specjalistą, który może zaproponować odpowiednią pomoc.