Godność osoby jako podstawa praw człowieka Kiedy mówimy o prawach człowieka, często pojawia się słowo „godność”. W dokumentach międzynarodowych i w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej zapisano, że godność człowieka jest źródłem wszystkich praw i wolności. Co to znaczy w praktyce?

Czym jest godność osoby? Godność osoby to szczególna wartość, którą ma każdy człowiek tylko dlatego, że jest człowiekiem. Oznacza to, że:

nie trzeba na nią „zasłużyć” dobrym zachowaniem czy osiągnięciami, nie można jej nikomu odebrać, nawet jeśli postępuje źle, nie można się jej zrzec ani sprzedać.

Godność nie jest nagrodą, lecz czymś wrodzonym. Ma ją:

noworodek i osoba starsza, człowiek zdrowy i chory, osoba bogata i biedna, ktoś wykształcony i ten, kto dopiero się uczy.

Szacunek dla godności oznacza uznanie, że każdy człowiek ma taką samą podstawową wartość.

Godność a równość ludzi Skoro wszyscy ludzie mają taką samą godność, oznacza to ich równość w podstawowym znaczeniu. Równość nie znaczy, że wszyscy są tacy sami, ale że:

nikt nie jest „z natury” lepszy lub gorszy, nikt nie zasługuje na poniżanie z powodu wyglądu, pochodzenia, płci, wiary, orientacji czy zdrowia, każdemu należy się podstawowy szacunek.

Z tej idei biorą się zakazy:

dyskryminacji, niewolnictwa, tortur i okrutnego traktowania, poniżania i upokarzania ludzi.

Kiedy ktoś jest traktowany jak „gorszy sort”, jego godność jest naruszana.

Godność jako źródło praw człowieka Po II wojnie światowej, widząc ogrom zła (obozy, masowe mordy, prześladowania), państwa świata próbowały odpowiedzieć na pytanie: co może chronić ludzi przed takimi tragediami? Odpowiedzią stała się właśnie godność człowieka.

W Powszechnej deklaracji praw człowieka napisano, że:

wszystkie istoty ludzkie rodzą się wolne i równe w godności i prawach, prawa człowieka wynikają z przyrodzonej godności osoby.

Podobnie Konstytucja RP mówi, że:

godność człowieka jest nienaruszalna, jest źródłem wolności i praw człowieka i obywatela, jej poszanowanie i ochrona jest obowiązkiem władz publicznych.

Oznacza to, że:

prawa człowieka nie są „prezentem” od państwa, politycy nie mogą ich dowolnie dawać i odbierać, każde prawo powinno być zgodne z szacunkiem dla godności osoby.

Z godności wynikają między innymi:

prawo do życia i nietykalności osobistej, prawo do wolności słowa i sumienia, prawo do nauki, prawo do prywatności, prawo do ochrony przed przemocą i upokarzaniem.

Godność w codziennym życiu ucznia Może się wydawać, że godność i prawa człowieka to sprawa polityków, sądów i międzynarodowych organizacji. W rzeczywistości dotyczy ona także szkoły i internetu.

Szacunek dla godności to na przykład:

nieprzezywanie innych, niewyśmiewanie czyjegoś wyglądu, ocen, sposobu mówienia, nienagrywanie i nieudostępnianie upokarzających filmików, niepublikowanie ośmieszających zdjęć bez zgody, nieizolowanie kogoś z klasy tylko dlatego, że jest inny.

Naruszeniem godności są:

wyzwiska i hejt, publiczne ośmieszanie, znęcanie się psychiczne lub fizyczne, traktowanie kogoś jak „maskotki” do żartów.

Szacunek dla godności dotyczy także ciebie samego. Kiedy:

pozwalasz, by ktoś stale cię upokarzał, sam mówisz o sobie „jestem nic niewart”,

warto poszukać pomocy i wsparcia. Twoja godność także wymaga ochrony.

Ochrona godności własnej i cudzej Godność człowieka jest podstawą praw, ale sama nie „broni się” automatycznie. Potrzebne są:

prawo i instytucje (sądy, rzecznik praw dziecka, organizacje pozarządowe), postawy ludzi, którzy reagują na zło.

Jako uczeń możesz:

nie brać udziału w ośmieszaniu innych, głośno powiedzieć „to nie w porządku”, gdy widzisz upokarzanie, zgłosić nauczycielowi lub pedagodze sytuacje przemocy, szanować prywatność innych w sieci, bronić własnych granic, gdy ktoś je przekracza.

Prawa człowieka łączą się z obowiązkami. Skoro chcesz, by szanowano twoją godność, masz także obowiązek szanować godność innych.

Podsumowanie Godność osoby:

jest wrodzoną wartością każdego człowieka, stanowi podstawę równości ludzi, jest źródłem praw człowieka zapisanych w dokumentach międzynarodowych i w Konstytucji, powinna być szanowana w życiu codziennym – w domu, w szkole, w internecie.

Rozumienie godności pomaga zrozumieć, dlaczego niektóre zachowania są niedopuszczalne, nawet jeśli „wszyscy tak robią”, oraz dlaczego warto reagować, gdy czyjaś godność jest łamana. To jedna z kluczowych idei etyki i współczesnego świata.