Przykłady dylematów moralnych nastolatków Dorastanie to czas, kiedy coraz częściej samodzielnie decydujesz, co jest dobre, a co złe. W wielu sytuacjach odpowiedź nie jest oczywista. Takie trudne wybory nazywamy dylematami moralnymi.

Co to jest dylemat moralny Dylemat moralny to sytuacja, gdy:

musisz podjąć decyzję, dostępnych jest kilka możliwych rozwiązań, każde ma jakieś plusy i minusy, różne wartości wchodzą ze sobą w konflikt (na przykład lojalność wobec kolegi i uczciwość wobec nauczyciela).

W dylemacie moralnym nie chodzi o wybór między „oczywistym dobrem” a „oczywistym złem”, ale między dwoma rzeczami, które w jakiś sposób są ważne.

Dylemat 1: Lojalność wobec przyjaciela czy prawda Sytuacja: Twój przyjaciel zniszczył coś w klasie i prosi, żebyś nic nie mówił nauczycielowi. Nauczyciel pyta całą klasę, co się stało. Wiesz, kto to zrobił, ale nie chcesz „wydać” kolegi.

Możliwe wartości w konflikcie:

lojalność wobec przyjaciela, uczciwość i odpowiedzialność za wspólne dobro klasy, unikanie kłamstwa.

Pytania do przemyślenia:

Czy milczenie w tej sytuacji to na pewno lojalność? Czy jesteś gotów wziąć winę na siebie? Jakie będą skutki dla klasy, jeśli sprawa pozostanie niewyjaśniona?

Dylemat 2: Pomoc przy ściąganiu a uczciwość Sytuacja: Kolega prosi cię, żebyś na sprawdzianie pokazał mu odpowiedzi. Tłumaczy, że ma problemy w domu, nie zdążył się nauczyć i że jeśli nie zaliczy, będzie miał kłopoty.

Możliwe wartości w konflikcie:

chęć pomocy koledze, uczciwość wobec nauczyciela i innych uczniów, własna uczciwość i poczucie sprawiedliwości.

Pytania do przemyślenia:

Czy takie „pomaganie” jest naprawdę pomocą? Czy zgadzając się na ściąganie, nie krzywdzisz tych, którzy uczyli się samodzielnie? Jakie mogą być długofalowe skutki dla kolegi, jeśli przyzwyczai się do ściągania?

Dylemat 3: Udział w wykluczaniu kolegi Sytuacja: Grupa znajomych postanawia, że nie będzie się bawić ani rozmawiać z jednym z kolegów. Zostaje on wykluczony z rozmów, spotkań, gier online. Nikt ci nie kazał tego robić, ale czujesz presję grupy.

Możliwe wartości w konflikcie:

potrzeba przynależności do grupy, strach przed odrzuceniem, jeśli się sprzeciwisz, poczucie sprawiedliwości i współczucia wobec osoby wykluczanej.

Pytania do przemyślenia:

Jak ty czułbyś się na miejscu tej osoby? Czy chcesz być w grupie za wszelką cenę, nawet kosztem czyjejś krzywdy? Czy można okazać wsparcie wykluczonej osobie, nie zrywając relacji z grupą?

Dylemat 4: Prywatność a troska Sytuacja: Widujesz w sieci niepokojące wpisy kolegi: jest bardzo przygnębiony, sugeruje, że „nie widzi sensu” i „ma dość wszystkiego”. Prosi, żeby nikomu o tym nie mówić, bo „to tylko gadanie”.

Możliwe wartości w konflikcie:

szacunek dla czyjejś prywatności, dotrzymanie prośby o zachowanie tajemnicy, troska o zdrowie i bezpieczeństwo kolegi, odpowiedzialność za czyjeś życie.

Pytania do przemyślenia:

Czy w każdej sytuacji trzeba dochować tajemnicy? Co jest ważniejsze: prywatność czy czyjeś bezpieczeństwo? Do kogo możesz się zwrócić po pomoc (rodzic, wychowawca, pedagog)?

Dylemat 5: Korzyść własna a dobro wspólne Sytuacja: Masz możliwość wynieść ze szkoły wartościowy sprzęt lub korzystać z niego bez pozwolenia (np. zostawiony bez nadzoru sprzęt sportowy, głośnik). „Nikt nie zauważy”, a ty mógłbyś skorzystać.

Możliwe wartości w konflikcie:

chęć zysku, ciekawość, uczciwość i szacunek dla wspólnego mienia, odpowiedzialność za dobro całej społeczności szkolnej.

Pytania do przemyślenia:

Czy to, że „nikt nie patrzy”, coś zmienia? Do kogo należy ten sprzęt i z jakich środków został kupiony? Jak byś się czuł, gdyby ktoś tak postąpił z rzeczami twojej klasy?

Jak podchodzić do dylematów moralnych W obliczu dylematu moralnego możesz:

nazwać problem – co dokładnie się dzieje, zastanowić się, jakie wartości są w konflikcie (np. lojalność, uczciwość, bezpieczeństwo), pomyśleć o konsekwencjach różnych decyzji (dla ciebie i dla innych), zapytać siebie: „Czy chciałbym, żeby inni tak samo postąpili wobec mnie?”, skonsultować się z zaufanym dorosłym (rodzicem, wychowawcą, pedagogiem), zastanowić się, którą decyzję będziesz mógł szczerze przed sobą obronić.

Dylematy moralne są częścią dorastania. Ważne, żeby nie uciekać od myślenia o nich, ale próbować świadomie wybierać rozwiązania, które szanują zarówno ciebie, jak i innych ludzi.