George Orwell – „Rok 1984” Podstawowe informacje Autor: George Orwell Tytuł: „Rok 1984” Rodzaj literacki: epika Gatunek: powieść dystopijna (antyutopia) / polityczna powieść science fiction Czas akcji: rok 1984 (w książce: „4 kwietnia 1984”) Miejsce akcji: Oceania, głównie Londyn (Pasy Startowe 1) Tematyka: totalitaryzm, propaganda, inwigilacja, manipulacja historią, język jako narzędzie kontroli, rozpad więzi międzyludzkich, mechanizmy władzy

Streszczenie krótkie Winston Smith, urzędnik w Ministerstwie Prawdy, żyje w Oceanii rządzonej przez Partię i tajemniczego Wielkiego Brata. Jego praca polega na fałszowaniu przeszłości: poprawia artykuły, dokumenty i dane tak, by Partia zawsze miała rację. Winston zaczyna bunt w najbardziej niebezpieczny sposób: prowadzi pamiętnik i myśli samodzielnie.

Poznaje Julię, z którą wchodzi w zakazany związek. Razem próbują znaleźć drogę do oporu, wierzą w istnienie Braterstwa i w to, że pomóc może O’Brien. Winston dostaje nawet „Księgę” Goldsteina, która tłumaczy mechanizm władzy.

Okazuje się jednak, że to pułapka. Winston i Julia zostają aresztowani przez Policję Myśli. Winston przechodzi brutalne „leczenie” w Ministerstwie Miłości, gdzie O’Brien łamie go psychicznie i zmusza do zaakceptowania kłamstw Partii (np. że 2+2=5). W pokoju 101 Winston zdradza Julię. Po „reedukacji” wraca do społeczeństwa jako cień człowieka: na końcu naprawdę kocha Wielkiego Brata.

Plan wydarzeń Winston zaczyna pisać pamiętnik – myślozbrodnia. Praca w Ministerstwie Prawdy: przerabianie historii i faktów. Dwie Minuty Nienawiści – Goldstein i propaganda. Winston poznaje Julię i dostaje kartkę: „Kocham cię”. Ich spotkania i romans – bunt prywatny przeciw Partii. Wynajęcie pokoju nad sklepikiem Charringtona. Spotkanie z O’Brienem i obietnica „Braterstwa”; Księga Goldsteina. Nagła zmiana wroga w czasie Tygodnia Nienawiści (manipulacja). Aresztowanie – Charrington okazuje się agentem. Ministerstwo Miłości: tortury, O’Brien łamie Winstona. Pokój 101 – Winston zdradza Julię ze strachu. Winston wypuszczony: obojętny, złamany, zakończenie: „kocha Wielkiego Brata”.

Najważniejsi bohaterowie Winston Smith – 39-letni urzędnik, próbuje myśleć i kochać „po ludzku”; zostaje psychicznie złamany. Julia – buntuje się głównie przez prywatne życie i seksualność; jest sprytna, umie się maskować. O’Brien – członek Wewnętrznej Partii; udaje sojusznika, naprawdę jest katem i ideologiem systemu. Wielki Brat – symbol władzy; nie wiadomo, czy istnieje naprawdę, ale „patrzy” z plakatów i teleekranów. Emmanuel Goldstein – wróg Partii, twarz nienawiści; autor „Księgi”, prawdopodobnie element sterowanej propagandy. Charrington – sklepikarz i właściciel pokoju; w rzeczywistości Policja Myśli. Parson – sąsiad Winstona; przykład człowieka podporządkowanego, którego nawet dziecko potrafi wydać.

Czas i miejsce akcji Oceania: państwo totalitarne, permanentna wojna, inwigilacja teleekranami, propaganda. Londyn: szare miasto, bieda, brud, kontrola, strach. Ministerstwa (ważne do testu): Prawdy – propaganda i fałszowanie historii, Miłości – tortury i „reedukacja”, Pokoju – wojna, Obfitości – gospodarka i reglamentacja.

Problematyka Totalitaryzm i kontrola Partia kontroluje nie tylko zachowania, ale też myśli (Policja Myśli) i emocje.

Język jako narzędzie władzy Nowomowa ogranicza słownictwo, by ograniczyć myślenie. Jeśli nie ma słowa na bunt – trudniej bunt pomyśleć.

Manipulacja historią „Kto rządzi przeszłością, rządzi przyszłością”. Winston w pracy tworzy „prawdę” na zamówienie.

Propaganda i nienawiść Dwie Minuty Nienawiści i Tydzień Nienawiści są jak rytuały religijne – mają budować fanatyzm.

Rozpad więzi międzyludzkich Rodzina, miłość, przyjaźń są rozbijane; dzieci uczone są donoszenia.

Mechanizm łamania człowieka System nie tylko zabija – on chce, by człowiek sam uwierzył i pokochał władzę.