Kształtowanie się nowego układu władzy. Powstanie rządu Tadeusza Mazowieckiego i proces demontażu monopolu politycznego PZPR Wstęp Wynik wyborów z 4 czerwca 1989 roku doprowadził do załamania się dotychczasowego systemu sprawowania władzy przez Polską Zjednoczoną Partię Robotniczą (PZPR). Mimo zagwarantowanej w kontrakcie większości parlamentarnej, obóz komunistyczny stracił społeczną legitymację oraz lojalność dotychczasowych partii satelickich, co otworzyło drogę do powołania pierwszego niekomunistycznego premiera.

Konkretne fakty Pierwszym krokiem w kształtowaniu nowej struktury państwa był wybór Prezydenta PRL, którego dokonano 19 lipca 1989 roku. Zgodnie z ustaleniami Okrągłego Stołu, został nim gen. Wojciech Jaruzelski, uzyskując w Zgromadzeniu Narodowym minimalną wymaganą większość jednego głosu. Wybór ten miał gwarantować stabilność systemu i spokój w relacjach z ZSRR. Następnie prezydent desygnował na premiera gen. Czesława Kiszczaka, jednak jego misja tworzenia rządu zakończyła się niepowodzeniem z powodu braku poparcia w Sejmie.

Przełomem okazała się inicjatywa Lecha Wałęsy, który zaproponował koalicję Komitetu Obywatelskiego z dotychczasowymi sojusznikami PZPR – Zjednoczonym Stronnictwem Ludowym (ZSL) oraz Stronnictwem Demokratycznym (SD). Nowa koalicja dysponowała większością mandatów, co zmusiło stronę rządową do ustępstw. 24 sierpnia 1989 roku Sejm powołał Tadeusza Mazowieckiego na stanowisko Prezesa Rady Ministrów. Był on pierwszym niekomunistycznym premierem w państwach bloku wschodniego od czasów zakończenia II wojny światowej.

Skład rządu Tadeusza Mazowieckiego, zaprezentowany 12 września 1989 roku, był wynikiem politycznego kompromisu. Resorty siłowe (Ministerstwo Obrony Narodowej oraz Ministerstwo Spraw Wewnętrznych) pozostały w rękach przedstawicieli PZPR, co miało uspokoić Moskwę oraz aparat bezpieczeństwa. Pozostałe ministerstwa objęli przedstawiciele opozycji solidarnościowej oraz koalicjanci z ZSL i SD. W swoim expose premier Mazowiecki użył sformułowania o „grubej linii” (często błędnie nazywanej „grubą kreską”), co oznaczało odcięcie się nowego rządu od odpowiedzialności za błędy poprzedniego systemu.

Przyczyny i skutki Przyczyny

Porażka wyborcza obozu rządzącego i utrata przez PZPR zdolności do samodzielnego kierowania państwem. Rozpad dotychczasowej koalicji PZPR-ZSL-SD i przejście partii satelickich na stronę „Solidarności”. Konieczność przeprowadzenia radykalnych reform gospodarczych, których nie był w stanie podjąć rząd oparty wyłącznie na komunistach.

Skutki Ostateczny demontaż monopolu politycznego PZPR i rozpoczęcie budowy systemu wielopartyjnego. Zapoczątkowanie głębokich reform ekonomicznych (plan Balcerowicza) oraz ustrojowych (zmiana nazwy państwa, przywrócenie korony w godle). Efekt domina w innych krajach bloku wschodniego, prowadzący do upadku systemów komunistycznych w Europie Środkowo-Wschodniej (Jesień Narodów).

Podsumowanie Powołanie rządu Tadeusza Mazowieckiego we wrześniu 1989 roku zakończyło okres czterdziestoletniej dominacji PZPR w Polsce i zainicjowało proces pokojowej transformacji ustrojowej w całym regionie.