Rola prokuratury w staniu na straży praworządności Prokuratura jest organem ochrony prawnej, którego nadrzędnym zadaniem jest strzeżenie praworządności oraz czuwanie nad ściganiem przestępstw. W polskim systemie prawnym prokuratura nie jest częścią władzy sądowniczej, lecz organem podległym władzy wykonawczej, co wynika z połączenia funkcji Ministra Sprawiedliwości i Prokuratora Generalnego.

Zadania i funkcje prokuratury Działalność prokuratury opiera się na przepisach ustawy Prawo o prokuraturze i obejmuje szereg uprawnień mających na celu ochronę interesu publicznego:

Prowadzenie i nadzorowanie postępowań przygotowawczych – prokurator decyduje o wszczęciu śledztwa lub dochodzenia, nadzoruje działania Policji oraz innych służb (np. ABW, CBA) w celu wykrycia sprawcy przestępstwa i zabezpieczenia dowodów. Pełnienie funkcji oskarżyciela publicznego – po zakończeniu postępowania przygotowawczego prokurator sporządza i wnosi do sądu akt oskarżenia. Podczas rozprawy sądowej reprezentuje państwo, dążąc do pociągnięcia winnego do odpowiedzialności karnej. Wytaczanie powództw w sprawach cywilnych i administracyjnych – prokurator może brać udział w postępowaniach innych niż karne, jeśli wymaga tego ochrona praworządności, interesu społecznego lub mienia państwowego (np. w sprawach o ubezwłasnowolnienie lub ochronę środowiska). Zaskarżanie niezgodnych z prawem decyzji administracyjnych – prokuratura ma prawo wnosić sprzeciwy od ostatecznych decyzji urzędów oraz zaskarżać je do sądów administracyjnych, jeżeli naruszają one obowiązujące przepisy. Koordynacja działań organów ścigania – prokuratura wyznacza kierunki walki z przestępczością zorganizowaną i korupcją, współpracując z instytucjami międzynarodowymi (np. Europolem).

Struktura i zasady działania prokuratury System prokuratury w Polsce charakteryzuje się hierarchicznością i centralizacją:

Prokurator Generalny – stoi na szczycie hierarchii. Od 2016 roku funkcję tę pełni Minister Sprawiedliwości, co oznacza ścisłe powiązanie prokuratury z administracją rządową. Hierarchiczne podporządkowanie – prokuratorzy niższego szczebla są zobowiązani do wykonywania poleceń i wytycznych przełożonych. Prokurator przełożony ma prawo przejąć sprawę prowadzoną przez podwładnego lub zmienić jego decyzję. Zasada jednolitości i niepodzielności – prokuratura jest traktowana jako jeden, niepodzielny organ. Czynności podjęte przez jednego prokuratora uznaje się za działania całej prokuratury. Prokuratorzy mogą się wzajemnie zastępować na każdym etapie postępowania. Zasada legalizmu – nakłada na prokuratora obowiązek wszczęcia i przeprowadzenia postępowania o każdy czyn zabroniony ścigany z urzędu, o którym powziął informację. Prokurator nie może odstąpić od ścigania ze względów osobistych czy politycznych.

Struktura organizacyjna W Polsce funkcjonują następujące szczeble prokuratury powszechnej:

Prokuratura Krajowa – najwyższy szczebel, wspomagający Prokuratora Generalnego. Prokuratury Regionalne – nadzorują pracę prokuratur okręgowych. Prokuratury Okręgowe – prowadzą najpoważniejsze śledztwa (np. dotyczące zabójstw lub dużych afer finansowych). Prokuratury Rejonowe – najniższy szczebel, zajmujący się większością spraw karnych w pierwszej instancji.

W ramach struktur prokuratury działają również wydziały ds. wojskowych oraz pion śledczy Instytutu Pamięci Narodowej (Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu).