__TOC__ σταυρός ()

rzeczownik, rodzaj męski (1.1) krzyż jako symbol chrześcijaństwa, przedmiot kultu lub przedstawienieΑκαδημία Αθηνών, Χρηστικό Λεξικό της Νεοελληνικής Γλώσσας, Αθήνα 2023: hasło „σταυρός”. (1.2) krzyżyk noszony jako ozdoba lub dewocjonalium (1.3) krzyż jako narzędzie egzekucjiΛεξικό της κοινής νεοελληνικής, hasło „σταυρός”, Centrum Języka Greckiego. (1.4) chrześcijaństwo (1.5) krzyż, krzyżyk jako znak, kształt lub przedmiot o takim kształcie (1.6) znak krzyża (1.7) krzyż, ciężar, cierpienie, utrapienie (1.8) gładzizna

(1.1-8) M17,

(1.1) Προσκύνησε τον σταυρό. → Oddał cześć krzyżowi. (1.2) Φορούσε σταυρό στον λαιμό. → Nosił krzyżyk na szyi. (1.3) Ο Χριστός ανέβηκε στο Γολγοθά κουβαλώντας το σταυρό. → Chrystus wszedł na Golgotę, niosąc krzyż. (1.4) Η πάλη του σταυρού με την ημισέληνο. → Walka chrześcijaństwa z islamem. (1.5) Βάζει ένα σταυρό αντί για υπογραφή. → Stawia krzyżyk zamiast podpisu. (1.6) Κάνε το σταυρό σου κι όλα θα πάνε καλά. → Zrób znak krzyża, a wszystko będzie dobrze. (1.7) Ο καθένας σηκώνει το σταυρό του. → Każdy dźwiga swój krzyż. (1.8) Τον βρήκε στον σταυρό. → Trafiło go w gładziznę.

(1.1) Ερυθρός Σταυρός → Czerwony Krzyż (1.5) σταυρός προτίμησης → krzyżyk wyborczy • Σταυρός του Νότου → Krzyż Południa

σταυρώνω, σταυροκοπιέμαι εσταυρωμένος, σταυρικός, σταυροειδής, σταυρώσιμος, σταυρωτός σταυρουδάκι , σταύρωμα , σταύρωση , σταυρωτής σταυρο-, σταυρ-

(1.1) φιλώ σταυρό → przysięgać, zarzekać się (1.6) κάνω τον σταυρό μου → żegnać się, robić znak krzyża (1.7) σηκώνω τον σταυρό μου → dźwigać swój krzyż

σταυρός ()

staurósEldar Heide, The semantic development of Germanic *steur-: poles, rudders, anchors, withies and retractable keels, „Etnolingwistyka. Problemy Języka i Kultury” 34 (2022), s. 172, DOI: 10.17951/et.2022.34.167; autor podaje bezpośrednio zestawienie „Greek staurós (σταυρός)”.

rzeczownik, rodzaj męski (1.1) greka homerycka i klasyczna: pal, słupH.G. Liddell, R. Scott, H.S. Jones, A Greek–English Lexicon, hasło „σταυρός”. (1.2) greka klasyczna: pal fundamentowy (1.3) greka hellenistyczna i koine: krzyż jako narzędzie egzekucji (1.4) greka okresu rzymskiego: pal do nabijania ciała lub zwłok (1.5) koine: krzyż jako dobrowolnie podjęte cierpienie

(1.1-5) deklinacja II,

(1.1) σταυροὺς δ’ ἐκτὸς ἔλασσε διαμπερὲς ἔνθα καὶ ἔνθα. → Na zewnątrz powbijał pale na całej długości, tu i tam.Homer, Odyseja XIV, 11. (1.2) ἴκρια ἐπὶ σταυρῶν ὑψηλῶν ἐζευγμένα. → Pomosty połączone na wysokich palach.Herodot, Dzieje V, 16, 1. (1.3) εἰ υἱὸς εἶ τοῦ θεοῦ, κατάβηθι ἀπὸ τοῦ σταυροῦ. → Jeśli jesteś Synem Bożym, zejdź z krzyża.Ewangelia według Mateusza 27, 40, SBLGNT. (1.4) τὸ μὲν σῶμα πλάγιον διὰ τριῶν σταυρῶν ἀναπῆξαι. → Ciało zaś nabić bokiem na trzech palach.Plutarch, Artakserkses 17, 7. (1.5) καὶ ὃς οὐ λαμβάνει τὸν σταυρὸν αὐτοῦ καὶ ἀκολουθεῖ ὀπίσω μου, οὐκ ἔστιν μου ἄξιος. → A kto nie bierze swego krzyża i nie idzie za mną, nie jest mnie godzien.Ewangelia według Mateusza 10, 38. (1.5) ἀπαρνησάσθω ἑαυτὸν καὶ ἀράτω τὸν σταυρὸν αὐτοῦ καὶ ἀκολουθείτω μοι. → niech zaprze się samego siebie, weźmie swój krzyż i pójdzie za mną.Ewangelia według Marka 8, 34. (1.5) ὅστις οὐ βαστάζει τὸν σταυρὸν ἑαυτοῦ καὶ ἔρχεται ὀπίσω μου οὐ δύναται εἶναί μου μαθητής. → Kto nie dźwiga swego krzyża i nie idzie za mną, nie może być moim uczniem.Ewangelia według Łukasza 14, 27.

(1.5) λαμβάνω / αἴρω / βαστάζω σταυρόν → brać / podejmować / dźwigać krzyż

(1.1-2) πᾶλος, σκόλοψ, στάλιξ, χάραξ

ἀνασταυρόω, περισταυρόω, σταυρόω σταυρικός, σταυροειδής, σταυροφόρος σταυρίον , σταύρωμα , σταύρωσις

„pal” < „stać”; R.S.P. Beekes, Etymological Dictionary of Greek, Leiden–Boston: Brill 2010, s. 1391.

epicka forma dopełniacza liczby pojedynczej: σταυροῖο