Rozporządzenie Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiejz dnia 16 maja 2013 r.w sprawie lotów próbnych i akrobacyjnych oraz pokazów lotniczych Spis treści Treść rozporządzenia Rozdział 1 - Przepisy ogólne Rozdział 2 - Loty próbne Rozdział 3 - Loty akrobacyjne Rozdział 4 - Pokazy lotnicze Rozdział 5 - Przepisy przejściowe i końcowe Załącznik nr 1 - Minimalne wysokości i warunki lotu nad publicznością balonów załogowych Załącznik nr 2 - Minimalne odległości linii pokazu lotniczego od strefy dla publiczności Załącznik nr 3 - Minimalne odległości między osią drogi startowej a granicą strefy dla publiczności przy starcie i lądowaniu podczas pokazu lotniczego Załącznik nr 4 - Minimalne warunki atmosferyczne dla statków powietrznych biorących udział w pokazie lotniczym Treść rozporządzenia Na podstawie art. 123 ust. 1f ustawy z dnia 3 lipca 2002 r. - Prawo lotnicze (Dz. U. z 2012 r. poz. 933, z późn. zm.2)Zmiany tekstu jednolitego wymienionej ustawy zostały ogłoszone w Dz. U. z 2012 r. poz. 951 i 1544 oraz z 2013 r. poz. 134.) zarządza się, co następuje: Rozdział 1 Przepisy ogólne § 1. Rozporządzenie określa: 1) wyjątki od zakazów wykonywania przez statki powietrzne lotów próbnych, akrobacyjnych oraz organizowania pokazów lotniczych nad osiedlami i innymi skupiskami ludności; 2) szczegółowe wymogi bezpieczeństwa podczas organizacji i prowadzenia pokazów lotniczych; 3) szczegółowe warunki organizacji i prowadzenia pokazów lotniczych oraz lotów próbnych i akrobacyjnych. § 2. Użyte w rozporządzeniu określenia oznaczają: 1) dowódca zespołu - osobę wyznaczoną spośród pilotów zespołu statków powietrznych odpowiedzialną za przygotowanie zespołu do przeprowadzenia pokazu lotniczego; 2) dyrektor pokazu lotniczego - osobę odpowiedzialną za zapewnienie, aby operacje lotnicze i działania obsługi technicznej, wykonywane w ramach pokazu lotniczego, były zgodne z przepisami; 3) impreza masowa - imprezę masową w rozumieniu art. 3 pkt 1 ustawy z dnia 20 marca 2009 r. o bezpieczeństwie imprez masowych (Dz. U. Nr 62, poz. 504, z późn. zm.3)Zmiany wymienionej ustawy zostały ogłoszone w Dz. U. z 2010 r. Nr 127, poz. 857 i Nr 152, poz. 1021, z 2011 r. Nr 217, poz. 1280 oraz z 2012 r. poz. 951.); 4) kategoria I statków powietrznych - statki powietrzne o napędzie tłokowym, turbinowym albo turbośmigłowym, osiągające podczas pokazów lotniczych maksymalną prędkość lotu poziomego większą niż 450 km/h (240 kt); 5) kategoria II statków powietrznych - statki powietrzne o napędzie tłokowym, turbinowym, turbośmigłowym albo elektrycznym, osiągające podczas pokazów lotniczych maksymalną prędkość lotu poziomego od 280 km/h (150 kt) do 450 km/h (240 kt); 6) kategoria III statków powietrznych - statki powietrzne o napędzie tłokowym, turbinowym, turbośmigłowym albo elektrycznym, osiągające podczas pokazów lotniczych maksymalną prędkość lotu poziomego mniejszą niż 280 km/h (150 kt); 7) kierownik do spraw bezpieczeństwa - kierownika do spraw bezpieczeństwa w rozumieniu art. 3 pkt 11 ustawy z dnia 20 marca 2009 r. o bezpieczeństwie imprez masowych; 8) kierownik programu pokazu lotniczego - osobę wyznaczoną przez dyrektora pokazu lotniczego, odpowiedzialną za sprawowanie nadzoru nad operacjami lotniczymi wykonywanymi w ramach pokazu lotniczego; 9) kierownik lotów - osobę wyznaczoną przez dyrektora pokazu lotniczego do kierowania operacjami lotniczymi wykonywanymi w ramach pokazu lotniczego; 10) kierownik skoków - osobę wyznaczoną przez dyrektora pokazu lotniczego, odpowiedzialną za zgodny z przepisami przebieg skoków spadochronowych wykonywanych w ramach pokazu lotniczego; 11) linia pokazu lotniczego - oznaczoną w sposób widoczny dla załogi statku powietrznego linię w przestrzeni, na ziemi lub na wodzie, której statek powietrzny biorący udział w pokazie lotniczym nie może przekroczyć podczas zbliżania się do strefy dla publiczności; 12) lot akrobacyjny - zamierzone wykonywanie manewrów lub figur przez pilotującego statek powietrzny powodujące zmianę położenia statku powietrznego na położenie niestandardowe lub powodujące niestandardową zmianę prędkości; 13) lot próbny - całokształt działań na ziemi i w powietrzu zmierzających do uzyskania informacji o jakościowych i ilościowych charakterystykach statków powietrznych, ich części lub akcesoriów, w rzeczywistych warunkach lotu; 14) Prezes Urzędu - Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego; 15) program pokazu lotniczego - program, o którym mowa odpowiednio w art. 123 ust. 1b lub 1d ustawy z dnia 3 lipca 2002 r. - Prawo lotnicze; 16) przelot - lot w strefie pokazu lotniczego wykonywany ze stałym kątem drogi i na stałej wysokości; 17) strefa czasowo rezerwowana - strefę TRA, o której mowa w przepisach wydanych na podstawie art. 121 ust. 5 ustawy z dnia 3 lipca 2002 r. - Prawo lotnicze; 18) strefa czasowo wydzielona - strefę TSA, o której mowa w przepisach wydanych na podstawie art. 121 ust. 5 ustawy z dnia 3 lipca 2002 r. - Prawo lotnicze; 19) strefa dla publiczności - miejsce wyznaczone w terenie, oznakowane i udostępnione przez organizatora pokazu lotniczego dla widzów, spełniające warunki sanitarnohigieniczne przewidziane przepisami oraz posiadające infrastrukturę zapewniającą bezpieczeństwo przebywających w nim osób; 20) strefa lotów akrobacyjnych - wyznaczoną przestrzeń powietrzną o określonych granicach poziomych i pionowych, wydzieloną na potrzeby wykonania lotów akrobacyjnych; 21) strefa pokazu lotniczego - wyznaczoną okresowo przestrzeń powietrzną o określonych granicach poziomych i pionowych, wydzieloną na potrzeby wykonania pokazu lotniczego; 22) ustawa - ustawę z dnia 3 lipca 2002 r. - Prawo lotnicze; 23) wystawa statyczna sprzętu lotniczego - ekspozycję statków powietrznych, w tym biorących udział w pokazie lotniczym, w miejscu wyznaczonym przez organizatora pokazów lotniczych z dostępem dla publiczności. Rozdział 2 Loty próbne § 3. Lot próbny nad osiedlem lub innym skupiskiem ludności może być wykonywany, jeżeli są spełnione następujące warunki: 1) zostaną zachowane środki bezpieczeństwa zawarte w programie prób w locie albo w instrukcji operacyjnej prób w locie, określone w przepisach wydanych na podstawie art. 53c ust. 1 i 2 ustawy; 2) po starcie lub przy podejściu do lądowania lub w locie nad lotniskiem nie można uniknąć lotu nad osiedlem lub innym skupiskiem ludności; 3) wysokość lotu poza lotniskiem gwarantuje bezpieczne wykonanie przymusowego lądowania poza osiedlem lub innym skupiskiem ludności. § 4. Lot próbny jest organizowany i prowadzony z uwzględnieniem przepisów wydanych na podstawie art. 33 ust. 2 i 3 lub art. 53c ust. 1 i 2 ustawy albo przepisów rozporządzenia Komisji (UE) nr 748/2012 z dnia 3 sierpnia 2012 r. ustanawiającego przepisy wykonawcze dotyczące certyfikacji statków powietrznych i związanych z nimi wyrobów, części i akcesoriów w zakresie zdatności do lotu i ochrony środowiska oraz dotyczące certyfikacji organizacji projektujących i produkujących (Dz. Urz. UE L 224 z 21.08.2012, str. 1, z późn. zm.), z zastrzeżeniem art. 1 ust. 6 ustawy. Rozdział 3 Loty akrobacyjne § 5. 1. Loty akrobacyjne mogą być wykonywane w strefie lotów akrobacyjnych, w strefie pokazu lotniczego albo poza tymi strefami w przypadkach określonych w ust. 8-11. 2. Loty akrobacyjne nad osiedlem lub innym skupiskiem ludności mogą być wykonywane w strefie lotów akrobacyjnych albo w strefie pokazu lotniczego. 3. Loty akrobacyjne w strefie lotów akrobacyjnych albo w strefie pokazu lotniczego wykonuje się na wysokości większej niż 300 m (1000 ft) nad poziomem terenu. 4. Loty akrobacyjne w strefie lotów akrobacyjnych albo w strefie pokazu lotniczego mogą być wykonywane na wysokości mniejszej niż 300 m (1000 ft) nad poziomem terenu po uzyskaniu zgody Prezesa Urzędu wydanej na wniosek odpowiednio: 1) organizatora lotów akrobacyjnych złożony nie później niż na 7 dni roboczych przed planowanym terminem lotu akrobacyjnego; 2) organizatora pokazu lotniczego, o którym mowa w art. 123 ust. 1b ustawy, złożony wraz z programem pokazu lotniczego; 3) organizatora pokazu lotniczego, o którym mowa w art. 123 ust. 1d ustawy, złożony nie później niż na 14 dni przed planowanym terminem pokazu lotniczego. 5. W przypadku pilotów państw obcych wniosek, o którym mowa w ust. 4, składa się nie później niż na 3 dni robocze przed planowanym terminem lotu akrobacyjnego lub pokazu lotniczego. 6. Wniosek, o którym mowa w ust. 4, zawiera: 1) określenie wnioskodawcy obejmujące jego imię i nazwisko albo nazwę oraz adres, numer telefonu i adres poczty elektronicznej; 2) nazwę użytkownika statku powietrznego; 3) proponowaną wysokość dolnej granicy lotu akrobacyjnego; 4) proponowany czas, w którym będą wykonywane loty akrobacyjne; 5) numer uprawnienia lotniczego pilota statku powietrznego, z tym że w przypadku członków załóg statków powietrznych lotnictwa państwowego do wniosku dołącza się kopię dokumentu potwierdzającego kwalifikacje lub uprawnienia w lotnictwie państwowym; 6) uzasadnienie. 7. Loty akrobacyjne w strefie lotów akrobacyjnych albo w strefie pokazu lotniczego na wysokości mniejszej niż 300 m (1000 ft) nad poziomem terenu mogą być wykonywane przez pilotów państw obcych, jeżeli posiadają oni zgodę właściwego organu swojego państwa na wykonywanie lotów akrobacyjnych poniżej tej wysokości. Zgodę dołącza się do wniosku, o którym mowa w ust. 4. 8. Loty akrobacyjne wykonywane na wysokości nie mniejszej niż 500 m (1500 ft) nad poziomem terenu mogą być wykonywane poza strefą lotów akrobacyjnych albo strefą pokazu lotniczego: 1) w przestrzeni kontrolowanej - po uzyskaniu zgody służby kontroli ruchu lotniczego; 2) w przestrzeni niekontrolowanej: a) w strefie czasowo wydzielonej albo w strefie czasowo rezerwowanej, b) w strefie ruchu lotniskowego - po uzyskaniu zgody zarządzającego tą strefą, c) w odległości do 15 km od granicy strefy ruchu lotniskowego - po powiadomieniu zarządzającego strefą ruchu lotniskowego oraz właściwej terytorialnie służby ruchu lotniczego. 9. Loty akrobacyjne wykonywane nad lotniskiem lub w odległości do 1 km od jego granicy mogą być wykonywane poza strefą lotów akrobacyjnych albo strefą pokazu lotniczego po spełnieniu łącznie następujących warunków: 1) uzyskaniu zgody zarządzającego lotniskiem na wykonanie lotu akrobacyjnego; 2) uzyskaniu zgody służby kontroli ruchu lotniczego w przypadku lotniska kontrolowanego; 3) wykonywaniu lotów na wysokości nie mniejszej niż 300 m (1000 ft) nad poziomem lotniska albo uzyskaniu zgody Prezesa Urzędu na wykonywanie lotów na wysokości mniejszej niż 300 m (1000 ft) nad poziomem terenu; 4) pozostawaniu statku powietrznego w zasięgu ciągłej obserwacji osoby wyznaczonej przez zarządzającego lotniskiem lub w zasięgu kontroli radarowej w przypadku lotniska kontrolowanego. 10. Do zgody Prezesa Urzędu, o której mowa w ust. 9 pkt 3, stosuje się odpowiednio przepisy ust. 4-7. 11. Przepisy ust. 9 i 10 stosuje się odpowiednio do lądowisk zgłoszonych do ewidencji lądowisk. § 6. 1. Strefa lotów akrobacyjnych jest usytuowana: 1) nad terenem o najmniejszej zwartości zabudowy; 2) w sposób umożliwiający wylądowanie statku powietrznego na lotnisku lub lądowisku w sytuacji awaryjnej, a w przypadku braku takiej możliwości - poza terenem zabudowanym, w miejscu określonym przez pilota przed lotem; 3) w sposób umożliwiający znalezienie się statku powietrznego po zakończeniu każdej figury akrobacyjnej w normalnym położeniu na wysokości nie mniejszej niż 300 m (1000 ft) nad poziomem terenu. 2. Strefę lotów akrobacyjnych wyznacza: 1) zarządzający lotniskiem lub lądowiskiem - w strefie ruchu lotniskowego lub w strefie kontrolowanej lotniska lub lądowiska - po uzgodnieniu z instytucją zapewniającą służby ruchu lotniczego; 2) organizator lotów akrobacyjnych - poza strefą ruchu lotniskowego lub strefą kontrolowaną lotniska lub lądowiska - po powiadomieniu wójta, burmistrza albo prezydenta miasta właściwych ze względu na miejsce usytuowania strefy lotów akrobacyjnych oraz po uzgodnieniu z instytucją zapewniającą służby ruchu lotniczego. Rozdział 4 Pokazy lotnicze § 7. 1. Pokaz lotniczy odbywa się zgodnie z programem pokazu lotniczego. 2. Program pokazu lotniczego określa: 1) imię i nazwisko albo nazwę oraz adres organizatora pokazu lotniczego; 2) datę i godziny pokazu lotniczego; 3) wyznaczone miejsce startu i lądowania oraz szkic terenu, nad którym ma być wykonany pokaz lotniczy, zawierający: a) wydzieloną przestrzeń powietrzną, w której znajduje się strefa pokazu lotniczego, b) granice strefy pokazu lotniczego, c) opis strefy dla publiczności wraz z określeniem bezpiecznej odległości od granicy strefy pokazu lotniczego, d) miejsce ustawienia sprzętu lotniczego wyznaczonego do pokazu lotniczego, e) miejsca wyznaczone do lądowań awaryjnych, f) przeszkody lotnicze, o których mowa w art. 87 ust. 2 ustawy, zlokalizowane w strefie pokazu lotniczego, z określeniem ich rodzajów i wysokości; 4) warunki wykonywania lotów w czasie trwania pokazu lotniczego, w szczególności ograniczenia dotyczące wysokości i prędkości lotu, dozwolonych manewrów, eksploatacji statków oraz inne ograniczenia mające na celu zapewnienie bezpieczeństwa wykonywania lotów podczas pokazu lotniczego, z uwzględnieniem uprawnień lotniczych członków załóg statków powietrznych uczestniczących w pokazie lotniczym; 5) imiona i nazwiska oraz uprawnienia lotnicze dyrektora pokazu lotniczego, kierownika programu pokazu lotniczego i kierownika lotów; 6) opis każdego punktu programu pokazu lotniczego, z określeniem: a) imion i nazwisk pilotów lub skoczków spadochronowych biorących udział w pokazie lotniczym, b) uprawnień lotniczych dowódcy załogi statku powietrznego lub skoczka spadochronowego, c) rodzaju wykonywanego lotu lub skoku spadochronowego podczas pokazu lotniczego, d) typu statku powietrznego używanego podczas pokazu lotniczego, e) planowanych wysokości lotu podczas pokazu lotniczego oraz minimalnej bezpiecznej wysokości zakończenia ewolucji, f) deklarowanej maksymalnej prędkości lotu wykonywanego podczas pokazu lotniczego; 7) minimalne warunki atmosferyczne dla strefy pokazu lotniczego wymagane do przeprowadzenia tego pokazu; 8) ustalone na czas trwania pokazu lotniczego sposoby łączności załóg statków powietrznych biorących udział w pokazie lotniczym z kierownikiem lotów oraz kierownikiem skoków, jeżeli został wyznaczony. 3. W przypadku pokazu lotniczego organizowanego w formie przelotu statków powietrznych program pokazu lotniczego nie zawiera danych, o których mowa w ust. 2 pkt 3 lit. c-e. 4. Program pokazu lotniczego sporządza organizator pokazu lotniczego, z tym że dane, o których mowa w ust. 2 pkt 2 i 3, są ustalane w porozumieniu ze służbą ruchu lotniczego właściwą dla przestrzeni powietrznej, w której będzie przeprowadzany pokaz lotniczy, i przekazywane instytucji zapewniającej służby ruchu lotniczego. 5. Jeżeli pokaz lotniczy odbywa się w strefie kontrolowanej lotniska, dyrektor pokazu lotniczego nawiązuje współpracę z właściwą służbą kontroli ruchu lotniczego w celu uzgodnienia programu pokazu lotniczego w zakresie określonym w ust. 2 pkt 2 i 3. § 8. 1. Do programu pokazu lotniczego będącego imprezą masową organizator pokazu lotniczego dołącza: 1) kopię wniosku o wydanie zezwolenia na przeprowadzenie imprezy masowej; 2) oświadczenie dyrektora pokazu lotniczego, kierownika programu pokazu lotniczego i kierownika lotów, wyrażające zgodę na podjęcie przez nich obowiązków w zakresie organizacji i przebiegu pokazu lotniczego. 2. Do programu pokazu lotniczego, o którym mowa w art. 123 ust. 1d ustawy, organizator pokazu lotniczego dołącza: 1) oświadczenie o powiadomieniu o zamiarze przeprowadzenia pokazu lotniczego właściwych miejscowo ze względu na miejsce przeprowadzenia pokazu lotniczego: a) komendanta powiatowego (rejonowego, miejskiego) Policji, b) komendanta powiatowego (miejskiego) Państwowej Straży Pożarnej, c) dysponenta zespołów ratownictwa medycznego (pogotowia ratunkowego), d) państwowego inspektora sanitarnego; 2) oświadczenie o przeprowadzeniu oceny ryzyka operacji lotniczych objętych programem pokazu lotniczego; 3) oświadczenia osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2, wyrażające zgodę na podjęcie przez nich obowiązków w zakresie organizacji i przebiegu pokazu lotniczego; 4) kopię pisma powiadamiającego wójta, burmistrza albo prezydenta miasta właściwego ze względu na strefę pokazu lotniczego o zamiarze przeprowadzenia pokazu lotniczego. § 9. 1. Organizator pokazu lotniczego odpowiada za działania związane z organizacją pokazu lotniczego oraz wyznacza dyrektora pokazu lotniczego. 2. Dyrektor pokazu lotniczego może zmienić kolejność realizacji punktów programu pokazu lotniczego lub odstąpić od ich realizacji. 3. Dyrektor pokazu lotniczego odwołuje poszczególne punkty programu pokazu lotniczego lub cały pokaz lotniczy, jeżeli warunki atmosferyczne albo inne przyczyny mogą zagrozić bezpieczeństwu pokazu lotniczego. § 10. 1. Organizator pokazu lotniczego zwraca się do instytucji zapewniającej służby ruchu lotniczego z wnioskiem o wydzielenie przestrzeni powietrznej dla strefy pokazu lotniczego, ustalenie trasy pokazu lotniczego, tras dolotowych i strefy zrzutu na potrzeby pokazu lotniczego, w terminie do: 1) 90 dni kalendarzowych przed rozpoczęciem pokazu lotniczego - w przypadku pokazu lotniczego, w którym przewiduje się udział więcej niż 50 samolotów lub śmigłowców; 2) 10 dni roboczych przed rozpoczęciem pokazu lotniczego - w przypadku pozostałych pokazów lotniczych. 2. We wniosku, o którym mowa w ust. 1, organizator pokazu lotniczego określa: 1) współrzędne geograficzne według układu współrzędnych Światowego Systemu Geodezyjnego (WGS 84), z uwzględnieniem granic bocznych, daty, godziny i przedziału wysokości wydzielanej przestrzeni powietrznej; 2) trasę przelotu lub strefę pokazu lotniczego, w przypadku gdy pokaz lotniczy jest organizowany w formie przelotu statków powietrznych z uwzględnieniem wysokości, daty oraz godzin trwania przelotu; 3) informację o używaniu materiałów wybuchowych, materiałów lub wyrobów pirotechnicznych oraz o emisji światła laserowego. § 11. Organizator pokazu lotniczego zapewnia system łączności pozwalający dyrektorowi pokazu lotniczego na sprawną dwustronną łączność z: 1) kierownikiem programu pokazu lotniczego oraz kierownikiem lotów; 2) kierownikiem skoków, jeżeli został wyznaczony; 3) właściwą terytorialnie służbą ruchu lotniczego; 4) służbami porządkowymi i ratowniczymi zabezpieczającymi pokaz lotniczy. § 12. 1. Dyrektor pokazu lotniczego wyznacza kierownika programu pokazu lotniczego, kierownika lotów oraz inne osoby niezbędne do organizacji pokazu lotniczego. 2. Dyrektor pokazu lotniczego, wyznaczając osoby, o których mowa w ust. 1, bierze pod uwagę ich kwalifikacje i doświadczenie odpowiednie do rodzajów statków powietrznych biorących udział w pokazie lotniczym. 3. Dyrektor pokazu lotniczego wyznacza kierownika skoków, jeżeli w pokazie lotniczym będą wykonywane skoki spadochronowe. 4. W przypadku pokazu lotniczego, w którym uczestniczą nie więcej niż trzy statki powietrzne, obowiązki organizatora pokazu lotniczego, dyrektora pokazu lotniczego, kierownika lotów i kierownika programu pokazu lotniczego może wykonywać pilot uczestniczący w tym pokazie. 5. Podczas pokazu lotniczego, w którym bierze udział nie więcej niż dwadzieścia statków powietrznych, w tym nie więcej niż osiem samolotów lub śmigłowców, obowiązki kierownika programu pokazu lotniczego i kierownika lotów może wykonywać dyrektor pokazu lotniczego, pod warunkiem nieuczestniczenia w lotach lub skokach spadochronowych podczas tego pokazu. 6. Podczas pokazu lotniczego, w którym bierze udział więcej niż osiem statków powietrznych, dyrektor pokazu lotniczego nie wykonuje lotów w charakterze dowódcy załogi. 7. Kierownik programu pokazu lotniczego nie może czynnie uczestniczyć w pokazie lotniczym, w którym biorą udział więcej niż trzy statki powietrzne. 8. Dyrektorowi pokazu lotniczego podlegają osoby, o których mowa w ust. 1 i 3. § 13. 1. Dyrektor pokazu lotniczego wyznacza strefę pokazu lotniczego. 2. Strefa pokazu lotniczego jest wyznaczana z uwzględ