Obwieszczenie Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiejz dnia 6 marca 2018 r.w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 Spis treści Treść obwieszczenia Załącznik - Tekst jednolity ustawy z dnia 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 Rozdział 1 - Przepisy ogólne Rozdział 2 - Instytucja zarządzająca oraz inne organy i jednostki organizacyjne uczestniczące we wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich w ramach programu Rozdział 3 - Przyznawanie pomocy Rozdział 4 - Wypłata pomocy Rozdział 5 - Przyznawanie i wypłata pomocy technicznej Rozdział 6 - Przepisy szczegółowe dotyczące pomocy i pomocy technicznej Rozdział 7 - Doradzanie podmiotom ubiegającym się o przyznanie pomocy oraz beneficjentom Rozdział 8 - Krajowa Sieć Obszarów Wiejskich Rozdział 9 - Zmiany w przepisach obowiązujących Rozdział 10 - Przepisy przejściowe i końcowe Treść obwieszczenia 1. Na podstawie art. 16 ust. 1 zdanie pierwsze ustawy z dnia 20 lipca 2000 r. o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1523) ogłasza się w załączniku do niniejszego obwieszczenia jednolity tekst ustawy z dnia 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz. U. z 2017 r. poz. 562), z uwzględnieniem zmian wprowadzonych: 1) ustawą z dnia 10 lutego 2017 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowym Ośrodku Wsparcia Rolnictwa (Dz. U. poz. 624), 2) ustawą z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 935), 3) ustawą z dnia 21 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz. U. poz. 892), 4) ustawą z dnia 7 lipca 2017 r. o zmianie ustawy o zasadach realizacji programów w zakresie polityki spójności finansowanych w perspektywie finansowej 2014-2020 oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1475), 5) ustawą z dnia 10 stycznia 2018 r. o zmianie ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 311) oraz zmian wynikających z przepisów ogłoszonych przed dniem 5 marca 2018 r. 2. Podany w załączniku do niniejszego obwieszczenia tekst jednolity ustawy nie obejmuje: 1) art. 47, art. 52 i art. 61 ustawy z dnia 10 lutego 2017 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowym Ośrodku Wsparcia Rolnictwa (Dz. U. poz. 624), które stanowią: „ Art. 47. 1. Wszczęte przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy postępowania niezakończone decyzją ostateczną oraz inne postępowania prowadzone na podstawie ustaw zmienianych w art. 5, art. 7, art. 8, art. 11, art. 12, art. 14, art. 17, art. 19, art. 21-25, art. 28, art. 32, art. 35 i art. 37-40 przez Prezesa Agencji Nieruchomości Rolnych, dyrektora oddziału terenowego Agencji Nieruchomości Rolnych i Agencję Nieruchomości Rolnych, zwanych dalej „organami ANR”, oraz Prezesa Agencji Rynku Rolnego i dyrektora oddziału terenowego Agencji Rynku Rolnego, zwanych dalej „organami ARR”, prowadzą, z dniem wejścia w życie tej ustawy, stosownie do swojej właściwości Dyrektor Generalny Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa i dyrektor oddziału terenowego Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa, zwani dalej „organami KOWR”, oraz Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, dyrektor oddziału regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa i kierownik biura powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, zwani dalej „organami ARiMR”. 2. W sprawach sądowych, sądowo-administracyjnych, administracyjnych lub egzekucyjnych, w których stroną lub uczestnikiem są organy ANR lub Agencja Rynku Rolnego, lub organy ARR, stroną lub uczestnikiem stają się, z dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, stosownie do swojej właściwości Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa lub organy KOWR albo Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa lub organy ARiMR. ” „ Art. 52. 1. Akta spraw, o których mowa w art. 47, rejestry, spisy, wykazy, ewidencje i bazy danych, prowadzone przez organy ANR, organy ARR i Agencję Rynku Rolnego, z dniem wejścia w życie niniejszej ustawy przejmują właściwe organy KOWR, Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa, organy ARiMR albo Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. 2. Do dnia 31 sierpnia 2017 r. Agencja Rynku Rolnego i Agencja Nieruchomości Rolnych przekażą odpowiednio Pełnomocnikowi albo Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa akta spraw, o których mowa w art. 47, oraz dokumentację, w tym także w postaci nośników elektronicznych, związaną z prowadzeniem wskazanych w ust. 1 rejestrów, spisów, wykazów, ewidencji i baz danych. 3. Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa z dniem 1 września 2017 r. staje się administratorem danych osobowych, których administratorem do dnia 31 sierpnia 2017 r. była Agencja Nieruchomości Rolnych albo Agencja Rynku Rolnego. 4. Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w zakresie zadań, które z dniem wejścia w życie niniejszej ustawy będą przez nią realizowane, z dniem 1 września 2017 r. staje się administratorem danych osobowych, których administratorem do dnia 31 sierpnia 2017 r. była w tym zakresie Agencja Rynku Rolnego. 5. Prezes Agencji Rynku Rolnego w terminie 7 dni od dnia wejścia w życie niniejszego ustępu przekaże Prezesowi Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wszelką dokumentację związaną z zakończonymi i wszczętymi przez Agencję Rynku Rolnego procedurami akredytacji agencji płatniczej w zakresie zadań przejmowanych przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. ” „ Art. 61. Ustawa wchodzi w życie z dniem 1 września 2017 r., z wyjątkiem art. 45, art. 46, art. 49-51, art. 52 ust. 2-5 oraz art. 57 ust. 5 i 6, które wchodzą w życie z dniem następującym po dniu ogłoszenia niniejszej ustawy. ” ; 2) art. 18 ustawy z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 935), który stanowi: „ Art. 18. Ustawa wchodzi w życie z dniem 1 czerwca 2017 r. ” ; 3) art. 2 i art. 3 ustawy z dnia 21 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz. U. poz. 892), które stanowią: „ Art. 2. Fundacja, która przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy została upoważniona do pełnienia funkcji jednostki centralnej, pełni tę funkcję do dnia 31 grudnia 2017 r. zgodnie z przepisami ustawy zmienianej w art. 1 w dotychczasowym brzmieniu, z tym że realizacja jej zadań w 2016 r. i 2017 r. jest finansowana ze środków pomocy technicznej, o których przyznanie i wypłatę fundacja ta może ubiegać się jako jednostka wymieniona w art. 40 ust. 1 pkt 1 ustawy zmienianej w art. 1. Art. 3. Ustawa wchodzi w życie z dniem następującym po dniu ogłoszenia. ” ; 4) art. 31 ustawy z dnia 7 lipca 2017 r. o zmianie ustawy o zasadach realizacji programów w zakresie polityki spójności finansowanych w perspektywie finansowej 2014-2020 oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1475), który stanowi: „ Art. 31. Ustawa wchodzi w życie po upływie 30 dni od dnia ogłoszenia, z wyjątkiem: 1) art. 29, który wchodzi w życie z dniem następującym po dniu ogłoszenia; 2) art. 7 pkt 1 lit. b i pkt 2 oraz art. 8 pkt 1 i 2, które wchodzą w życie z dniem 1 września 2017 r.; 3) art. 7 pkt 1 lit. a oraz art. 15, które wchodzą w życie z dniem 1 stycznia 2018 r. ” ; 5) art. 6, art. 8, art. 9 ust. 1 i art. 10 ustawy z dnia 10 stycznia 2018 r. o zmianie ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 311), które stanowią: „ Art. 6. 1. W 2018 r. zamiast wniosku o przyznanie pomocy w ramach działania, o którym mowa w art. 3 ust. 1 pkt 8 ustawy zmienianej w art. 3, w zakresie rocznych premii, o których mowa w art. 22 ust. 1 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1305/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) i uchylającego rozporządzenie Rady (WE) nr 1698/2005, lub wniosku w ramach działania, o którym mowa w art. 3 ust. 1 pkt 12 ustawy zmienianej w art. 3, rolnik, który w 2017 r. ubiegał się wyłącznie o przyznanie pomocy w ramach tych działań, a powierzchnia gruntów ornych zawarta we wniosku złożonym w 2017 r. wynosiła mniej niż 10 ha, może złożyć oświadczenie, w którym potwierdzi brak zmian, o którym mowa w art. 72 ust. 3 akapit drugi lit. a rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylającego rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr 814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008, jeżeli w 2017 r. nie ubiegał się o przyznanie: 1) płatności dla młodych rolników, płatności związanej do powierzchni upraw: roślin strączkowych na ziarno, roślin pastewnych, ziemniaków skrobiowych, buraków cukrowych, pomidorów, truskawek, lnu, konopi włóknistych, płatności do bydła oraz płatności do krów, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 1; 2) pomocy w ramach działania, o którym mowa w art. 36 lit. a pkt iv rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW), objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013. 2. W przypadku złożenia oświadczenia, o którym mowa w ust. 1, uznaje się, że rolnik złożył na ten rok wniosek o przyznanie pomocy, o którą ubiegał się w 2017 r. 3. Oświadczenie, o którym mowa w ust. 1, składa się w terminie od dnia 15 lutego do dnia 14 marca 2018 r. na formularzu opracowanym i udostępnionym przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. 4. Złożenie oświadczenia, o którym mowa w ust. 1, skutkuje potwierdzeniem braku zmian, o którym mowa w art. 72 ust. 3 akapit drugi lit. a rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylającego rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr 814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008, również w odniesieniu do złożonego w 2017 r. wniosku o: 1) przyznanie jednolitej płatności obszarowej, płatności za zazielenienie, płatności dodatkowej, płatności związanej do powierzchni uprawy chmielu, płatności do owiec, płatności do kóz lub płatności niezwiązanej do tytoniu, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 1; 2) wypłatę pomocy w ramach działania, o którym mowa w art. 36 lit. b pkt i oraz iii rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW), objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013, w zakresie rocznych premii. 5. Termin, o którym mowa w ust. 3, nie podlega przywróceniu. ” „ Art. 8. 1. Do postępowań w sprawach dotyczących: 1) przyznawania płatności bezpośrednich oraz płatności niezwiązanej do tytoniu, o których mowa w art. 1 pkt 1 ustawy zmienianej w art. 1, wszczętych i niezakończonych decyzją ostateczną przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, stosuje się przepisy dotychczasowe, z tym że do takich postępowań wszczętych na podstawie wniosków złożonych w 2017 r. przepis art. 3 ustawy zmienianej w art. 1 stosuje się w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą; 2) przyznawania pomocy w ramach działania, o którym mowa w art. 5 ust. 1 pkt 14, ustawy zmienianej w art. 2, wszczętych i niezakończonych decyzją ostateczną przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, stosuje się przepisy dotychczasowe; 3) wypłaty pomocy w ramach działania, o którym mowa w art. 5 ust. 1 pkt 15 ustawy zmienianej w art. 2, wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, stosuje się przepisy dotychczasowe; 4) przyznawania pomocy finansowej, o której mowa w art. 1 pkt 2 ustawy zmienianej w art. 3, stosuje się przepisy dotychczasowe, z tym że do takich postępowań wszczętych na podstawie wniosków złożonych w 2017 r. przepis art. 27 ustawy zmienianej w art. 3 stosuje się w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą. 2. Do postępowań w sprawie wyboru wykonawcy danego zadania ujętego w zestawieniu rzeczowo-finansowym operacji w trybie, o którym mowa w art. 43a: 1) ust. 1 ustawy zmienianej w art. 3, w przypadku których udostępnienie zapytania ofertowego na stronie internetowej prowadzonej przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa nastąpiło przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy i w wyniku których przed tym dniem nie została zawarta umowa z wybranym wykonawcą, stosuje się przepisy ustawy zmienianej w art. 3 w brzmieniu dotychczasowym; 2) ust. 5 pkt 2 ustawy zmienianej w art. 3 w brzmieniu dotychczasowym, wszczętych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy i w wyniku których przed tym dniem nie została zawarta umowa z wybranym wykonawcą, stosuje się przepisy ustawy zmienianej w art. 3 w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą. Art. 9. 1. Przepisy wykonawcze wydane na podstawie: 1) art. 22 ust. 11 ustawy zmienianej w art. 1 zachowują moc do dnia wejścia w życie przepisów wykonawczych wydanych na podstawie art. 22 ust. 11 ustawy zmienianej w art. 1, 2) art. 24 ust. 4 ustawy zmienianej w art. 2 zachowują moc do dnia wejścia w życie przepisów wykonawczych wydanych na podstawie art. 24 ust. 4 ustawy zmienianej w art. 2, 3) art. 42 ust. 6 ustawy zmienianej w art. 3 zachowują moc do dnia wejścia w życie przepisów wykonawczych wydanych na podstawie art. 42 ust. 6 ustawy zmienianej w art. 3 - w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, nie dłużej jednak niż przez 12 miesięcy od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy. ” „ Art. 10. Ustawa wchodzi w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia, z wyjątkiem art. 4-6, które wchodzą w życie z dniem 15 lutego 2018 r. ” . Załącznik - Tekst jednolity ustawy z dnia 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 Rozdział 1 Przepisy ogólne Art. 1. Ustawa określa: 1) zadania oraz właściwość organów i jednostek organizacyjnych w zakresie dotyczącym wspierania rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020, zwanego dalej „programem”, określonym w: a) rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1305/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) i uchylającym rozporządzenie Rady (WE) nr 1698/2005 (Dz. Urz. UE L 347 z 20.12.2013, str. 487, z późn. zm.), zwanym dalej „rozporządzeniem nr 1305/2013”, oraz w przepisach wydanych w trybie tego rozporządzenia, b) rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylającym rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr 814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008 (Dz. Urz. UE L 347 z 20.12.2013, str. 549, z późn. zm.), zwanym dalej „rozporządzeniem nr 1306/2013”, oraz w przepisach wydanych w trybie tego rozporządzenia, c) rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1303/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiającym wspólne przepisy dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego, Funduszu Spójności, Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich oraz Europejskiego Funduszu Morskiego i Rybackiego oraz ustanawiającym przepisy ogólne dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego, Funduszu Spójności i Europejskiego Funduszu Morskiego i Rybackiego oraz uchylającym rozporządzenie Rady (WE) nr 1083/2006 (Dz. Urz. UE L 347 z 20.12.2013, str. 320), zwanym dalej „rozporządzeniem nr 1303/2013”, oraz w przepisach wydanych w trybie tego rozporządzenia; 2) warunki i tryb przyznawania, wypłaty i zwrotu pomocy finansowej: a) w ramach działań i poddziałań objętych programem, zwanej dalej „pomocą”, b) na realizację zadań określonych w art. 59 rozporządzenia nr 1303/2013 oraz w art. 51 ust. 2 rozporządzenia nr 1305/2013, zwanej dalej „pomocą techniczną” - w zakresie nieokreślonym w przepisach, o których mowa w pkt 1, lub przewidzianym w tych przepisach do określenia przez państwo członkowskie Unii Europejskiej. Art. 2. Użyte w ustawie określenia oznaczają: 1) agencja płatnicza - agencję płatniczą w rozumieniu art. 7 rozporządzenia nr 1306/2013; 2) beneficjent - beneficjenta w rozumieniu art. 2 pkt 10 rozporządzenia nr 1303/2013; 3) działanie - działanie w rozumieniu art. 2 ust. 1 akapit drugi lit. c rozporządzenia nr 1305/2013; 4) instytucja pośrednicząca - instytucję pośredniczącą w rozumieniu art. 2 pkt 18 rozporządzenia nr 1303/2013; 5) instytucja zarządzająca - instytucję zarządzającą w rozumieniu art. 65 ust. 2 lit. a rozporządzenia nr 1305/2013; 6) operacja - operację w rozumieniu art. 2 pkt 9 rozporządzenia nr 1303/2013; 7) podmiot wdrażający - podmiot, któremu zostały delegowane zadania agencji płatniczej. Art. 3. 1. Program jest realizowany na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i obejmuje następujące działania i poddziałania: 1) transfer wiedzy i działalność informacyjna: a) wsparcie dla działań w zakresie kształcenia zawodowego i nabywania umiejętności, b) wsparcie dla projektów demonstracyjnych i działań informacyjnych; 2) usługi doradcze, usługi z zakresu zarządzania gospodarstwem rolnym i usługi z zakresu zastępstw: a) wsparcie korzystania z usług doradczych, b) wsparcie dla szkolenia doradców; 3) systemy jakości produktów rolnych i środków spożywczych: a) wsparcie na przystępowanie do systemów jakości, b) wsparcie działań informacyjnych i promocyjnych realizowanych przez grupy producentów na rynku wewnętrznym; 4) inwestycje w środki trwałe: a) wsparcie inwestycji w gospodarstwach rolnych, b) wsparcie inwestycji w przetwarzanie produktów rolnych, obrót nimi lub ich rozwój, c) wsparcie na inwestycje związane z rozwojem, modernizacją i dostosowywaniem rolnictwa i leśnictwa; 5) przywracanie potencjału produkcji rolnej zniszczonego w wyniku klęsk żywiołowych i katastrof oraz wprowadzanie odpowiednich środków zapobiegawczych: a) wsparcie inwestycji w środki zapobiegawcze, których celem jest ograniczanie skutków prawdopodobnych klęsk żywiołowych, niekorzystnych zjawisk klimatycznych i katastrof, b) wsparcie inwestycji w odtwarzanie gruntów rolnych i przywracanie potencjału produkcji rolnej zniszczonego w wyniku klęsk żywiołowych, niekorzystnych zjawisk klimatycznych i katastrof; 6) rozwój gospodarstw i działalności gospodarczej: a) pomoc w rozpoczęciu działalności gospodarczej na rzecz młodych rolników, b) pomoc na rozpoczęcie pozarolniczej działalności gospodarczej na obszarach wiejskich, c) pomoc na rozpoczęcie działalności gospodarczej na rzecz rozwoju małych gospodarstw, d) wsparcie inwestycji w tworzenie i rozwój działalności pozarolniczej, e) płatności na rzecz rolników kwalifikujących się do systemu dla małych gospodarstw