Rozporządzenie Ministra Infrastrukturyz dnia 16 grudnia 2021 r.w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy w komunikacji miejskiej oraz autobusowej komunikacji międzymiastowej 1)Minister Infrastruktury kieruje działem administracji rządowej - transport, na podstawie § 1 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 18 listopada 2019 r. w sprawie szczegółowego zakresu działania Ministra Infrastruktury (Dz. U. z 2021 r. poz. 937). Spis treści Treść rozporządzenia Rozdział 1 - Przepisy ogólne Rozdział 2 - Pomieszczenia pracy w zajezdniach i warsztatach Rozdział 3 - Obsługa i naprawa pojazdów. Manewrowanie pojazdami Rozdział 4 - Przechodzenie pieszych Rozdział 5 - Prace na wysokości Rozdział 6 - Prace przy pojazdach Rozdział 7 - Sieć trakcyjna Rozdział 8 - Tory tramwajowe Rozdział 9 - Dodatkowe wymagania dotyczące warunków pracy prowadzących pojazdy na liniach komunikacyjnych w komunikacji miejskiej Rozdział 10 - Przepisy przejściowe i końcowe Treść rozporządzenia Na podstawie art. 23715 § 2 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (Dz. U. z 2020 r. poz. 1320 oraz z 2021 r. poz. 1162) zarządza się, co następuje: Rozdział 1 Przepisy ogólne § 1. 1. Rozporządzenie określa wymagania bezpieczeństwa i higieny pracy w komunikacji miejskiej oraz autobusowej komunikacji międzymiastowej w zakresie eksploatacji liniowej, dotyczące: 1) obsługi i naprawy tramwajów, trolejbusów i autobusów, zwanych dalej „pojazdami”; 2) budowy, konserwacji i naprawy sieci trakcyjnej, torów tramwajowych i innych urządzeń; 3) kierowców i motorniczych pojazdów komunikacji miejskiej oraz autobusowej komunikacji międzymiastowej. 2. Przepisy rozporządzenia nie dotyczą pojazdów i urządzeń metra. § 2. Ilekroć w rozporządzeniu jest mowa o: 1) komunikacji miejskiej - rozumie się przez to komunikację, o której mowa w art. 4 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 16 grudnia 2010 r. o publicznym transporcie zbiorowym (Dz. U. z 2021 r. poz. 1371 i 2445); 2) linii komunikacyjnej - rozumie się przez to linię, o której mowa w art. 4 pkt 8 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (Dz. U. z 2021 r. poz. 919, 1005 i 1997); 3) operatorze publicznego transportu zbiorowego - rozumie się przez to podmiot, o którym mowa w art. 4 ust. 1 pkt 8 ustawy z dnia 16 grudnia 2010 r. o publicznym transporcie zbiorowym; 4) organizatorze publicznego transportu zbiorowego - rozumie się przez to podmiot, o którym mowa w art. 4 ust. 1 pkt 9 ustawy z dnia 16 grudnia 2010 r. o publicznym transporcie zbiorowym; 5) pracowniku pilotującym - rozumie się przez to pracownika, który zapewnia pomoc kierującemu pojazdem podczas wykonywania manewru cofania, obserwującego przestrzeń za cofającym się pojazdem oraz posiadającego środki umożliwiające wydawanie kierującemu pojazdem poleceń i jego ostrzeganie o niebezpieczeństwie; 6) sieci trakcyjnej - rozumie się przez to napowietrzne, górne, elektryczne przewody jezdne linii tramwajowej lub trolejbusowej wraz z urządzeniami konstrukcyjnymi, służącymi do ich zawieszenia i mocowania; 7) urządzeniach elektroenergetycznych - rozumie się przez to urządzenia, instalacje i sieci, które wytwarzają, przetwarzają, przesyłają, rozdzielają i odbierają energię elektryczną; 8) warsztatach - rozumie się przez to pomieszczenia pracy w halach i budynkach zaplecza technicznego wraz z wyposażeniem; 9) zajezdni - rozumie się przez to teren, na którym znajdują się hale i budynki zaplecza technicznego, budynki administracyjne i socjalne, przejścia dla ruchu pieszego, drogi komunikacji wewnętrznej oraz tory i place postojowe pojazdów. § 3. Pracodawca zapewnia nadzór nad stanem technicznym oraz procesem obsługi i naprawy maszyn, urządzeń i pojazdów, a także utrzymuje je w stanie technicznym zgodnym z dotyczącymi ich przepisami przez cały okres eksploatacji. § 4. 1. Pracodawca określa prace lub czynności, przy których istnieje możliwość wystąpienia szczególnego zagrożenia dla życia i zdrowia, które powinny być wykonywane co najmniej przez dwie osoby w celu zapewnienia asekuracji. Dotyczy to w szczególności prac lub czynności wykonywanych: 1) przy sieci trakcyjnej; 2) przy wymianie słupów sieci trakcyjnej; 3) na torach tramwajowych czynnych dla ruchu pojazdów; 4) na wysokości powyżej 1 m; 5) przy urządzeniach elektroenergetycznych będących pod napięciem; 6) przy przyłączaniu pojazdu do holownika; 7) przy sprzęganiu pojazdów; 8) przy usuwaniu awarii w warunkach czynnego ruchu drogowego lub w pasie drogowym; 9) przy cofaniu pojazdów; 10) przy montażu i demontażu dużych podzespołów, przy czym wykaz takich podzespołów powinien być umieszczony w stanowiskowych instrukcjach bezpieczeństwa i higieny pracy; 11) przy obsłudze tokarki podtorowej. 2. Wykaz prac i czynności, o których mowa w ust. 1, określa pracodawca w uzgodnieniu z zakładowymi organizacjami związkowymi oraz zakładowym społecznym inspektorem pracy, a w przypadku ich braku - z pracownikami lub ich przedstawicielami. 3. Wymaganie, o którym mowa w ust. 1 pkt 3, nie dotyczy prac polegających wyłącznie na kontroli, konserwacji i czyszczeniu rozjazdów, zwrotnic i torowisk tramwajowych, jeżeli czynności odbywają się poza ruchem liniowym i na torowiskach wydzielonych. Jeżeli zwrotnice są zlokalizowane na przejazdach drogowych, jest wymagana asekuracja. 4. Wymaganie, o którym mowa w ust. 1 pkt 5, nie dotyczy wymiany żarówek, świetlówek i pozostałych źródeł światła oraz przynależnego do nich osprzętu w obwodach o napięciu do 1000 V. 5. Wymaganie, o którym mowa w ust. 1 pkt 9, nie dotyczy tramwajów wyposażonych w stanowisko kierowania z tyłu tramwaju oraz autobusów, w których zastosowano urządzenia pośredniego widzenia zapewniające kierującemu pojazdem widoczność przestrzeni za pojazdem, takie jak kamera cofania z monitorem na stanowisku kierującego pojazdem. § 5. 1. Instrukcje bezpieczeństwa i higieny pracy dla poszczególnych stanowisk pracy pracodawca określa w instrukcjach stanowiskowych, przy uwzględnieniu aktualnych wymagań techniczno-technologicznych. Instrukcje powinny określać w szczególności: 1) sposoby zapewniające bezpieczeństwo wykonywanych czynności; 2) czynności o szczególnym zagrożeniu dla życia i zdrowia, które powinny być wykonywane przez co najmniej dwie osoby; 3) stosowane w zakładzie pracy znaki i sygnały, opracowane na podstawie załącznika nr 1 do rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy (Dz. U. z 2003 r. poz. 1650, z 2007 r. poz. 330, z 2008 r. poz. 690, z 2011 r. poz. 1034 oraz z 2021 r. poz. 2088); 4) rodzaje prac, które wymagają bezwzględnie wyłączenia napięcia; 5) rodzaje prac, przy których obowiązuje stosowanie sprzętu ochronnego i środków ochrony indywidualnej; 6) sposoby postępowania w sytuacjach awaryjnych. 2. Szczegółowe technologiczne procedury włączania i wyłączania napięcia w sieci trakcyjnej oraz stosowania uziemień ochronnych przy eksploatacji urządzeń elektroenergetycznych i dokonywaniu napraw pojazdów określa się w instrukcjach eksploatacji urządzeń elektroenergetycznych. 3. Pracodawca okresowo aktualizuje instrukcje i procedury, o których mowa w ust. 1 i 2, i na bieżąco przekazuje aktualizacje instrukcji i procedur do wiadomości i do stosowania pracownikom oraz zapewnia do nich stały dostęp. 4. Pracownicy są obowiązani do przestrzegania instrukcji i procedur, o których mowa w ust. 1 i 2. 5. Pracodawca sprawuje nadzór nad przestrzeganiem przez pracowników instrukcji i procedur, o których mowa w ust. 1 i 2. § 6. Wymagania bezpieczeństwa i higieny pracy przy urządzeniach elektroenergetycznych oraz kwalifikacje osób zatrudnionych przy eksploatacji i dozorze tych urządzeń określa rozporządzenie Ministra Energii z dnia 28 sierpnia 2019 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy urządzeniach energetycznych (Dz. U. z 2021 r. poz. 1210). § 7. Pracownik wykonujący prace prowadzone na torach lub przy sieci trakcyjnej, w zajezdniach lub w pasie drogowym, powinien być ubrany w odzież zgodną z normą przenoszącą normę europejską dla odzieży ostrzegawczej o intensywnej widzialności. W warunkach ograniczonej widoczności pracownika wyposaża się w przenośną oprawę emitującą migające światło ostrzegawcze koloru żółtego. § 8. Pracodawca powinien odpowiednio oznakować i zabezpieczyć pojazdy używane przy pracach remontowych sieci trakcyjnej lub torowisk oraz miejsca prowadzenia tych prac na odcinkach dróg niezamkniętych dla ruchu, zgodnie z przepisami prawa o ruchu drogowym. § 9. Pracodawca lub osoba sprawująca w imieniu pracodawcy nadzór nad wykonywaniem prac remontowych sieci trakcyjnej lub torowisk, w przypadku stwierdzenia, że sposób wykonywania prac jest nieprawidłowy i stwarza bezpośrednie zagrożenie dla życia i zdrowia pracowników i osób trzecich albo stanowi zagrożenie dla bezpieczeństwa ruchu drogowego, jest obowiązany wstrzymać prowadzenie prac do czasu zastosowania odpowiednich środków eliminujących zagrożenia. Rozdział 2 Pomieszczenia pracy w zajezdniach i warsztatach § 10. 1. Zajezdnie oraz warsztaty tramwajowe i trolejbusowe powinny być wyposażone w urządzenia umożliwiające odłączenie spod napięcia całej sieci trakcyjnej lub jej części oraz w sygnalizację świetlną informującą o odłączeniu napięcia. Kolor zielony sygnalizacji świetlnej oznacza brak napięcia w sieci i zezwala na wykonywanie prac na pojeździe. Kolor czerwony sygnalizacji świetlnej oznacza sieć pod napięciem i zakaz wykonywania prac na tym pojeździe. 2. Odłączona spod napięcia wewnętrzna sieć trakcyjna pomieszczeń hal lub warsztatów powinna być zabezpieczona przed możliwością przeniesienia napięcia przez odbieraki pojazdów z zewnętrznej sieci trakcyjnej pozostającej pod napięciem, jak również zabezpieczona przed przypadkowym włączeniem napięcia w sieci. § 11. 1. Bramy wjazdowe, wyjazdowe i przejazdowe powinny spełniać wymagania określone w przepisach techniczno-budowlanych oraz przepisach dotyczących ochrony przeciwpożarowej, a także w zależności od sposobu otwierania powinny spełniać następujące wymagania podstawowe: 1) bramy otwierane do góry powinny posiadać funkcje zapobiegające ich przypadkowemu opadaniu; 2) skrzydła bram powinny posiadać funkcje zapobiegające ich przypadkowemu zamknięciu; 3) bramy otwierane i zamykane mechanicznie powinny funkcjonować w taki sposób, aby nie stwarzały zagrożenia powstawania urazów, a ponadto powinny: a) umożliwiać natychmiastowe zatrzymanie ruchu bramy w przypadku pojawienia się przeszkody w świetle bramy, b) być przystosowane do ręcznego otwierania i zamykania. 2. Skrzydła bram powinny posiadać zabezpieczenie przed możliwością zetknięcia się z przewodami sieci trakcyjnej. § 12. 1. Oznakowanie wewnętrznych dróg komunikacyjnych i transportowych oraz przejść dla pieszych powinno być zgodne z przepisami prawa o ruchu drogowym i w szczególności określać: 1) ciągi komunikacyjne i transportowe dla pojazdów, dla ruchu pieszego oraz miejsca postojowe; 2) zakazy i nakazy dotyczące wjazdu, zatrzymania, postoju i ruchu kołowego oraz ruchu pieszego na wewnętrznych drogach komunikacyjnych i transportowych; 3) maksymalne prędkości środków transportu i komunikacji na wewnętrznych drogach komunikacyjnych i transportowych oraz w halach i budynkach, gdzie znajdują się stanowiska pracy; 4) w zajezdniach eksploatujących pojazdy zasilane paliwami gazowymi: a) tablice informacyjne dla kierujących pojazdami przewożącymi paliwa gazowe, b) oznakowanie stref bezpieczeństwa dla pojazdów tankujących paliwa gazowe; 5) w zajezdniach posiadających stację do tankowania paliw napędowych i płynów: a) oznakowanie i wyznaczenie stref niebezpiecznych, zgodnie z przepisami przeciwpożarowymi i normą przenoszącą normę europejską dotyczącą symboli graficznych, barw bezpieczeństwa i znaków bezpieczeństwa, b) oznakowanie i wyznaczenie jednego kierunku jazdy - w przypadku wewnętrznych dróg komunikacyjnych i transportowych o szerokości niepozwalającej na ruch dwukierunkowy. 2. Miejsca składowania gazów technicznych należy zlokalizować na zewnątrz budynków, poza stanowiskami pracy, oraz zadaszyć i odpowiednio oznakować, zgodnie z rozporządzeniem Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 23 grudnia 2003 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy produkcji i magazynowaniu gazów, napełnianiu zbiorników gazami oraz używaniu i magazynowaniu karbidu (Dz. U. z 2004 r. poz. 59). § 13. Główki szyn tramwajowych na terenie zajezdni i warsztatów nie powinny wystawać ponad nawierzchnię przejść dla pieszych i przejazdów. Dopuszcza się obniżenie nawierzchni w strefie uszczelnień przyszynowych do 5 mm poniżej poziomu główek szyn w odległości nie większej niż 5 cm od tej szyny. § 14. 1. Usytuowane w pomieszczeniach stanowiska obsługowe i naprawcze, na których są wykonywane czynności przy pojazdach z silnikami spalinowymi wymagające utrzymywania silnika w ruchu, wyposaża się w indywidualny wyciąg spalin przystosowany do rodzaju obsługiwanych pojazdów i zapewniający utrzymanie stężeń czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy poniżej najwyższych dopuszczalnych wartości określonych w rozporządzeniu Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 12 czerwca 2018 r. w sprawie najwyższych dopuszczalnych stężeń i natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy (Dz. U. poz. 1286, z 2020 r. poz. 61 oraz z 2021 r. poz. 325). 2. Pomieszczenia, o których mowa w ust. 1, wyposaża się w system detekcji CO współpracujący z wentylacją i uruchamiający alarm w przypadku przekroczenia wartości dopuszczalnych stężeń CO. § 15. 1. Kanały przeglądowe i naprawcze, zwane dalej „kanałami”, powinny posiadać wnęki wejściowe ze schodami rozmieszczone w odległości co najmniej 25 m od siebie, a w przypadku ich braku - schody powinny być zainstalowane na każdym krańcu kanału. Schody należy utrzymywać w stanie zapewniającym bezpieczeństwo wchodzenia i wychodzenia. W przypadku gdy kanał posiada schody tylko z jednej strony, to druga strona kanału powinna posiadać drabinę metalową trwale przymocowaną do ściany kanału. 2. Długość kanałów powinna być większa niż długość pojazdów i umożliwiać bezpieczne wyjście z kanału poza obrysem stojącego pojazdu. 3. Szerokość kanałów nie powinna być mniejsza niż 0,8 m w świetle. 4. Głębokość kanałów nie powinna być mniejsza niż 1,4 m. 5. Ściany i posadzki kanałów powinny być równe, niepylące i pokryte materiałami łatwo zmywalnymi. Posadzki kanałów powinny być pokryte materiałami o właściwościach antypoślizgowych. 6. Kanały powinny być wyposażone w: 1) urządzenia odpływowe uniemożliwiające gromadzenie się cieczy na posadzce kanału; 2) gniazda wtykowe do podłączenia lamp przenośnych, zasilanych prądem o napięciu bezpiecznym, o ile takie lampy są stosowane; 3) oświetlenie, ogrzewanie i wentylację. 7. Kanały zaprojektowane jako nieprzelotowe powinny być wyposażone w urządzenia uniemożliwiające niekontrolowane przemieszczanie się pojazdów. § 16. 1. Najazdy na kanały i ich obrzeża powinny być oznakowane liniami naniesionymi w sposób trwały na posadzce. Linie powinny być koloru żółtego lub białego i mieć szerokość minimum 10 cm. Linie powinny być naniesione wzdłuż obrzeży kanałów oraz w takiej odległości od krawędzi kanału, aby obejmowały obrys pojazdów wyjeżdżających i wjeżdżających na kanał. Dopuszcza się oznakowanie barwą bezpieczeństwa całej szerokości pasa najazdowego, zgodnie z normą przenoszącą normę europejską dotyczącą symboli graficznych, barw bezpieczeństwa i znaków bezpieczeństwa. 2. Kanały na stałe wyłączone z eksploatacji powinny być oznakowane oraz ogrodzone lub przykryte na całej długości. § 17. 1. Na stanowiskach pracy, na których są wykonywane prace związane z obsługą i naprawą autobusów zasilanych paliwem metanowym, jest wymagane: 1) wyposażenie w urządzenia monitorujące poziom stężenia metanu w powietrzu; w razie wystąpienia niebezpiecznego stężenia tego gazu, urządzenia takie wydają ostrzeżenia w postaci optycznych lub dźwiękowych sygnałów alarmowych, tak aby osoby pracujące mogły opuścić przestrzeń zagrożoną przed zaistnieniem warunków powodujących wybuch; 2) wykonanie wszystkich instalacji, w tym wentylacji mechanicznej i instalacji oświetleniowej, w wykonaniu przeciwwybuchowym; na stanowiskach należy stosować urządzenia wstrzymujące automatycznie pracę wentylatorów w razie powstania pożaru i sygnalizujące ich wyłączenie, jeżeli działanie wentylatorów mogłoby przyczynić się do rozprzestrzenienia pożaru; 3) wykonanie posadzek antystatycznych na powierzchni rzutu poziomego pojazdu powiększonego o pas szerokości 1 m z każdej strony - na stanowisku naprawy pojazdów; 4) wykonywanie prac przy instalacji gazowej z wykorzystaniem narzędzi nieiskrzących. 2. W zakresie nieuregulowanym w ust. 1 w odniesieniu do stanowisk, o których mowa w ust. 1, stosuje się odpowiednio wymagania określone w rozporządzeniu Ministra Gospodarki z dnia 8 lipca 2010 r. w sprawie minimalnych wymagań, dotyczących bezpieczeństwa i higieny pracy, związanych z możliwością wystąpienia w miejscu pracy atmosfery wybuchowej (Dz. U. poz. 931). Rozdział 3 Obsługa i naprawa pojazdów. Manewrowanie pojazdami § 18. 1. Dopuszczalne prędkości pojazdów nie mogą przekraczać: 1) 10 km/h - na terenach zajezdni; w wyjątkowych przypadkach na terenach zajezdni tramwajowych, gdy do sterowania ruchem na terenie zajezdni zastosowano elektroniczny system sterowania ruchem, dopuszcza się prędkość nieprzekraczającą 20 km/h; 2) 5 km/h - przy wjazdach do hal i warsztatów oraz w trakcie ruchu wewnątrz hal i warsztatów, a także na stacjach paliw. 2. Niedopuszczalne jest przeprowadzanie prób rozpędzania i hamowania pojazdów na placach postojowych, wiązkach torowisk i drogach do tego nieprzeznaczonych. Czynności te powinny być wykonywane na wydzielonych i odpowiednio oznakowanych odcinkach wewnętrznych dróg komunikacyjnych i transportowych zajezdni, a prędkość pojazdów nie może przekraczać 30 km/h. 3. Wszelkie czynności związane z przeprowadzaniem badań technicznych pojazdów mogą być wykonywane wyłącznie na wydzielonych i odpowiednio oznakowanych odcinkach wewnętrznych dróg komunikacyjnych i transportowych, a prędkość pojazdu nie może przekraczać 50 km/h na wyznaczonym odcinku. § 19. 1. Czynności przetokowe oraz manewrowanie pojazdami na terenach zajezdni i warsztatów może przeprowadzać pracownik posiadający uprawnienie do kierowania danym typem pojazdu na drogach publicznych. 2. Dopuszcza się wykonywanie czynności, o których mowa w ust. 1, przez pracownika posiadającego ważne prawo jazdy co najmniej kategorii B oraz pisemne upoważnienie pracodawcy wydane po przeprowadzeniu przeszkolenia praktycznego na dany typ pojazdu. § 20. 1. Przy wprowadzaniu i wyprowadzaniu pojazdu na stanowisko przeglądowe, obsługowe lub naprawcze, kierujący pojazdem powinien zachować należytą ostrożność oraz stosować się do sygnałów podawanych przez pracownika pilotującego, a w szczególności zatrzymać pojazd w celu sprawdzenia przez kierującego lub pracownika pilotującego, że w kanale nie znajdują się inni pracownicy. Pracownika pilotującego wyznacza pracodawca. 2. Pracownik pilotujący powinien znajdować się w miejscu zapewniającym dobrą widoczność obszaru za pojazdem, pozostając poza torem jazdy i w bezpiecznej odległości od pojazdu. Dopuszcza się pozostawanie przez pracownika pilotującego wewnątrz pojazdu w tylnej jego części, gdy ma zapewnioną odpowiednią widoczność toru jazdy oraz nie ogranicza pola widzenia kierującego pojazdem. 3. Pojazd powinien być ustawiony na stanowisku w sposób umożliwiający swobodne wejście pracowników do kanału i być zabezpieczony przed przemieszczaniem się. Podczas prac naprawczych należy stosować bariery lub sygnalizację świetlną informującą o prowadzonych pracach w kanale. 4. W czasie wprowadzania pojazdu na kanał niedopuszczalne jest przebywanie pracownika w kanale. § 21. 1. Przed uruchomieniem pojazdu stojącego nad kanałem kierujący pojazdem powinien sprawdzić, czy w kanale nie znajdują się pracownicy. Jeżeli w kanale znajdują się pracownicy, to kierujący pojazdem powinien ostrzec ich o zamiarze uruchomienia pojazdu i ruszenia nim, używają