Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwościz dnia 31 sierpnia 2022 r.w sprawie funkcjonowania okręgowych ośrodków wychowawczych, zakładów poprawczych i schronisk dla nieletnich Spis treści Treść rozporządzenia Rozdział 1 - Przepisy ogólne Rozdział 2 - Funkcjonowanie i organizacja ośrodków Rozdział 3 - Funkcjonowanie i organizacja zakładów Rozdział 4 - Funkcjonowanie i organizacja schronisk Rozdział 5 - Środki zapewnienia bezpieczeństwa w ośrodkach, zakładach i schroniskach Rozdział 6 - Przepis końcowy Załącznik - Sposób prowadzenia dokumentacji pobytu nieletnich w ośrodku, zakładzie i schronisku Treść rozporządzenia Na podstawie art. 344 ustawy z dnia 9 czerwca 2022 r. o wspieraniu i resocjalizacji nieletnich (Dz. U. poz. 1700) zarządza się, co następuje: Rozdział 1 Przepisy ogólne § 1. Rozporządzenie określa: 1) szczegółowy sposób funkcjonowania i organizacji okręgowych ośrodków wychowawczych, zakładów poprawczych i schronisk dla nieletnich; 2) sposób dokumentowania pobytu nieletnich w ośrodkach, zakładach i schroniskach, o których mowa w pkt 1; 3) szczegółowy sposób zapewnienia bezpieczeństwa w ośrodkach, zakładach i schroniskach, o których mowa w pkt 1. § 2. Ilekroć w rozporządzeniu jest mowa o: 1) odkosach - rozumie się przez to kraty metalowe lub pręty metalowe połączone drutem ostrzowym lub kolczastym, instalowane na murach bądź przed otworami okiennymi; 2) ośrodku - rozumie się przez to okręgowy ośrodek wychowawczy; 3) schronisku - rozumie się przez to schronisko dla nieletnich; 4) stanowisku ochrony - rozumie się przez to miejsce, odcinek lub rejon, powierzone pracownikowi ośrodka, zakładu lub schroniska, celem realizacji zadań związanych z ochroną; 5) terenie ośrodka, zakładu lub schroniska - rozumie się przez to teren, który ogranicza zewnętrzna linia ogrodzenia ochronnego lub inne oznaczenie granic ośrodka, zakładu lub schroniska; 6) ustawie - rozumie się przez to ustawę z dnia 9 czerwca 2022 r. o wspieraniu i resocjalizacji nieletnich; 7) zabezpieczeniach techniczno-ochronnych - rozumie się przez to zabezpieczenia mechaniczne, elektryczne, elektroniczne lub budowlane stosowane w systemie ochrony ośrodka, zakładu lub schroniska; 8) zakładzie - rozumie się przez to zakład poprawczy; 9) zmianie - rozumie się przez to grupę pracowników powołaną do wykonywania w jednym czasie zadań z zakresu ochrony ośrodka, zakładu lub schroniska. Rozdział 2 Funkcjonowanie i organizacja ośrodków § 3. Wośrodkach: 1) kształcenie ogólne i zawodowe oraz zatrudnianie prowadzi się na terenie ośrodka lub poza ośrodkiem, z uwzględnieniem postaw, potrzeb, uzdolnień i zainteresowań nieletnich; 2) praktyczna nauka zawodu nieletnich i kształcenie ustawiczne może odbywać się poza ośrodkiem; 3) zajęcia w czasie wolnym od nauki i pracy prowadzi się na terenie ośrodka lub poza ośrodkiem. § 4. 1. System wychowawczy resocjalizacyjny obejmuje w szczególności: 1) badania pedagogiczne i psychologiczne, umożliwiające zdiagnozowanie nieletniego; 2) prognozę wskazującą najskuteczniejsze metody oddziaływania w stosunku do nieletniego; 3) zasadę indywidualizacji; 4) określenie kryteriów oceny postępów nieletniego w procesie resocjalizacji; 5) ofertę resocjalizacyjną w zakresie opieki, wychowania, nauczania, rozwoju zainteresowań i uzdolnień oraz oddziaływań terapeutycznych; 6) ocenę skuteczności realizowanych działań; 7) proces usamodzielniania. 2. System wychowawczy resocjalizacyjno-rewalidacyjny obejmuje założenia systemu resocjalizacyjnego oraz usprawnianie zaburzonych funkcji rozwojowych i intelektualnych nieletniego poprzez kompensowanie i stymulowanie jego rozwoju. 3. System wychowawczy resocjalizacyjno-terapeutyczny obejmuje założenia systemu resocjalizacyjnego oraz w szczególności zaplanowanie i realizację oddziaływań terapeutycznych. § 5. 1. System wychowawczy resocjalizacyjno-rewalidacyjny stosuje się wobec nieletnich z niepełnosprawnością intelektualną. 2. System wychowawczy resocjalizacyjno-terapeutyczny stosuje się wobec nieletnich: 1) mających problem ze szkodliwym lub nałogowym nadużywaniem substancji psychoaktywnych; 2) z zaburzeniami rozwoju osobowości na tle organicznego uszkodzenia centralnego układu nerwowego; 3) z niepsychotycznymi zaburzeniami psychicznymi; 4) z zaburzeniami zachowania wymagającymi stałej opieki psychiatrycznej. § 6. Wośrodkach przeznaczonych dla nieletnich w normie intelektualnej: 1) w których realizuje się system wychowawczy resocjalizacyjny, liczba nieletnich w grupie wychowawczej i oddziale szkolnym nie może przekraczać 12; 2) w których realizuje się system wychowawczy resocjalizacyjno-terapeutyczny, liczba nieletnich w grupie wychowawczej i oddziale szkolnym nie może przekraczać 6. § 7. Wośrodkach przeznaczonych dla nieletnich z niepełnosprawnością intelektualną, w których realizuje się system wychowawczy resocjalizacyjno-rewalidacyjny, liczba nieletnich w grupie wychowawczej i oddziale szkolnym nie może przekraczać 8. § 8. Liczba nieletnich w grupach warsztatowych powinna wynosić połowę liczby nieletnich w oddziale szkolnym określonej dla każdego rodzaju ośrodka. § 9. Wprzypadkach uzasadnionych względami wychowawczymi lub organizacyjnymi Minister Sprawiedliwości, na wniosek dyrektora ośrodka, może okresowo, nie dłużej jednak niż na okres 6 miesięcy, zwiększyć liczbę nieletnich w grupie wychowawczej i oddziale szkolnym, nie więcej jednak niż o 3 nieletnich, z zachowaniem liczby grup w ośrodku. § 10. 1. W ośrodku prowadzi się działalność resocjalizacyjną na podstawie rocznego planu pracy. 2. Plan, o którym mowa w ust. 1, opracowuje dyrektor ośrodka przy współpracy z nauczycielami zajmującymi stanowiska kierownicze w ośrodku. 3. W planie, o którym mowa w ust. 1, uwzględnia się: 1) zadania do realizacji w obszarach funkcjonowania ośrodka: a) wychowanie, opieka, edukacja i oddziaływania terapeutyczne, b) wspomaganie indywidualnego rozwoju nieletniego, c) współpraca ze środowiskiem, w tym usamodzielnianie, d) kalendarium imprez i uroczystości, e) wykaz realizowanych programów, f) przydział czynności i zadań dodatkowych nauczycieli; 2) plan ewaluacji wybranych obszarów działalności ośrodka; 3) sposób realizacji wniosków z nadzoru pedagogicznego sprawowanego w poprzednim roku. § 11. 1. Podstawą organizacji pracy ośrodka w roku szkolnym jest arkusz organizacji pracy ośrodka, który określa formy jego działalności. 2. Arkusz organizacji pracy ośrodka opracowuje dyrektor ośrodka przy współpracy z nauczycielami zajmującymi stanowiska kierownicze w ośrodku i przedkłada do zatwierdzenia Ministrowi Sprawiedliwości w terminie do dnia 31 maja każdego roku. 3. Minister Sprawiedliwości zatwierdza arkusz organizacji pracy ośrodka w terminie do dnia 14 sierpnia każdego roku. 4. Zmiany w organizacji pracy ośrodka w ciągu roku wprowadza się aneksem do arkusza organizacji pracy ośrodka. Przepis ust. 2 i 3 stosuje się odpowiednio. § 12. Dyrektor ośrodka przedstawia regulamin ośrodka do zatwierdzenia Ministrowi Sprawiedliwości. § 13. 1. W skład ośrodka wchodzą: 1) internat; 2) szkoła albo szkoły i warsztaty szkolne; 3) zespół pomocy psychologiczno-pedagogicznej; 4) inne działy zapewniające realizację zadań ośrodka. 2. Dla zapewnienia prawidłowej realizacji zadań ośrodek posiada: 1) pomieszczenia mieszkalne oraz higieniczno-sanitarne; 2) pomieszczenia do zajęć edukacyjnych, w tym pracownie, warsztaty, laboratoria z zapleczem na środki dydaktyczne; 3) salę gimnastyczną; 4) bibliotekę; 5) pomieszczenia do udzielania świadczeń zdrowotnych; 6) pomieszczenia do prowadzenia zajęć psychologiczno-pedagogicznych; 7) izbę chorych; 8) w ośrodku, o którym mowa w art. 135 ust. 1 ustawy - pomieszczenia przeznaczone na dom dla matki i dziecka; 9) tereny i urządzenia do zajęć rekreacyjnych i sportowych. 3. Organizację i funkcjonowanie szkół i warsztatów szkolnych określają odrębne przepisy. 4. Organizację i funkcjonowanie internatu, zespołu pomocy psychologiczno-pedagogicznej i innych działów realizujących zadania ośrodka określa regulamin. § 14. Realizując zadania, o których mowa w art. 332 ust. 1 i 3 ustawy, dyrektor ośrodka: 1) tworzy w ośrodku warunki do indywidualnego oddziaływania na nieletnich; 2) utrzymuje bezpieczeństwo i porządek wewnętrzny, w tym zabezpieczenia ośrodka w sposób uniemożliwiający samowolne oddalenie się nieletnich z ośrodka lub ich uwolnienie przez osoby z zewnątrz oraz inne bezprawne działania; 3) zapewnia nieletnim właściwe warunki bytowe, sanitarne i zdrowotne. § 15. 1. Zebrania rady ośrodka odbywają się z inicjatywy przewodniczącego lub na wniosek organu sprawującego nadzór albo na wniosek co najmniej połowy składu rady ośrodka. 2. Przewodniczący rady ośrodka przygotowuje i prowadzi zebranie rady ośrodka oraz zawiadamia jej członków o terminie i porządku zebrania. 3. W zebraniach rady ośrodka mogą brać udział, z głosem doradczym, osoby zaproszone przez jej przewodniczącego lub na wniosek rady ośrodka oraz przedstawiciele organu sprawującego nadzór. § 16. Rada ośrodka wyraża opinię dotyczącą w szczególności: 1) rocznego planu pracy; 2) projektu arkusza organizacji pracy ośrodka na dany rok szkolny; 3) oceny zachowania nieletnich; 4) organizacji doskonalenia zawodowego pracowników pedagogicznych; 5) rozkładu dnia i porządku zajęć w ośrodku; 6) wniosków dyrektora o przyznanie nauczycielom nagród, odznaczeń i innych wyróżnień. § 17. 1. W ośrodku mogą być tworzone inne stanowiska kierownicze. Liczbę i rodzaj stanowisk kierowniczych w ośrodku zatwierdza Minister Sprawiedliwości na wniosek dyrektora ośrodka. 2. Dyrektor ośrodka, za zgodą Ministra Sprawiedliwości, powierza stanowiska kierownicze w ośrodku i odwołuje z nich. § 18. Czynności z zakresu prawa pracy wobec dyrektora ośrodka wykonuje Minister Sprawiedliwości. § 19. 1. W ośrodku prowadzi się dokumentację pobytu nieletnich oraz dokumentację przebiegu nauczania nieletnich. 2. Dokumentację pobytu nieletnich w ośrodku stanowią w szczególności: 1) księga ewidencji nieletnich; 2) akta osobowe nieletniego; 3) wykaz osób podlegających zameldowaniu; 4) karta wyposażenia nieletniego; 5) księga ewidencji nieletnich umieszczonych w izbie adaptacyjnej; 6) księga ewidencji nagród i środków dyscyplinarnych; 7) księga ewidencji przepustek i urlopów; 8) księga ewidencji czasowego opuszczenia ośrodka, o którym mowa w art. 189 ust. 1 pkt 3 ustawy; 9) dzienniki zajęć wychowawczych; 10) księga przebiegu służby nocnej; 11) księga ewidencji wydarzeń nadzwyczajnych; 12) księga ewidencji i dokumentacja użycia środków przymusu bezpośredniego; 13) protokoły posiedzeń rady ośrodka. 3. Sposób prowadzenia dokumentacji pobytu nieletnich w ośrodku określa załącznik do rozporządzenia. 4. Dokumentacja pobytu nieletnich w ośrodku może być prowadzona przy wykorzystaniu systemów informatycznych. 5. Dokumentację przebiegu nauczania nieletnich prowadzi się i przechowuje zgodnie z przepisami wydanymi na podstawie art. 47 ust. 1 pkt 7 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. - Prawo oświatowe (Dz. U. z 2021 r. poz. 1082, z późn. zm.1)Zmiany tekstu jednolitego wymienionej ustawy zostały ogłoszone w Dz. U. z 2022 r. poz. 655, 1079, 1116, 1383, 1700 i 1730.). Rozdział 3 Funkcjonowanie i organizacja zakładów § 20. Wzakładach otwartych: 1) kształcenie ogólne i zawodowe oraz zatrudnianie prowadzi się na terenie zakładu lub poza zakładem, z uwzględnieniem postaw, potrzeb, uzdolnień i zainteresowań nieletnich; 2) praktyczna nauka zawodu nieletnich i kształcenie ustawiczne może odbywać się poza zakładem; 3) zajęcia w czasie wolnym od nauki i pracy prowadzi się na terenie zakładu lub poza zakładem. § 21. 1. W zakładach półotwartych: 1) kształcenie ogólne i zawodowe, praktyczna nauka zawodu i kształcenie ustawiczne oraz zatrudnianie nieletnich prowadzi się na terenie zakładu; 2) zajęcia w czasie wolnym od nauki i pracy prowadzi się na terenie zakładu lub poza zakładem pod bezpośrednim nadzorem pracowników zakładu. 2. W uzasadnionych przypadkach można wyrazić zgodę na kształcenie ogólne i zawodowe, praktyczną naukę zawodu i kształcenie ustawiczne oraz zatrudnienie poza zakładem. § 22. 1. W zakładach zamkniętych kształcenie ogólne i zawodowe, praktyczna nauka zawodu i kształcenie ustawiczne, zatrudnianie oraz zajęcia w czasie wolnym od nauki i pracy prowadzi się na terenie zakładu. 2. W szczególnie uzasadnionych przypadkach dla nieletnich wykazujących poprawę w zachowaniu mogą być organizowane zajęcia w czasie wolnym od nauki i pracy poza zakładem pod bezpośrednim i stałym nadzorem pracowników zakładu. § 23. 1. W zakładach o wzmożonym nadzorze wychowawczym praca resocjalizacyjna polega w szczególności na: 1) zaplanowaniu indywidualnych oddziaływań wychowawczych, w tym zajęć edukacyjnych, korekcyjnych i terapeutycznych, z możliwością czasowego ograniczenia kontaktów z grupą wychowawczą; 2) określeniu porządku dla poszczególnych grup wychowawczych, oddziałów szkolnych, grup warsztatowych oraz możliwości czasowego ograniczenia kontaktów z innymi nieletnimi. 2. W zakładach, o których mowa w ust. 1, kształcenie ogólne i zawodowe, praktyczna nauka zawodu i kształcenie ustawiczne, zatrudnianie oraz zajęcia w czasie wolnym od nauki i pracy prowadzi się na terenie zakładu. 3. W szczególnie uzasadnionych przypadkach dla nieletnich wykazujących poprawę w zachowaniu mogą być organizowane zajęcia w czasie wolnym od nauki i pracy poza zakładem pod bezpośrednim i stałym nadzorem pracowników zakładu. § 24. 1. W zakładach dla nieletnich, którzy ukończyli 21 lat, praca resocjalizacyjna polega w szczególności na zaplanowaniu indywidualnych oddziaływań wychowawczych i terapeutycznych, w tym działań kształtujących kompetencje społeczne, aktywizujących zawodowo oraz przygotowujących do zwolnienia z zakładu. 2. W zakładach, o których mowa w ust. 1, kształcenie ogólne i zawodowe, praktyczna nauka zawodu i kształcenie ustawiczne, zatrudnianie oraz zajęcia w czasie wolnym od nauki i pracy prowadzi się na terenie zakładu. 3. W szczególnie uzasadnionych przypadkach dla nieletnich wykazujących poprawę w zachowaniu mogą być organizowane zajęcia w czasie wolnym od nauki i pracy poza zakładem pod bezpośrednim i stałym nadzorem pracowników zakładu. § 25. 1. System wychowawczy resocjalizacyjny obejmuje w szczególności: 1) badania pedagogiczne i psychologiczne umożliwiające zdiagnozowanie nieletniego; 2) prognozę wskazującą najskuteczniejsze metody oddziaływania w stosunku do nieletniego; 3) zasadę indywidualizacji; 4) określenie kryteriów oceny postępów nieletniego w procesie resocjalizacji; 5) ofertę resocjalizacyjną w zakresie opieki, wychowania, nauczania, rozwoju zainteresowań i uzdolnień oraz oddziaływań terapeutycznych; 6) ocenę skuteczności realizowanych działań; 7) proces usamodzielniania. 2. System wychowawczy resocjalizacyjno-rewalidacyjny obejmuje założenia systemu resocjalizacyjnego oraz usprawnianie zaburzonych funkcji rozwojowych i intelektualnych nieletniego poprzez kompensowanie i stymulowanie jego rozwoju. 3. System wychowawczy resocjalizacyjno-terapeutyczny obejmuje założenia systemu resocjalizacyjnego oraz w szczególności zaplanowanie i realizację oddziaływań terapeutycznych. § 26. 1. System wychowawczy resocjalizacyjno-rewalidacyjny stosuje się wobec nieletnich z niepełnosprawnością intelektualną. 2. System wychowawczy resocjalizacyjno-terapeutyczny stosuje się wobec nieletnich: 1) mających problem ze szkodliwym lub nałogowym nadużywaniem substancji psychoaktywnych; 2) z zaburzeniami rozwoju osobowości na tle organicznego uszkodzenia centralnego układu nerwowego; 3) z niepsychotycznymi zaburzeniami psychicznymi; 4) z zaburzeniami zachowania wymagającymi stałej opieki psychiatrycznej. § 27. Wzakładach otwartych: 1) w których realizuje się system wychowawczy resocjalizacyjny, liczba nieletnich w grupie wychowawczej i oddziale szkolnym nie może przekraczać 12; 2) w których realizuje się system wychowawczy resocjalizacyjno-rewalidacyjny, liczba nieletnich w grupie wychowawczej i oddziale szkolnym nie może przekraczać 8; 3) w których realizuje się system wychowawczy resocjalizacyjno-terapeutyczny, liczba nieletnich w grupie wychowawczej i oddziale szkolnym nie może przekraczać 6. § 28. Wzakładach półotwartych: 1) w których realizuje się system wychowawczy resocjalizacyjny, liczba nieletnich w grupie wychowawczej i oddziale szkolnym nie może przekraczać 10; 2) w których realizuje się system wychowawczy resocjalizacyjno-rewalidacyjny, liczba nieletnich w grupie wychowawczej i oddziale szkolnym nie może przekraczać 8; 3) w których realizuje się system wychowawczy resocjalizacyjno-terapeutyczny, liczba nieletnich w grupie wychowawczej i oddziale szkolnym nie może przekraczać 6. § 29. Wzakładach zamkniętych: 1) w których realizuje się system wychowawczy resocjalizacyjny, liczba nieletnich w grupie wychowawczej i oddziale szkolnym nie może przekraczać 6; 2) w których realizuje się system wychowawczy resocjalizacyjno-rewalidacyjny, liczba nieletnich w grupie wychowawczej i oddziale szkolnym nie może przekraczać 6; 3) w których realizuje się system wychowawczy resocjalizacyjno-terapeutyczny, liczba nieletnich w grupie wychowawczej i oddziale szkolnym nie może przekraczać 6. § 30. Wzakładach o wzmożonym nadzorze wychowawczym: 1) w których realizuje się system wychowawczy resocjalizacyjny, liczba nieletnich w grupie wychowawczej i oddziale szkolnym nie może przekraczać 4; 2) w których realizuje się system wychowawczy resocjalizacyjno-rewalidacyjny, liczba nieletnich w grupie wychowawczej i oddziale szkolnym nie może przekraczać 4; 3) w których realizuje się system wychowawczy resocjalizacyjno-terapeutyczny, liczba nieletnich w grupie wychowawczej i oddziale szkolnym nie może przekraczać 4. § 31. Wzakładach dla nieletnich, którzy ukończyli 21 lat: 1) w których realizuje się system wychowawczy resocjalizacyjny, liczba nieletnich w grupie wychowawczej i oddziale szkolnym nie może przekraczać 6; 2) w których realizuje się system wychowawczy resocjalizacyjno-rewalidacyjny, liczba nieletnich w grupie wychowawczej i oddziale szkolnym nie może przekraczać 6; 3) w których realizuje się system wychowawczy resocjalizacyjno-terapeutyczny, liczba nieletnich w grupie wychowawczej i oddziale szkolnym nie może przekraczać 6. § 32. Liczba nieletnich w grupach warsztatowych powinna wynosić połowę liczby nieletnich w oddziale szkolnym określonej dla każdego rodzaju zakładu. § 33. Wprzypadkach uzasadnionych względami wychowawczymi lub organizacyjnymi Minister Sprawiedliwości, na wniosek dyrektora zakładu, może okresowo, nie dłużej jednak niż na okres 6 miesięcy, zwiększyć liczbę wychowanków w grupie wychowawczej i oddziale szkolnym, nie więcej jednak niż o 3 wychowanków, z zachowaniem liczby grup w zakładzie. § 34. 1. W zakładzie prowadzi się działalność resocjalizacyjną na podstawie rocznego planu pracy. 2. Plan, o którym mowa w ust. 1, opracowuje dyrektor zakładu przy współpracy z nauczycielami zajmującymi stanowiska kierownicze w zakładzie. 3. W planie, o którym mowa w ust. 1, uwzględnia się: 1) zadania do realizacji w obszarach funkcjonowania zakładu: a) wychowanie, opieka, edukacja i oddziaływania terapeutyczne, b) wspomaganie indywidualnego rozwoju nieletniego, c) współpraca ze środowiskiem, w tym usamodzielnianie, d) kalendarium imprez i uroczystości, e) wykaz realizowanych programów, f) przydział czynności i zadań dodatkowych nauczycieli; 2) plan ewaluacji wybranych obszarów działalności zakładu; 3) sposób realizacji wniosków z nadzoru pedagogicznego sprawowanego w poprzednim roku. § 35. 1. Podstawą organizacji pracy zakładu w roku szkolnym jest arkusz organizacji pracy zakładu, który określa formy jego działalności. 2. Arkusz organizacji pracy zakładu opracowuje dyrektor zakładu przy współpracy z nauczycielami zajmującymi stanowiska kierownicze w zakładzie i przedkłada do zatwierdzenia Ministrowi Sprawiedliwości w terminie do dnia 31 maja każdego roku. 3. Minister Sprawiedliwości zatwierdza arkusz organizacji pracy zakładu w terminie do dnia 14 sierpnia każdego roku. 4. Zmiany w organizacji pracy zakładu w ciągu roku wprowadza się aneksem do arkusza organizacji pracy za