Obwieszczenie Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiejz dnia 24 stycznia 2024 r.w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o obronie Ojczyzny Spis treści Treść obwieszczenia Załącznik - Tekst jednolity ustawy z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny Dział I - Przepisy ogólne Dział II - Obowiązek obrony Dział III - Siły Zbrojne Dział IV - Organy Obrony Narodowej Dział V - Programowanie i finansowanie rozwoju Sił Zbrojnych Dział VI - Rejestracja i kwalifikacja wojskowa oraz ewidencja wojskowa Rozdział 1 - Rejestracja wojskowa Rozdział 2 - Kwalifikacja wojskowa Rozdział 3 - Ewidencja wojskowa Dział VII - Rekrutacja do służby wojskowej oraz orzekanie o zdolności do pełnienia służby wojskowej Dział VIII - Kształcenie żołnierzy Rozdział 1 - Formy kształcenia Rozdział 2 - Kształcenie osób ubiegających się o przyjęcie do zawodowej służby wojskowej Rozdział 3 - Doskonalenie zawodowe żołnierzy zawodowych Rozdział 4 - Kształcenie w Szkołach Legii Akademickiej Rozdział 5 - Stypendia dla kandydatów na żołnierzy Rozdział 6 - Organizacje proobronne Dział IX - Służba wojskowa Rozdział 1 - Przepisy ogólne Rozdział 2 - Rodzaje służby wojskowej Rozdział 3 - Stopnie wojskowe Rozdział 4 - Zasadnicza służba wojskowa Rozdział 5 - Terytorialna służba wojskowa Rozdział 6 - Zawodowa służba wojskowa Dział X - Służba w rezerwie Rozdział 1 - Służba w aktywnej rezerwie Rozdział 2 - Służba w pasywnej rezerwie Dział XI - Psy i konie w Siłach Zbrojnych Dział XII - Uprawnienia i obowiązki służbowe żołnierzy Rozdział 1 - Przepisy ogólne Rozdział 2 - Uprawnienia żołnierzy zawodowych Rozdział 3 - Uprawnienia i obowiązki żołnierzy niebędących żołnierzami zawodowymi Rozdział 4 - Obowiązki żołnierzy zawodowych Rozdział 5 - Publiczna działalność żołnierzy zawodowych Dział XIII - Dyscyplina wojskowa Rozdział 1 - Przepisy ogólne Rozdział 2 - Kary i środki dyscyplinarne Rozdział 3 - Dyscyplinarne środki zapobiegawcze Rozdział 4 - Postępowanie dyscyplinarne Rozdział 5 - Wyróżnianie żołnierzy oraz pododdziałów, oddziałów i instytucji wojskowych Dział XIV - Uposażenie żołnierzy i inne należności pieniężne Rozdział 1 - Uposażenie i inne należności żołnierzy zawodowych Rozdział 2 - Uposażenie i inne należności pieniężne żołnierzy niebędących żołnierzami zawodowymi Dział XV - Odpowiedzialność majątkowa żołnierzy Rozdział 1 - Przepisy ogólne Rozdział 2 - Zasady odpowiedzialności majątkowej żołnierza Rozdział 3 - Odpowiedzialność majątkowa za szkodę wyrządzoną w mieniu powierzonym żołnierzowi Rozdział 4 - Dochodzenie roszczeń o odszkodowanie Dział XVI - Świadczenia odszkodowawcze pozostające w związku ze służbą wojskową Rozdział 1 - Przepisy ogólne Rozdział 2 - Jednorazowe odszkodowanie Rozdział 3 - Odszkodowanie za utracone całkowicie, zniszczone lub uszkodzone przedmioty osobistego użytku oraz przedmioty służące do wykonywania zawodu Rozdział 4 - Postępowanie w sprawie odszkodowania Dział XVII - Służba wojskowa w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny Dział XVIII - Służba wojskowa żołnierzy zawodowych w razie ogłoszenia mobilizacji, ogłoszenia stanu wojennego i w czasie wojny Dział XIX - Służba zastępcza Rozdział 1 - Przepisy ogólne Rozdział 2 - Służba zastępcza w podmiocie Rozdział 3 - Służba w formacjach uzbrojonych Dział XX - Militaryzacja i ochrona obiektów szczególnie ważnych dla bezpieczeństwa lub obronności państwa Dział XXI - Świadczenia na rzecz obrony Rozdział 1 - Świadczenia osobiste w czasie pokoju Rozdział 2 - Świadczenia rzeczowe w czasie pokoju Rozdział 3 - Świadczenia w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny Rozdział 4 - Świadczenia szczególne Rozdział 5 - Ewidencja dotycząca świadczeń Dział XXII - Organizowanie zadań realizowanych przez przedsiębiorców na rzecz Sił Zbrojnych Rozdział 1 - Zadania na rzecz Sił Zbrojnych realizowane przez przedsiębiorców Rozdział 2 - Plan zabezpieczenia potrzeb Sił Zbrojnych realizowanych przez przedsiębiorców Rozdział 3 - Wymagania wobec przedsiębiorców Rozdział 4 - Obowiązki przedsiębiorców Rozdział 5 - Finansowanie zadań na rzecz Sił Zbrojnych Rozdział 6 - Nadzór i kontrola Dział XXIII - Udzielanie zgody obywatelom polskim na służbę w obcym wojsku lub obcej organizacji wojskowej Dział XXIV - Medale Dział XXV - Przepisy karne i przepisy o karach pieniężnych Dział XXVI - Zmiany w przepisach, przepisy przejściowe, dostosowujące i końcowe Rozdział 1 - Zmiany w przepisach Rozdział 2 - Przepisy przejściowe i dostosowujące Rozdział 3 - Przepisy końcowe Treść obwieszczenia 1. Na podstawie art. 16 ust. 1 zdanie pierwsze ustawy z dnia 20 lipca 2000 r. o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych (Dz. U. z 2019 r. poz. 1461) ogłasza się w załączniku do niniejszego obwieszczenia jednolity tekst ustawy z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny (Dz. U. poz. 2305), z uwzględnieniem zmian wprowadzonych: 1) ustawą z dnia 26 stycznia 2023 r. o zmianie niektórych ustaw w związku z wprowadzeniem świadczenia za długoletnią służbę (Dz. U. poz. 347), 2) ustawą z dnia 9 marca 2023 r. o zmianie ustawy - Kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 641), 3) ustawą z dnia 28 lipca 2023 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1615), 4) ustawą z dnia 17 sierpnia 2023 r. o zmianie ustawy - Kodeks karny oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1834), 5) ustawą z dnia 17 sierpnia 2023 r. o zmianie ustawy o Agencji Mienia Wojskowego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1872) oraz zmian wynikających z przepisów ogłoszonych przed dniem 17 stycznia 2024 r. 2. Podany w załączniku do niniejszego obwieszczenia tekst jednolity ustawy nie obejmuje: 1) art. 20 ustawy z dnia 26 stycznia 2023 r. o zmianie niektórych ustaw w związku z wprowadzeniem świadczenia za długoletnią służbę (Dz. U. poz. 347), który stanowi: „ Art. 20. Ustawa wchodzi w życie z dniem 1 marca 2023 r., z wyjątkiem art. 14, który wchodzi w życie z dniem 1 stycznia 2024 r. ” ; 2) art. 46 ustawy z dnia 9 marca 2023 r. o zmianie ustawy - Kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 641), który stanowi: „ Art. 46. Ustawa wchodzi w życie po upływie 21 dni od dnia ogłoszenia. ” ; 3) art. 14 ustawy z dnia 28 lipca 2023 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1615), który stanowi: „ Art. 14. Ustawa wchodzi w życie po upływie 3 miesięcy od dnia ogłoszenia, z wyjątkiem: 1) art. 1 pkt 1-3 i art. 3 pkt 10, które wchodzą w życie po upływie miesiąca od dnia ogłoszenia; 2) art. 4 i art. 9, które wchodzą w życie po upływie 12 miesięcy od dnia ogłoszenia. ” ; 4) art. 12 ustawy z dnia 17 sierpnia 2023 r. o zmianie ustawy - Kodeks karny oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1834), który stanowi: „ Art. 12. Ustawa wchodzi w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia, z wyjątkiem art. 1 pkt 1 i 3, art. 2, art. 5 pkt 2 i 4, art. 7 pkt 2 i 4 oraz art. 10, które wchodzą w życie z dniem 1 października 2023 r. ” ; 5) art. 12 i art. 13 ustawy z dnia 17 sierpnia 2023 r. o zmianie ustawy o Agencji Mienia Wojskowego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1872), które stanowią: „ Art. 12. 1. Dotychczasowe przepisy wykonawcze wydane na podstawie: 1) art. 48d ust. 17 i art. 53 ust. 5 ustawy zmienianej w art. 3 zachowują moc do dnia wejścia w życie przepisów wykonawczych wydanych odpowiednio na podstawie art. 48d ust. 17 i art. 53 ust. 5 ustawy zmienianej w art. 3 w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, 2) art. 35 ust. 2, art. 48 ust. 4, art. 63 ust. 4, art. 87 ust. 3, art. 102, art. 107, art. 287 ust. 6, art. 312 ust. 11, art. 331 ust. 9 i art. 403 ust. 8 ustawy zmienianej w art. 10 zachowują moc do dnia wejścia w życie przepisów wykonawczych wydanych odpowiednio na podstawie art. 35 ust. 2, art. 48 ust. 4, art. 63 ust. 4, art. 87 ust. 3, art. 102, art. 107, art. 287 ust. 6, art. 312 ust. 11, art. 331 ust. 9 i art. 403 ust. 8 ustawy zmienianej w art. 10 w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą - nie dłużej jednak niż przez 6 miesięcy od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, oraz mogą być zmieniane na podstawie przepisów dotychczasowych. 2. Dotychczasowe przepisy wykonawcze wydane na podstawie: 1) art. 78b ust. 2 i art. 78d ust. 2 ustawy zmienianej w art. 3 zachowują moc do dnia wejścia w życie nowych przepisów wykonawczych wydanych na podstawie art. 78b ust. 2 i art. 78d ust. 2 ustawy zmienianej w art. 3, 2) art. 127 ust. 18 ustawy zmienianej w art. 10 zachowują moc do dnia wejścia w życie nowych przepisów wykonawczych wydanych na podstawie art. 127 ust. 18 ustawy zmienianej w art. 10 - nie dłużej jednak niż przez 6 miesięcy od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, oraz mogą być zmieniane. 3. Dotychczasowe przepisy wykonawcze wydane na podstawie: 1) art. 49 ust. 3 i 4 oraz art. 54a ust. 5 ustawy uchylonej w art. 823 pkt 2 ustawy zmienianej w art. 10 i utrzymane przez nią w mocy nie dłużej niż przez 18 miesięcy od dnia jej wejścia w życie zachowują moc do dnia wejścia w życie przepisów wykonawczych wydanych odpowiednio na podstawie art. 75 i art. 78 ust. 7 ustawy zmienianej w art. 10 w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, 2) art. 24 ust. 8, art. 102 ust. 10 i art. 137c ust. 6 ustawy uchylonej w art. 823 pkt 12 ustawy zmienianej w art. 10 i utrzymane przez nią w mocy nie dłużej niż przez 18 miesięcy od dnia jej wejścia w życie zachowują moc do dnia wejścia w życie przepisów wykonawczych wydanych odpowiednio na podstawie art. 203 ust. 8, art. 468 ust. 10 i art. 78 ust. 7 ustawy zmienianej w art. 10 w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą - nie dłużej jednak niż przez 6 miesięcy od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, oraz mogą być zmieniane na podstawie przepisów dotychczasowych. 4. Dotychczasowe przepisy wykonawcze wydane na podstawie art. 6 ust. 2 pkt 1-3 oraz art. 29 ust. 8 ustawy uchylonej w art. 823 pkt 2 ustawy zmienianej w art. 10 i utrzymane przez nią w mocy nie dłużej niż przez 18 miesięcy od dnia jej wejścia w życie zachowują moc do dnia wejścia w życie przepisów wykonawczych wydanych odpowiednio na podstawie art. 27 ust. 2 pkt 1-3 oraz art. 86 ustawy zmienianej w art. 10, nie dłużej jednak niż przez 18 miesięcy od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, oraz mogą być zmieniane na podstawie przepisów dotychczasowych. Art. 13. Ustawa wchodzi w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia. ” . Załącznik - Tekst jednolity ustawy z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny1)[I)] Niniejsza ustawa wdraża w zakresie swojej regulacji dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/1158 z dnia 20 czerwca 2019 r. w sprawie równowagi między życiem zawodowym a prywatnym rodziców i opiekunów oraz uchylającą dyrektywę Rady 2010/18/UE (Dz. Urz. UE L 188 z 12.07.2019, str. 79). [I)] Odnośnik nr 1 dodany przez art. 21 pkt 1 ustawy z dnia 9 marca 2023 r. o zmianie ustawy - Kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 641), która weszła w życie z dniem 26 kwietnia 2023 r. W trosce o bezpieczeństwo naszej Ojczyzny, kierując się konstytucyjnym obowiązkiem Jej obrony nałożonym na każdego obywatela Rzeczypospolitej Polskiej oraz pragnąc zagwarantować wszystkim, którzy realizują ten obowiązek, jak najlepsze warunki, w szczególności żołnierzom, którzy pełnią służbę wojskową dla dobra Rzeczypospolitej Polskiej, a od których służba ta wymaga zdyscyplinowania, lojalności i poświęcenia, stanowi się, co następuje: Dział I Przepisy ogólne Art. 1. Ustawa określa: 1) zakres przedmiotowy i podmiotowy obowiązku obrony Ojczyzny; 2) rodzaje i skład Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej, zwanych dalej „Siłami Zbrojnymi”, oraz ich zadania; 3) organy właściwe w sprawach obrony państwa i ich zadania; 4) zasady programowania i finansowania rozwoju Sił Zbrojnych; 5) sposób prowadzenia rejestracji i kwalifikacji wojskowej oraz ewidencji wojskowej; 6) sposób prowadzenia rekrutacji do służby wojskowej; 7) zasady kształcenia kandydatów do służby wojskowej oraz żołnierzy; 8) zasady współpracy z organizacjami proobronnymi; 9) rodzaje służby wojskowej; 10) zasady powoływania do służby wojskowej, jej przebieg i zasady zwalniania z tej służby; 11) uprawnienia i obowiązki służbowe żołnierzy; 12) zasady i sposób wyróżniania żołnierzy oraz ponoszenia przez nich odpowiedzialności dyscyplinarnej; 13) zasady otrzymywania uposażenia i innych świadczeń przez żołnierzy; 14) zakres odpowiedzialności majątkowej żołnierzy; 15) zakres świadczeń odszkodowawczych pozostających w związku ze służbą wojskową; 16) zasady pełnienia służby wojskowej w razie ogłoszenia mobilizacji, stanu wojennego i w czasie wojny; 17) inne formy spełniania obowiązku obrony Ojczyzny; 18) sposób ustalania jednostek przewidzianych do militaryzacji, właściwość organów w tym zakresie oraz zasady pełnienia służby w jednostkach zmilitaryzowanych; 19) właściwość organów w sprawach wnioskowania o uznanie obiektu za szczególnie ważny dla bezpieczeństwa lub obronności państwa; 20) zakres świadczeń na rzecz obrony; 21) zasady realizacji przez przedsiębiorców zadań na rzecz Sił Zbrojnych. Art. 2. Ilekroć w ustawie jest mowa o: 1) cyberprzestrzeni - należy przez to rozumieć cyberprzestrzeń, o której mowa w art. 2 ust. 1b ustawy z dnia 29 sierpnia 2002 r. o stanie wojennym oraz o kompetencjach Naczelnego Dowódcy Sił Zbrojnych i zasadach jego podległości konstytucyjnym organom Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2022 r. poz. 2091); 2) czasie wojny - należy przez to rozumieć czas działań wojennych prowadzonych na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, których początek i koniec jest określany w trybie postanowienia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej wydanego na wniosek Rady Ministrów; 3) decyzji - należy przez to rozumieć decyzję wydawaną przez właściwy organ wojskowy oraz rozkaz personalny; 4) dowódcy jednostki wojskowej - należy przez to rozumieć osobę kierującą lub dowodzącą jednostką wojskową, w której żołnierz zajmuje stanowisko służbowe lub do której został skierowany w ramach pełnienia zawodowej służby wojskowej w dyspozycji; 5) drodze do miejsca i z miejsca wykonywania czynności, drodze z miejsca zamieszkania do jednostki wojskowej i z powrotem albo drodze na urlop lub przepustkę i z powrotem - należy przez to rozumieć najkrótszy czas dojazdu lądowym środkiem publicznego transportu zbiorowego, łącznie z przesiadkami, licząc od stacji (przystanku) najbliższej miejsca pełnienia służby do stacji (przystanku) najbliższej miejsca zamieszkania, bez uwzględnienia czasu dojazdu do i od stacji (przystanku) w obrębie miejscowości, z której żołnierz dojeżdża, oraz miejscowości, w której wykonuje obowiązki służbowe; 6) drodze służbowej - należy przez to rozumieć wnoszenie wystąpień (wniosków, skarg, próśb, zażaleń i pytań) za pośrednictwem kolejnych przełożonych, aż do właściwego do rozpatrzenia sprawy, który sprawę ostatecznie rozpatrzy; 7) dzieciach pozostających na utrzymaniu żołnierza zawodowego - należy przez to rozumieć dzieci własne żołnierza zawodowego, dzieci jego małżonka, dzieci przysposobione i dzieci przyjęte na wychowanie, do czasu zawarcia przez nie związku małżeńskiego, które: a) nie przekroczyły 18 roku życia, a w przypadku uczęszczania do szkoły lub odbywania studiów w szkole wyższej 25 roku życia, albo b) stały się całkowicie niezdolne do pracy lub niezdolne do samodzielnej egzystencji przed osiągnięciem wieku określonego w lit. a; 8) etacie - należy przez to rozumieć dokument określający cechy i charakterystykę jednostki organizacyjnej podległej Ministrowi Obrony Narodowej lub przez niego nadzorowanej lub komórki organizacyjnej urzędu obsługującego Ministra Obrony Narodowej, jej wewnętrzną strukturę organizacyjną, liczbę, rodzaje i rangę wszystkich stanowisk służbowych ujętych w tym dokumencie oraz liczbę i rodzaje uzbrojenia, sprzętu wojskowego, środków transportu i innego wyposażenia należnego jednostce (komórce) organizacyjnej; 9) interesie bezpieczeństwa i obronności - należy przez to rozumieć całokształt potrzeb państwa mających na celu zapewnienie ochrony podstawowych wartości, takich jak: suwerenność, niepodległość, nienaruszalność terytorium, pozycja międzynarodowa oraz ład i porządek konstytucyjny; 102)W brzmieniu ustalonym przez art. 10 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 17 sierpnia 2023 r. o zmianie ustawy o Agencji Mienia Wojskowego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1872), która weszła w życie z dniem 29 września 2023 r.) jednostce organizacyjnej - należy przez to rozumieć jednostkę podległą Ministrowi Obrony Narodowej lub przez niego nadzorowaną, z wyłączeniem urzędu obsługującego Ministra Obrony Narodowej; 11) jednostce przewidzianej do militaryzacji - należy przez to rozumieć podmiot lub przedsiębiorcę, na które nałożono zadania na rzecz obronności lub bezpieczeństwa państwa oraz umieszczono w wykazie jednostek przewidzianych do militaryzacji prowadzonym przez Ministra Obrony Narodowej; 123)W brzmieniu ustalonym przez art. 10 pkt 1 lit. b ustawy, o której mowa w odnośniku 2.) jednostce wojskowej - należy przez to rozumieć jednostkę organizacyjną Sił Zbrojnych oraz komórkę organizacyjną, funkcjonujące na podstawie nadanego przez Ministra Obrony Narodowej etatu, posługujące się pieczęcią urzędową z godłem Rzeczypospolitej Polskiej i nazwą (numerem) jednostki wojskowej; 13) komórce organizacyjnej - należy przez to rozumieć komórki organizacyjne tworzące urząd obsługujący Ministra Obrony Narodowej; 14) kwalifikacji wojskowej - należy przez to rozumieć proces ukierunkowany na określenie zdolności do pełnienia służby wojskowej; 15) militaryzacji - należy przez to rozumieć narzędzie wspomagające organy państwa w realizacji nałożonych na nie zadań obronnych będące specyficzną formą zadań obronnych stanowiącą środek realizacji przedsięwzięć określonych w planach operacyjnych organów administracji rządowej w wymiarze organizacyjnym i osobowym; 16) mobilizacji - należy przez to rozumieć proces przygotowania państwa, w tym Sił Zbrojnych, do osiągnięcia gotowości do przeciwdziałania bezpośredniemu zewnętrznemu zagrożeniu bezpieczeństwa państwa, uruchamiany zarządzeniem Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej; 17) mocach produkcyjnych, naprawczych lub usługowych - należy przez to rozumieć składniki materialne i niematerialne przeznaczone do prowadzenia działalności gospodarczej przez przedsiębiorcę i niezbędne do realizacji przez niego zadań na rzecz obronności państwa w zakresie zabezpieczenia potrzeb Sił Zbrojnych; 18) objęciu stanowiska służbowego - należy przez to rozumieć określony w rozkazie dziennym dowódcy jednostki wojskowej dzień przystąpienia żołnierza zawodowego do wykonywania obowiązków służbowych na stanowisku służbowym, na które żołnierz ten został wyznaczony decyzją uprawnionego organu; 19) organie wojskowym - należy przez to rozumieć podmiot resortu obrony narodowej realizujący zgodnie ze swoją właściwością zadania z zakresu obronności państwa określone w ustawie; 20) organizacji proobronnej - należy przez to rozumieć organizację pozarządową, z którą Minister Obrony Narodowej zawarł partnerską umowę proobronną; 21) planach operacyjnych - należy przez to rozumieć dokumenty planistyczne wykonywane w ramach planowania polegającego na ustalaniu czynności dotyczących przygotowania i działania organów administracji rządowej, organów samorządu terytorialnego i przedsiębiorców oraz innych podmiotów, w tym podmiotów niebędących przedsiębiorcami, w warunkach zagrożenia bezpieczeństwa państwa i w czasie wojny; 22) potrzebach Sił Zbrojnych - należy przez to rozumieć celowość: a) powołania do służby wojskowej, b) wyznaczenia na stanowisko służbowe, c) zwolnienia ze stanowiska służbowego, d) przeniesienia do dyspozycji albo do innego korpusu osobowego, e) zwolnienia ze służby wojskowej, f) realizacji zadań służbowych przez żołnierzy, g) realizacji innych zadań zabezpieczających interes bezpieczeństwa państwa; 23) pracowniczym przydziale mobilizacyjnym - należy przez to rozumieć imienne wyznaczenie pracownika resortu obrony narodowej albo pracownika zatrudnionego u innego pracodawcy na stanowisko określone etatem czasu wojennego; 244)W brzmieniu ustalonym przez art. 10 pkt 1 lit. c ustawy, o której mowa w odnośniku 2.) pracowniku resortu o