W hodowli istnieje wiele barwnych odmian (np: czerwona, pomarańczowa, czarna, berlińska, wagtail, ananas, kohaku) uzyskanych drogą kierunkowej selekcji oraz krzyżowaniem ze zmienniakiem plamistym.
Samczyk, smuklejszy od nieco większej samiczki, posiada charakterystyczny ogon w kształcie miecza (stąd nazwa) oraz gonopodium umożliwiające zapłodnienie wewnętrzne. Niektóre samce później dojrzewają płciowo od innych, "miecz" i gonopodium wyrasta po dłuższym okresie wzrostu ryby. Do tego czasu bywają mylone z samicami.
Wielkość : Forma naturalna ma przeciętnie około 3 cm długości całkowitej. Największe okazy osiągają do 16 cm. Formy hodowlane osiągają od 3,5 do 18 cm.
Zmiana płci W hodowlach amatorskich zaobserwowano, że mieczyki Hellera mają zdolność do zmiany płci. Zjawisko to zostało opisane naukowo, po raz pierwszy w 1926 (Essenberg, Harms), przez wielu badaczy było kwestionowane, ostatecznie potwierdzone w 1980. Takie ryby współcześnie uważa się za późno dojrzewające samce.