Utrata stanu duchownego – w prawie kanonicznym Cerkwi prawosławnej kara kościelna, usunięcie diakona, prezbitera lub biskupa ze stanu duchownego.
O usunięciu ze stanu duchownego kapłana lub diakona decyduje co do zasady ordynariusz eparchii (diecezji), w której tenże służył, przy potwierdzeniu tej decyzji przez zwierzchnika Cerkwi lokalnej. O utracie stanu duchownego przez biskupów decydują wyższe organy cerkiewne, przykładowo w Rosyjskiej Cerkwi Prawosławnej jest to najwyższy sąd cerkiewny, którego decyzję musi potwierdzić patriarcha oraz Święty Synod.
Możliwe przyczyny usunięcia ze stanu duchownego Przewinienia, za które diakon, prezbiter lub biskup winni zostać usunięci ze stanu duchownego, wskazują kanony cerkiewne. Są to:
nieczystość, złamanie przysięgi, kradzież (25 kanon apostolski oraz 3, 32, 51, 70 kanon Bazylego Wielkiego), zakupienie godności kościelnej (29 kanon apostolski), uzyskanie godności kościelnej dzięki wsparciu świeckich przywódców, będące jedynie wyrazem dążenia do zaszczytów i kariery (30 kanon apostolski), zabójstwo i pobicie, także nieumyślne i w samoobronie (66 kanon apostolski), głoszenie herezji, odejście z Cerkwi do innego wyznania lub odejście od wiary (73 kanon Bazylego Wielkiego), pomijanie imienia biskupa lub zwierzchnika Kościoła lokalnego podczas obowiązkowej modlitwy w jego